A Yiddish Cultural Dictionary

for the 21st Century

 

הילע געצייכנט פון גיעדרע בעצאָניטע  |   Cover illustration by Giedrė Beconytė

 

 

AN ENGLISH-YIDDISH DICTIONARY

 

ווילנער יידישער ווערטערבוך

„יידיש ואידיש בלשון אחת“
 

(A WORK IN PROGRESS IN VILNIUS, LITHUANIA (DRAFT ONLY

www.YiddishCulturalDictionary.org

 

 

A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L    M

N    O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y    Z

 

 LIST OF ABBREVIATIONS AND SYMBOLS

 Tip for Beginners: head to just the bold type words in any entry

Ornament2
 

 

by
Dovid Katz
 

 

בווילנא

ווילנא תש″ף               ווילנע 2020

Vilnius 2020

 


:COMMITTEE OF FOUNDERS

 

VIVIAN FELSEN

LEONARD SACHS

JACOB SYSSER

S. CHIC WOLK


Compiled with reference to the author’s earlier work in Yiddish stylistics (digitized), grammar, sociology, history, dialectology (& in-situ expeditions), orthography (digitized), editing of journals & academic anthologiesoriginal fiction, Bible translation, and other fields of Yiddishcurrent and recent projects

How do you say it in Yiddish? Please type in your word in the search box at your left, or, if you prefer [COMMAND+f+your word]. When keying in Yiddish diacritics, best to use unicode’s right-Alt(Gr) for correct universal display. If the word you are looking for is not yet in the Yiddish Cultural Dictionary (©2020), please email it to us at: info-{a}-YiddishCulturalDictionary.org. Thanks also for corrections and suggestions. 

This is a project looking for a grant, built to be permanently improving and permanently available online free

While the formalities are being set up, please donate to DefendingHistory.com with a note: FOR YIDDISH DICTIONARY

Acknowledgments: Many works are consulted in the course of the project, including those by Paul Abelson; Alexander Astravukh, Solon Beinfeld & Harry Bochner; Aaron Bergman & Itche Goldberg; Solomon A. Birnbaum; Ignaz Bernstein; Raphael Finkel; Alexander Harkavy; Miriam Hoffman; Judah A. Joffe & Yudel Mark; Y.M. Lifschitz; Yudel Mark; Wolf Moskovich; Yitskhok Niborski & Simon Neuberg; Niborski, Vaisbrot, & Neuberg; Nehemiah Pereferkovich; Zalmen Reyzen; A. Roth; Mordkhe Schaechter; Gitl Schaechter-Viswanath & Paul Glasser; Yisroel Shteynberg (Israel Steinberg); Nokhem Stutchkoff; Mordechai Tsanin; Max Weinreich; Uriel Weinreich; and Yehoash & Spivak.
The project was inspired, over half a century, by Shimon Alperovich, Stanley H. Barkan, Hartog Beem, Solomon A. Birnbaum, Milan Chersonski, Donald Cohen, David Crystal, David Djanogly, Yoni Fain, Vivian Felsen, William J. Fishman, Itche Goldberg, Troim Handler, Marvin I. Herzog, Miriam Hoffman, Gershon Jacobson, Y.Y. Jacobson, Harriet Jasper, Edward M. Katz, Blumke (Bliuma) Katz, Menke Katz, Kh. Sh. Kazhdan, Kalmen Kovl (Carl Cowl), Chatskel Lemchen, Yisroel Lempert, I.A. Lisky, Raphael Loewe, Shlomo Noble, David Patterson, Leyzer Ran, Aryeh Rohn, Mordkhe Schaechter, Meir Shub, Abraham Shulman, Sheine Sideraite, Harry Smith, Avrom-Nokhem Stencl, Abraham Sutzkever, Gershon Winer, Chic Wolk, and Wolf Younin.
Special thanks to colleagues who have read earlier drafts and generously offered numerous suggestions: Leyzer Burko (Yiddish Dialect Dictionary, N.Y.); Jonathan Felendler (Kiryath Sefer); Stanley (Shimke) Levine (Oberlin); Michael Masarsky (N.Y.); Julia Rets (St. Petersburg); Philip Schwartz (Wrocław); Mr. Felendler’s extensive critiques, assistance and suggestions merit special appreciation. None is responsible for errors or opinions in YCD.

 

Primary Dialect Designations

 

דרומדיק

(SOUTHERN (Polish & Hungarian lands

צפונדיק

(NORTHERN (Lithuanian & Belarusian lands

ד″מ (דרום⸗מזרח)

(SOUTHEASTERN (Ukrainian & neighboring

READ MORE

 

 


English-Yiddish Dictionary

 A

A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L    M

N    O    P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z

ABBREVIATIONS AND SYMBOLS


 

 

A

(דער) אַ (ערשטער אות פון לאַטיינישן אַלפאַבעט); אין די ענגליש ריידנדיקע לענדער ווערט אַרויסגערעדט דער נאָמען פון אות [ey].

 

 

a(n)

אַ {אומבאַשטימטער אַרטיקל; פאַר אַ וואָרט וואָס הייבט זיך אָנעט מיט אַ וואָקאַַל:} אַן;

  {הערה: אין עלטערע מזרח⸗אייראָפּעאישע טעקסטן מיטן פולן ניקוד, דער עיקר פון נײַנצעטן יאָרהונדערט, האָט מען דעם „אַ“ אָפטמאָל געשריבן אינאיינעם מיטן שם⸗דבר (אַשטייגער: „אַצִימֶער“ צי „אַצִימעֶר“); בכלל אין עלטערן לשון, צי מערבדיק צי מזרחדיק, טרעפט מען „איין“, אויך אין צײַטן און מקומות אַוואו מען ווייס אַז מ′האָט אין לעבעדיקן לשון גענוצט (און אַ סברא געלייענט) ניט אַנדערש: „אַ“ צי „אַן“}.

 

(Aaron (biblical

אהרן הכהן [árn|(h)akóy(ə)n], צפונדיק: [árn|(h)akéy(ə)n]; {בייגט זיך ווי אַ פּרט⸗נאָמען אַלץ אָביעקטיוו: אהרן⸗הכהנען}. 

 

(Aaronite (from the priestly lineage

מזרע אהרן הכהן [mizérə|àrn-(h)akóy(ə)n], דרומדיק: [məzéyrə|àrn-akóy(ə)n], צפונדיק: [mizérə|àrn-(h)akéy(ə)n] (′אָפּשטאַמענדיק פון אהרן הכהן′).

 

Aaronites (in the 21st century Satmar hasidic movement)

אהרונים [a(hə)róynim], צפונדיק: [a(hə)réynim];

{אין ענגליש ריידנדיקע לענדער} אַריס;

{שפּאַסיק:} די בני⸗אהרן [bney-árn]; זע אויך: ←זלמנים.

 

abandon (v.)

איבערלאָזן אויף הפקר [af héfkər]; אָפּלאָזן (אינגאַנצן);

{לומדיש:} מפקיר זײַן [máfkər-zayn];

{פראַזע:} איבערלאָזן אויף גאָטס באַראָט.

 

(abandon (an idea, opinion, cause

 זיך אָפּלאָזן פון; אַוועק(גיין) פון; פאַרלאָזן;

{עמאָטיוו:} זיך אָפּטרייסלען פון; זיך באַפרײַען פון; פּטור ווערן פון [pótər-vèrn-fun], דרומדיק: [pú:tə(r)-vèyrn-fin];

{פראַזע:} אַרויס(גיין) פונעם געשעפט; אָפּלאָזן דעם עסק [éysək], דרומדיק: [áysik].

 

abate

אַראָפּלאָזן זיך; אײַנגעשטילט ווערן.

 

abbreviate

מאַכן בקיצור [màkhn|bəkítsər]; אָפּקירצן; פאַרקירצן;

{לומדיש:} מקצר זײַן [məkátsər-zayn];

{טאָמער וועגן שרײַבן טראַדיציאָנעלע קיצורים מיט די ערשטע אותיות פון יעדן וואָרט און צוויי⸗שטריכעלעך פאַרן לעצטן אות:} שרײַבן מיט (\נוצן) ראשי תיבות [ròshe-téyvəs], דרומדיק: [rùshə-táyvəs];

{בײַשפּילן בײַם שם⸗דבר}.

 

abbreviation

(דער) קיצור [kítsər]; (ל″ר: קיצורים [kətsúrəm], דרומדיק: [kətsí:rəm]); (די) פאַרקירצונג (ל″ר: -ען); (די) אָפּקירצונג (ל″ר: -ען);

{טאָמער וועגן טראַדיציאָנעלע קיצורים, וואָס שטאַמען אָפּ בדרך כלל פון לשון קודש אָדער אַראַמיש און ווערן געשריבן מיט צוויי⸗שטריכעלעך פאַרן לעצטן אות:} ראשי⸗תיבות [ròshə-téyvəs], דרומדיק: [rù:shə-táyvəs]; {פאַראַן אַ גלײַכבאַרעכטיקטער וואַריאַנט מיטן פּלוראַליזירנדיקן -ן:} ראשי⸗תיבותן;

{דער ל″י „אַ ראשי⸗תיבה“ איז זייער זעלטן, מ′נוצט בדרך כלל דעם רבים ווי אַ יחיד: „דאָס איז אַ ראשי⸗תיבות“; „וואָס מיינט אָטאָ דער ראשי⸗תיבות?“; אָט דער באַנוץ פּאַסט זיך גענוי מיטן רבים „ראשי⸗תיבותן“ — איין ראשי⸗תיבות, צוויי ראשי⸗תיבותן};

{אַ קיצור פון אַן איינאיינציקן וואָרט שרײַבט מען מיט איין שטריכעלע (′), און ס′רופט זיך ניט אַ ראשי⸗תיבות, למשל: ר′ אויף רֶבּ [reb]; וכו′ אויף וכולי [fkhúlə] (′און אַזוי ווײַטער′)};

   {ראשי⸗תיבותן שטאַמען פון לשון קודש, למשל: „ב″ה“ = ברוך השם [borkhashém]; „ע″ה“ = עליו השלום [òləv-hashóləm], און די ראשי⸗תיבות שטריכעלעך קענען בלײַבן אויך דאָרטן וואו ס′איז שוין לאַנג אַ וואָרט פאַר⸗זיך, למשל: „(דער) תנ″ך“ [dər-tanákh], „(דער) ש″ס“ [dər-shás], וכדומה. דאָס איז (מיט געוויסע אויסנאַמען, למשל קיצורים פון נעמען פון מחברים און זייערע ספרים) ניט קיין פּראָדוקטיווע פּאַראַדיגמע, דאָס זײַנען געירשנטע קיצורים פון דור⸗דורות, וואו די צוויי⸗שטריכעלעך זײַנען דעם לייענער אַ סיגנאַל פון דער טראַדיציאָנעלער יידישקײַט וואָס איז אינעם יידישן לשון טיף אײַנגעגלידערט. פאַרקערט ווערן מאָדערנע קיצורים געשריבן מיט פּינטעלעך, למשל: „א.א.וו.“ (און אַזוי ווײַטער), „א.א.“ (און אַנדערע). 

  אַזויאַרומעט ווערט דיפערענצירט למשל „נ.י.“ (ניו⸗יאָרק) פון „נ″י“ (נרו יאיר — ′זאָל זײַן ליכטיקײַט לײַכטן′, געשריבן נאָכן נאָמען פון אַ לעבעדיקן מענטשן אַוועמען מען גיט אָפּ כבוד). בײַ טייל סעקולערע יידישיסטן איז געוואָרן אַ פּרינציפּיעלער ענין אַלע מאָדערנע קיצורים אויך שרײַבן עלעהיי זיי וואָלטן ראשי⸗תיבותן געווען („אאַז″וו“; „א″א“; אויך אַזעלכע פּנים חדשות ווי „שנ″פ“ טײַטש: „שיער ני(ש)ט פאַרגעסן“. פאַר⸗זיך איז מה רעש. למעשה איז דאָס אָבער געוואָרן, פּונקט ווי די דרײַ⸗וואָוון און די דרײַ⸗יודן, אַ פּערמאַנענטער וויזועלער סימבאָל פון אַנטי⸗טראַדיציאָנעלער (און במילא אַנטי⸗רעליגיעזער) אידעאָלאָגיע וואָס האָט, אינאיינעם גענומען מיט אַ שלל אַנדערע „חידושים“ אונדז געבראַכט צום שוועל פון אָפּזונדערונג און אָפּפרעמדונג, מיט דער גרויסער איראָניע אַז די שפּראַך פון דער „ניט⸗יידישיסטישער“ חרדישער סביבה שטעלט מיט זיך פאָר דעם אמת⸗היסטאָרישן לינגוויסטישן המשך פונעם לשון פון די וועלטלעכע יידישע קלאַסיקער פון נײַנצעטן און צוואַנציקסטן יאָרהונדערט, בעת די פּוריסטיש⸗נאָרמאַטיוויסטישע מחנה איז פאַרבליבן אַ שיינער קלוב. לסוף דאַרף מען נאָר באַטאָנען, אַז דאָ גייט ניט אין אַוועלכער ניט איז הײַנטצײַטיקער בכיוונדיקער באַעוולונג ח″ו (חס ושלום); עס גייט אין דעם קולטור⸗היסטאָרישן פאַקט, אַז די סעקולאַריסטישע, אַנטי⸗פרומע אײַנפירונגען פון די דרײַסיקער יאָרן פון לעצטן יאָרהונדערט (אין אַ סך פאַלן אינספּירירט פונעם סאָוועטישן באַנוץ) האָבן געשאַפן שריפטלעכע בילדער וואָס קענען קיינמאָל ניט אָנגענומען ווערן בײַ די חרדישע קהילות אַוואו יידיש לעבט און שפּרודלט. צווישן די ערשטע אויפגאַבעס בכדי פאַראייניקן „יידיש מיט אידיש“ איז אָפּלאָזן די אַנטי⸗טראַדיציאָנעלע שרײַבונגען וואָס שטערן דעם פּראָגרעס פון יידיש כולה}.

  פאַראַן אַלעמאָל אויסנאַמען — אַ הײַפעלע פאַלן, אַוואו מען נוצט צוויי⸗שטריכעלעך (אָנשטאָט אַן איינציקן, און אָנשטאָט אַ פּינטל), און וואו די צוויי⸗שטריכעלעך זײַנען אָנגענומען בײַ אַ וואָרט פון ניט⸗סעמיטישן אָפּשטאַם; למשל דער טיטל „דאָקטער“ פאַר אַ פאַמיליע נאָמען; („אָט קומט ד″ר וואַטסאָן אינאיינעם מיט ד″ר גרינבערגן“). און אַזוי אויך בײַ געוויסע קיצורים פון נעמען פון שטעט, למשל פּ″ב (פּעטערבורג) וכדומה.

 

abdicate

אַבדיקירן {בײַ אַ מלך אָדער מלכה}; אָפּלאָזן; אויפגעבן [úvgebm]; אָפּזאָגן זיך (פון); צוריקציען זיך (פון); אַנטזאַגן זיך (פון).

 

abhor

{פאַרשטאַרקונגען פון „פײַנט האָבן“ און „האַסן“:} שרעקלעך (\שטאַרק\זייער\ממש [máməsh]) פײַנט האָבן [fáynt-hobm], דרומדיק: [fá:nt-ubm] (\האַסן);

{פראַזעס, בדרך כלל אָדאָרטן אַוואו דער אָביעקט איז אַ מענטש:} פײַנט האָבן (\האַסן) +: ווי אַ שפּין; שנאת מות [sìnəs-móvəs], דרומדיק: [sìnəs-múvəs]; {לומדיש:} בתכלית השנאה [bətàkhləs-(h)asínə];

{טאָמער מער אין זין פון עקל איידער מענטשלעכע שנאה, אין די אַלע פאַלן — <+דאַטיוו>:} עקלען; מיגלען; קערן די גאַל (פון); {לומדיש:} מיאוס ומאוס זײַן [míyəs|umó(y)əz-zayn], דרומדיק: [míyəs|əmú:əz-za:n].

 

ability

(די) פעאיקײַט [féy(i)kayt]; (די) געניטקײַט [gənítkayt] {אויף אַ ספּעציפישן געביט};

{לומדיש}: (דער) יכולת [y(ə)khóyləs];

{אָפטמאָל נעגאַטיוו איראָניש:} (די) קראַפט: „די קראַפט אַלצדינג קאַליע מאַכן האָט ער דווקא יאָ“.

 

ablaze

ברענענדיק(ערהייט); פלאַמענדיק(ערהייט); אין גאַנג פון ברענען; אין פלאַמען; צעפלאַקערט; בעתן סאַמע [sámə] ברענען.

 

able

פעאיק [féy(i)k]; בכח (זײַן) {אויך: בכוח} [pkóyəkh] ,[bəkóyəkh], צפונדיק: [bəkéyəkh] צי [pkéyəkh]; מסוגל [m(ə)súgl], דרומדיק: [m(ə)sígl]; אין שטאַנד {אַרכעאיש דיאַלעקטיש}; {אַרכעאיש, דײַטשמעריש, צײַטונגס⸗שפּראַך:} אימשטאַנד.

 

abortion

(דער) אַבאָרט [abórt] (ל″ר: -ן); מעדיציניש מפּיל⸗מאַכן [mápl-màkhn];

{פאָרמעל, פאַראיידלטערהייט:} (די) טערמינירונג פון שוואַנגערשאַפט.

 

about (concerning)

{אויף אַ בערכדיקן מהלך פון טאָגטעגלעך ביז לומדיש:} וועגן; וואָס (איז) שייך [sháyəkh]; אין שייכות מיט [sháykhəs]; מכח [mikóyəkh]; בנוגע [b(ə)nəgéyə].

 

(about (approximately

אַרום; אומגעפער; מער⸗ווייניקער; מער⸗ווינציקערפּלוס⸗מינוס;

{אַ קאַפּ לומדיש:} בערך [b(ə)érəkh], דרומדיק: [b(ə)éyrəkh].

 

!About time

שוין צײַט!; גענוג געוואַרט!; אַנו זשע!;

{פראַזעס:} דערלעבט יאָרן!; מ′דאַרף מאַכן אַ שהחיינו! [shèkh(ə)yónu], דרומדיק: [:shèkh(ə)yú:ni].

 

?about what

וועגן וואָס?; איבער וואָס?; מכח וואָס? [mikòyəkh-vós], דרומדיק: [mikòyəkh-vú:(ə)s], צפונדיק: [mikèyəkh-vós];

{לומדיש:} בנוגע וואָס [bən(ə)gèyə-vós], דרומדיק: [bən(ə)gàyə-vú:(ə)s].

 

above

איבער;

העכער (+פּרעפּאָזיציע פון\פאַר — אָדער: קאָניונקציע איידער\ווי).

 

above all

מער פון אַלצדינג; דער עיקר [dəríkər]; {דיאַלעקטיש:} דערעיקרשט [dəríkərsht];

{לומדיש:} ועל כולם [vàlkúləm], דרומדיק: [vàlkíləm], {מער לומדיש:} [vəàl-kúlom], דרומדיק: [vəàl-kílom].

 

abracadabra

אַברעקעדאַברע! {ווערטער פון אַ כישופדיקן שפּרוך}; עָבְרָא כְּדַבְּרָא! [óvro kədábro] {לויט אַ געוויסער (אַ סברא, אַ פאָלקס⸗עטימאָלאָגישער) השערה וואָס האַלט פון אַ יידיש⸗אַראַמישן, קאַבאַליסטישן מקור};

ענגע בענגע! [éyngə béyngə] {אָנהייב פון פאַרשיידענע יידישע שפּרוכן און קינדער⸗שפּרוכן}; לאָקש⸗כאָטש⸗שאָך! {און אַ סך אַנדערע…}.

 

(Abraham (biblical

אברהם אבינו [avrò(ə)m-ovínu], דרומדיק: [avrù:(ə)m-uví:ni]; {בייגט זיך ווי אַ פּרט⸗נאָמען אַלץ אָביעקטיוו: אברהם⸗אבינון}. 

 

(Abraham ben Azriel of Bohemia (13th century

דער ערוגת הבושם [dər-arùgəs-(h)abóysəm], דרומדיק: [dər-arì:gəs-(h)abóysəm], צפונדיק: [dər-arùgəs-(h)abéysəm];

ר′ אברהם בן עזריאל בעל ערוגת הבושם.

 

Abrahamic

אַבראַמיש;

{הערה: מען  ק ע ן  פאַרשטייט זיך שרײַבן „אברהמיש“ און מען קען דעמאָלט אַרויסריידן לויטן יידישן שטייגער — צפונדיק [avrómish], דרומדיק [avrúmish]; אָבער דער עצם באַגריף, אַ גרופּירונג פון יודאַאיזם, קריסלעכקײַט און איסלאַם איז אַ מאָדערן⸗אינטערנאַציאָנאַלער, ניט קיין יידישער, אַזויאַרומעט, אַז בילכער איז, אַ סברא, די פאָנעטישע שרײַבונג}.

 

Abramovitsh (Abramovich), Sholoem Yankev → Mendele Moykher Sforim

 

abroad

אין אויסלאַנד;

{לויטן פּירוש המילות ′איבערן ים′ אָבער ווערט אויך היימיש גענוצט אין זין פון ′העט ווײַט אין אַן אַנדער לאַנד′:} מעבר לים [məéyvər|l(ə)yám], דרומדיק: [məáyvər|l(ə)yám]; {פאַראַן פאַרשיידענע הײַנטצײַטיקע שפּאַסיקע וואַריאַנטן:} מעבר לעראָפּלאַן ′פון יענער זײַט עראָפּלאַן′; מעבר למדבר [məéyvər|lamídbər] ′פון יענער זײַט מדבר′};

{אייגנטלעך אַ העברעאיזם פון מדינת ישראל, מיטן טײַטש ′אויסער ישראל′ אָבער ווערט ווען⸗ניט⸗ווען באַנוצט אויך אַנדערשוואו אין פּשוטן זין פון ′אין אויסלאַנד′:} אין חוץ לארץ [in-khúts-l(ə)òrets].

 

(Absalom (biblical

אבשלום [afshóləm], דרומדיק: [afshú:lim];

{ווערטלעך:} ער איז דעם טאַטן געטרײַ ווי אבשלום דוד⸗המלכן (′שטאַרק ניט געטרײַ′, ′פאַררעטעריש אינגאַנצן′); {אַ קללה, עמעצן זאָל טרעפן אַ מיתה משונה:} אין אבשלומס בוים זאָלן אים די האָר פאַרטשעפּעט ווערן (לויט שמואל ב′, י″ח: ט).

 

…absence: in the absence of

בשעת (זי\ער) איז ני(ש)טאָ; בעתן פעלן אויפן אָרט פון – – -.

 

(absent (not present

ני(ש)ט(אָ) אויפן אָרט; ני(ש)ט פאַראַן אופן אָרט; ני(ש)ט⸗אָנוועזנדיק.

 

absentee

{בייגעוודיק:} (אַ\די\דער) פעלנדיקע(ר).

 

absentee ballot

(די) צוגעשיקטע שטים⸗פּאַפּיר (ל″ר: ן); (די) צוגעשיקטע שטימע (ל″ר: -ן); אַ שטימע פונדערווײַטנס.

 

absenteeism

(דאָס\דער) ני(ש)ט קומען אויף דער אַרבעט; (דאָס\דער) ני(ש)ט יאַווען זיך; (די) •אומבאַווײַזונג

 

(absolute (complete

פולשטענדיק; טאָטאַל; {אין טייל פאַלן:} ריין;

{ניט בייגעוודיק, פאַרן סוביעקט:} דורך און דורך (אַ); לחלוטין [làkh-lútn] אַ: „ער איז דורך און דורך אַן אידיאָט, לחלוטין אַ נאַר צווישן נאַראָנים“.

 

absolute monarchy

(די) טאָטאַלישע מאָנאַרכיע (ל″ר: -ס).

 

(absolutely (totally/clearly

דורכאויס; דורך און דורך; לחלוטין [làkh-lútn], דרומדיק: [làkh-lítn];

{לומדיש:} לגמרי [ləgámrə].

 

!Absolutely

 לחלוטין! [lakhlútn]; פולשטענדיק! [fúlshtèndik]; אַבסאָלוט אַזוי! [apsolút|azóy];

 {בתורת ענטפער אויף אַ פראַגע, אָפטמאָל אַ פאַרבעטונג אויף עפּעס, אַז מ′וויל ענטפערן מיט אַן ענטוזיאַסטישן „יאָ“; טאָמער איז אַפריער אפשר געווען אַ ספק אין דעם, איז דער קלאַסישער ענטפער וואָס דריקט אויסעט די פרייד אין אָננעמען, נאָכדעם ווי ס′איז געווען אַ השערה אַז ניט, איז:} אדרבא! [Áderàbə] {מיט אַ זעלטן שטאַרקן טראָפּ אויפן ערשטן טראַף: „נו, מ′עט גיין דארטן מאָרגן? אדרבא!!};

{אויך אַנדערע ווערטער אויף „יאָ“ נעמען אָן אַ פאַרשטאַרקטע פאָרם מיט אַקצענטירונג איבער דער געוויינטלעכער מאָס, וואָס ווערט דאָ געצייכנט מיט גרויסהאַנטיקע אותיות אין דער טראַנסקריפּציע פון באַטאָנטן וואָקאַל:} געוויס! [givÍs]; אַוודאי! [avÁdə]; זיכער! [zÍkhər]; ס′אַ שאלה! [sa-shÁYlə]; אומבאַדינגט! [úmbadÍngt];

{פראַזעס:} וואָדען? [?vó|dÉn]; וואָס פאַראַ פראַגע! [vÓs-fara-fràgə]; קיין פראַגע ניט! [ki-frÁgə-nit]; הונדערט מיט צוואַנציק פּראָצענט! [hùndert-mit-tsvántsik|protsént];

מהיכא תיתי! [makh(ə)téysə]; {זייער באַליבט און פאַרשפּרייט; נאָר וואָס, בײַ טייל איז דער מיין גלאַט ′גוט!′, ′אָקיי!′, ′פאַרוואָס ניט?′ אָן דער שטאַרקערער עמאָציע}.

 

!Absolutely not

בשום אופן ני(ש)ט! [bəshúm|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(bəshím|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [bəshúm|éyfm-nìt]; אויף קיין פאַל ני(ש)ט!;

(פראַזעס:} לא מיט אַן אלף! [lóy|mitanáləf], צפונדיק: [léy|mitanáləf];

{לומדיש:} לא ולא [lóy-vlóy], צפונדיק: [léy-vléy]; באין אופן ני(ש)ט [b(ə)éyn|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(b(ə)áyn|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [b(ə)éyn|éyfm-nìt].

 

absolution (of sins) (Chris.)

{אין קריסטלעכן גלויבן:} (די) אַבסאָלוציע פון זינד.

 

absorb

אײַנזאַפּן; אַבזאָרבירן

{פיגוראַטיוו, אין זין פון קענען געפינען פאַר וואָס ניט איז אַן אָרט:} זיך באַגיין (מיט); זיך אַן עצה טאָן (מיט); קענען צונעמען.

 

(.abuse (n

שלעכטע באַהאַנדלונג (פון א מענטשן); (די) אומעטישע (אומבאַרעכטיקטע \ מיאוסע \ ניט⸗ריכטיקע) באַהאַנדלונג.

 

(.abuse (v

שלעכט \ מיאוס [míyəs] \ ני(ש)ט עטיש \ ני(ש)ט ריכטיק \ — באַהאַנדלען {דער עיקר אַ מענטשן; מעגלעך אויך אַ בעל⸗חי אָדער אינסטרומענט}.

 

abuse of power

(דער) קרומער באַנוץ (פון מאַכט, אויטאָריטעט, וכו′) (ל″ר: -ן); (דער) קרומבאַנוץ [krúm-banùts], דרומדיק: [krím-banìts] (ל″ר: -ן);

 {בײַ טייל אַרכעאיש:} (דער) מיסברויך [míz-bròykh], דרומדיק: [mìz-brò(:)u(ə)kh] (ל″ר: -ן); {מער ליטעראַריש:} (דער) מיסגעברויך [míz-gəbròykh], דרומדיק: [mìz-gəbrò(:)u(ə)kh] (ל″ר: -ן).

 

(.academic (n

אַקאַדעמיקער (ל″ר: ø); אָנגעשטעלטע(ר) געלערנטע(ר) אין אַן אוניווערסיטעט אָדער אינסטיטוט;

  {הערה: פאַראַן אַן אָטפע מיספאַרשטענדעניש צווישן מערבדיקע וועמען דער טײַטש איז, אַז דער מענטש האָט אַ פּאָסטן אין אַן אוניווערסיטעט אָדער אינסטיטוט פאַר געלערנטע און פאָרשונג, און אַז פון דעם שטאַמט די פּרנסה; און צווישן דעם זין בײַ אַ סך מזרחדיקע, אַז ס′גייט אין אַרײַנגענומען ווערן אין אַ צענטראַלער מלוכהשער אַקאַדעמיע פון געלערנטע, וואָס אין טייל לענדער איז דאָס מער אַן אָפּגעבונג פון כבוד איידער אַ שטעלע ממש}.

 

(.academic (adj

אַקאַדעמיש;

{טאָמער וועגן ניוואָ, לאו דווקא וועגן פאָרמעלער פאַרבונדנקײַט מיט אַן אינסטיטוציע:}

געלערנט;

{טאָמער גייט אין טראַדיציאָנעלער יידישער געלערנטקײַט:}

לומדיש [lómdish];

{און טאָמער מיטן טראָפּ אויפן געלערנטן גופא:}

למדניש [lamdónish], דרומדיק: [lamdú:nish].

 

academic integrity

(די) אַקאַדעמישע אָרנטלעכקײַט; (די) אַקאַדעמישע באַגלייבטקײַט.

 

academically speaking

אַקאַדעמיש גערעדט; אויב ריידן (\רעדן) פון אַקאַדעמישן שטאַנדפּונקט;

{פראַזעס:} ווי ס′זאָגט זיך (\ס′רעדט זיך) בײַ די פּראָפעסאָרן;

{לומדיש, וועגן טראַדיציאָנעל יידישע טעמעס, קען אויך אויסגעברייטערט ווערן פיגוראַטיוו:} ווי ס′הייסט בײַ תלמידי חכמים [ba-talmìdey-khakhóməm], דרומדיק: [ba-talmìday-khakhúməm].

 

(accept (receive

אָננעמען; אַקצעפּטירן;

{טאָמער וועגן מענטשלעכן אָננעמען אַ שווערע זאַך אין לעבן:} מקבל זײַן באהבה [m(ə)kàbl-zayn bəávə], אויך: [b(ə)ahávə] צי [b(ə)áyvə];

{טאָמער דווקא פיזיש:} (וויליקערהייט) באַקומען.

 

acceptance

(די) אָננעמונג (ל″ר: -ען); (דער) אָננעם (בײַם רוב ניטאָ קיין ל″ר); (די) אַקצעפּטירונג (ל″ר: -ען);

{לומדיש:} (דאָס\דער) מקבל זײַן [məkábl-zayn];

{לומדיש, שטאַרק פאָרמעל אין דעם זין:} (די) קבלה [kabólə], דרומדיק: [kabú:lə];

{לומדיש, מיטן פּשט, אַז מ′נעמט אָן מיט גוטן אַוואָס⸗ניט⸗איז אַ שווערע זאַך:} (די) קבלה באהבה [kabòlə-b(ə)áyvə] צי [kabòlə-b(ə)ahávə]; דרומדיק: [kabù:lə-b(ə)á:və] צי [kabù:lə-b(ə)ahávə].

 

acceptance speech

(די) אָננעם⸗רעדע (ל″ר: -ס); (די) אַקצעפּטירונס⸗רעדע (ל″ר: -ס).

 

(accent (stress on syllable

(דער) טראָפּ; (די) באַטאָנונג; (די) אַקצענטירונג;

  {הערה: פאַראַן אַ דיאַלעקטיזם, „דער קוועטש“, אָבער בעסער אויסמײַדן צוליבן פאַראַן זײַן פון אַנדערע טײַטשן פונדערפון אין שייכות מיטן בית⸗כסא}.

 

(accent (emphasis

(די) אונטערשטרײַכונג; (די) אַרויסהייבונג; (דער) טראָפּ; (די) באַטאָנונג.

 

(accent (in speaking

(דער) אַקצענט [aktsént]; (דער) אַרויסרייד; (די) אויסשפּראַך;

{טאָמער דווקא וועגן דעם ענין אשכנזיש כנגד ספרדיש בנוגע צו העברעאיש:}

(די) הברה [havórə], דרומדיק: [h)avú:rə)].

 

(.accent (v

אַקצענטירן; אַרויסהייבן; אונטערשטרײַכן; לייגן דעם טראָפּ.

 

 (Accents (Masoretic stress-marking/musical diacritics

דער טראָפּ (קאָלעקטיווער ל″ר);

{לומדיש:} די טעמים [də-táyməm], דרומדיק: [də-tá:məm]; די טעמי המקרא [də-tàymə-(h)amíkrə], דרומדיק: [də-tà:mə-amíkrə].

 

accentuate

באַטאָנען; אונטערשטרײַכן (ל″ע: אונטערגעשטראָכן); אַרויסהייבן;

{לומדיש:} מדגיש זײַן [mádgəzh-zayn] (ל″ע: האָט\האָבן מדגיש געווען);

{נאָכמער לומדיש:} שטעלן דעם דגש (אויף אַוואָס⸗ניט⸗איז) [dógəsh], דרומדיק: [dúgəsh];

{פראַזעס:} לייגן (\שטעלן) דעם טראָפּ (אויף אַוואָס⸗ניט⸗איז).

 

accentuation

(די) באַטאָנונג; (די) אונטערשטרײַכונג; (דאָס\דער) לייגן (\שטעלן) דעם טראָפּ (אויף אַוואָס⸗ניט⸗איז);

{לומדיש:} (דאָס\דער) מדגיש זײַן [mádgəzh-zayn];

{נאָכמער לומדיש:} (דער) דגש [dógəsh], דרומדיק: [dúgəsh]; (די) הדגשה [hadgóshə], דרומדיק: [adgú:shə].

 

(accept (concede the point

מודה זײַן (אַז) [móydə-zayn], צפונדיק: [méydə-zayn]; אָננעמען; צוגעבן; נאָכגעבן.

 

(accept (receive

אָננעמען; אַקצעפּטירן; אײַנשטימען צו נעמען;

{לומדיש:} מקבל זײַן [məkábl-zayn].

 

(accept (one’s fate elegantly or stoically

{לומדיש:} מקבל באהבה זײַן [məkàbl-b(ə)ahávə-zayn]; {„באהבה“ ווערט אויכעט אַרויסגערעדט:} [b(ə)ávə] צי [b(ə)áyvə]  צי [b(ə)aháyvə].

 

acceptable

לאָזט זיך אָננעמען; וואָס מ′קען אָננעמען;

{אין מער טעכנישן צי געשעפטלעכן באַנוץ:} אָננעמעדיק [ó(n)-nèmə-dik], דרומדיק: [ú:(ə)n-nèmə-dik]; אָננעמלעך.

 

accepted

אָנגענומען;

{לומדיש, דער עיקר וועגן אַ יחיד:} מוחזק [múkhzək], דרומדיק: [míkhzək]; („ס′איז מוחזק, אַז זי איז אַ זייער גוטע לערערין“).

 

(.access (n

צוטריט; רעכט פון אַרײַנגאַנג; {פיגוראַטיוו:} (דאָס\דער) האָבן אַ (\דעם) שליסל;

{לומדיש, אַמאָפטסטן גענוצט נעגאַטיוו:} (דער) דריסת הרגל [drìsəs-(h)orégl], דרומדיק: [drì:səs-u:réygl]; („שוין עטלעכע יאָר, וואָס ער האָט דאָרטן קיין דריסת הרגל ניט“).

 

(.access (v

צוקומען (צום\צו דער).

 

(.accessory (n

(דער) צוגאָב (ל″ר: -ן);

{וואָס שייך מאָדע און שיין אָנטאָן זיך:} (דאָס\די) צאַצקעלע (ל″ר: -ך); {איראָניש, אָפטמאָל מיט פּשוט גוטמוטיקן הומאָר: (די) שמאָנצעס (ל″ר).

 

(accessory (n.) (in law, esp. to a crime

(דער) שותף צו דער זאַך [shútəf] דרומדיק: [shítəf].

 

accessory after the fact

{בייגעוודיק:} (די\דער) באַטייליקטע(ר) לאחר המעשה [l(ə)àkhər-amáysə]. 

 

accident

{דער עיקר אין רוסיש ריידנדיקע לענדער:} (די) אָוואַריע;

{דער עיקר אין מערב:} (דער) אַקצידענט [aktsidént];

{טאָמער זייער ערנסט\טראַגיש:} (דער) אומגליק(ס)פאַל;

{טראַדיציאָנעלער יידיש וואָרט, הײַנט שיער ניט אַרכעאיש אין אָט דעם זין, פונדעסטוועגן ליטעראַריש באַנוצט און באַליבט בײַ יודעי חן אין דער יידישער לינגוויסטיק}: (ַדי) סיבה [síbə] (ל″ר: סיבות);

{לומדיש, דער עיקר אין ל″ר:} מקרים רעים [mìkrəm-ró(y)əm], דרומדיק: [mìkrəm-rú:əm] (ל″ר).

 

accidentally

אומגעוואונטשענערהייט [ùmgəvùntshnərhéyt]; צופעליק; על⸗פּי צופאַל [àlpə-tsúfal]; דורך אַ צופאַל; ווי ס′האָט זיך [sódzakh] \ [sótsəkh] (ניט ווילנדיק) געמאַכט;

{טאָמער צוליב אַ טעות:} דורך אַ טעות [tóəs], דרומדיק: [tú:əs]; {לומדיש:} על⸗פּי טעות [àlpə-tóəs]; דרומדיק: [àlpə-tú:əs];

{אין טאָגטעגלעכן לעבן, פראַזעס:} ניט⸗ווילנדיק האָט זיך געמאַכט; ניט געוואונטשענערהייט;

{טאָמער וועגן אַ פאַרברעכן אָדער באמת שלעכטער טואונג וואָס האָט געבראַכט צו אַ היזק ממש:} בשגגה [bizhgógə], דרומדיק: [bəzhgúgə].

 

accompany

באַגלייטן; {צופוס:} מיטגיין; {פאָרנדיק:} מיטפאָרן

{מוזיקאַליש:} אַקאָמפּאַנירן; מיטשפּילן;

אונטערפירן {בײַ אַ טייל נוצט מען „אונטערפירן“ אין טאָגטעגלעכן לעבן מכח באַגלייטן עמעצן צופוס, למשל ביז אויפן וואָקזאַל; אָבער בײַ אַ סך איז עס אַ ספּעציפיש יידישער טערמין אויף דער צערעמאָניע פון אונטערפירן די כלה אויף דער חופּה, אויף אַ יידישער חתונה; דרומדיק, ווי געוויינטלעך [íntərfirn]; פונדערפון שטאַמען פאַרשיידענע וואָרט⸗שפּילן אין די ענגליש ריידנדיקע לענדער וואָס בויען זיך אויף דער ענלעכקײַט מיטן ענגלישן וואָרט וואָס איז טײַטש ′מישן זיך′, אַמאָפטסטן: „איך וועל ניט אינטערפירן!“}.

 

accomplish

אויפטאָן [úftòn], דרומדיק: [ó:(u)(ə)ftì:(ə)n]; דערגרייכן; אויספּועלן [óyspòy(ə)ln], דרומדיק: [ó:(u)(ə)spòy(ə)ln], צפונדיק: [óyspèy(ə)ln].

 

accomplished person

אַ מושלם [amúshləm], דרומדיק: [amíshləm]; (ל″ר: מושלמים [mushlóməm], דרומדיק: [mishlúməm];

ל″נ: אַ מושלמת [amushléməs], דרומדיק: [amishléyməs]; (ל″ר: -ס);

{מער לומדיש, די לענגערע פאָרם:} אַ מושלם בכל המעלות [amúshləm|pkhol-hamáyləs], דרומדיק: [amíshləm|pkhol-hamá:ləs];

ל″נ: אַ מושלמת בכל המעלות [amushléməs|pkhol-hamáyləs], דרומדיק: [amishléyməs|pkhol-hamá:ləs].

 

accomplishment

(די) דערגרייכונ; (דער) אויפטו [úftù], דרומדיק: [:óftì] צי [:ó:(u)(ə)ftì], ד″מ אויך [:ífti].

 

accord (n.)

(דער) הסכם [héskəm]; (דער) אָפּרייד; (דער) אָפּמאַך.

 

according to

לויט (לויט+דעם ← לויטן \ לויט דעם);

{דיאַלעקטיש, הײַנט: ליטעראַריש, דער עיקר אין געשריבענעם לשון:} וועדליק;

{לומדיש:} ע″פּ \ על פּי [álpi] צי [álpə], מער פאָרמעל: [alpí].

 

accordingly

איז באַקומט זיך; פון דעם קומט אַרויס

{מער פאָרמעל:} אין אײַנקלאַנג מיט דעםבהסכם [bhéskəm] דערמיט (\מיט דעם). 

 

accordion

(דער) אַקאָרדיאָן [akòr-dyón] (ל″ר: -ען); (די) האַרמאָניע [harmónyə] (ל″ר: -ס).

 

(account (in bank

(דער) קאָנטאָ (ל″ר: -ס).

 

(account (narrative

(די) שילדערונג (ל″ר: -ען); (דער) באַריכט (ל″ר: -ן); (די) באַשרײַבונג (ל″ר: -ען); 

{מער פאָרמעל:} (דער) נאַראַטיוו (ל″ר: -ן);

{טאָמער אונטערשטרײַכנדיק די עיקרדיקע עלעמענטן פון דעם „וואָס ס′האָט פּאַסירט“:} (דער) סיפּור המעשה [sìpər-(h)amáysə], דרומדיק: [sìpə(r)-(h)amá:(n)sə] (ל″ר: סיפּור⸗המעשהס צי סיפּורי מעשיות [sìpərə-máysəs]; ≠  (אין אַרויסרייד) „סיפּורי מעשיות“ [səpùrə-máysəs], דרומדיק: [səpì:rə-má:(n)səs] — נאָמען פון קלאַסישן חסידישן ווערק פון ר′ נחמן ברעסלעווער).

 

(account for (explain

דערקלערן; געבן צו פאַרשטיין;

{לומדיש:} מסביר זיין [mázbər].

 

(account for (provide records

אָפּגעבן חשבון (פאַר) [óbgèbm|khézhbm], דרומדיק: [úbgèybm|khézhbm];

{טאָמער דווקא וועגן געלט:} אָפּגעבן די חשבונות [khəzh-bóynəs], צפונדיק: [khəzh-béynəs];

{טאָמער ניט וועגן געלט נאָר אַ סך⸗הכל פון וואָס⸗ניט⸗איז, בפרט אין ברייטערע אָדער מאָראַלישע ענינים:} אָפּגעבן דין וחשבון [dìn|v(ə)-khézhbm].

 

account: on account of

צוליב [tsulíb]; מחמת [mákhməs]; איבער.

 

accountability

די נייטיקײַט אָפּגעבן אַ חשבון [óp-gèbm|akhézhbm], דרומדיק: [úp-gèybm|akhézhbm].

 

accountable

מחויב אׁפּגעבן אַ חשבון [məkhúyəv|óp-gèbm-akhézhbm], דרומדיק: [məkhíyəf|úp-gèybm-akhézhbm].

 

accountable: hold accountable

מאָנען (בײַ עמעצן) אַ דין וחשבון [adìn-vəkhézhbm]; מאָנען אחריות [akhráyəs].

 

accountancy

{דער עיקר אין אַ קאָנקרעטן פאַל:} (די) חשבון פירונג; (די) חשבון פירערײַ; (די) בוכהאַלטעריע;

{דער עיקר אַלץ מלאכה:} (די) בוכהאַלטערײַ;

{לומדיש, מיטן טראָפּ אויף דער זאַך⸗קענטעניש צו דעם פאַך:} (דער) חכמת החשבון [khòkhməs-(h)akhézhbm].

 

accountant

(דער) בוכהאַלטער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש: -ס); ל″נ: (די) בוכהאַלטערשע \ בוכהאַלטערין (ל″ר: -ס).

 

accounts: do (submit) the accounts

אָפּגעבן די חשבונות [ób-gèbm|də-khezhbóynəs], דרומדיק: [úb-gèybm|də-khezhbóynəs]; צפונדיק: [ó(b)-gèbm|də-khezhbéynəs];

זיך אויסחשבונען [óys-khèzhbənən].

 

accuracy

(די) גענויאיקײַט; (די) אַקוראַטקײַט; (די) פּינקטלעכקײַט.

 

accurate

אמתדיק [éməzdik]; ריכטיק; פאַקטיש⸗ריכטיק;

[עמפאַטיש ′ריכטיק אין אַלע פּיטשעווקעס′:} גענוי; פּינקטלעך.

 

accusation

(די) באַשולדיקונג (ל″ר: -ען); {טאָמער אין יורידישן זין:} (די) אָנקלאַגע (ל″ר: אָנקלאַגן); (די) קלאַגע (אַז\פאַר); {ל″ר: אָפטער -ס, אַז ס′גייט אין באַשולדיקונגען סתם: „קלאַגעס“; אָפטער -ן, אַז ס′גייט אין אַ פאָרמעלער רשימה פון פּראָקוראַטור: „די קלאַגן“};

{טאָמער אַ טאָגטגלעכער, מענטשלעכער, פּערזענלעכער אַרויסזאָג פון אַ מענטשן לגבי אַ צווייטן וואָס האָט (\זאָל האָבן) באַעוולט, מער אַ טענה איידער אַ באַשולדיקונג ממש, נאָר צומאָל מיט דער עמאָציאָנעלער אָנלאָדונג פון אַ באַשולדיקונג:} (די) קלאָג (ל″ר: -ן); („הײַנטיקע קינדער האָבן ניט צו די עלטערן דעם זעלביקן דרך⸗ארץ וואָס אַמאָל, זיי זוכן כסדר קלאָגן אויף די אייגענע טאַטע⸗מאַמע“);

{לומדיש: (די) תביעה [tvíyə] (ל″ר: תביעות); (דער) קיטרוג [kítrəg] (ל″ר: קיטרוגים [kətrúgəm], דרומדיק: [kətrígəm]); 

 

accuse

באַשולדיקן (אין); {טאָמער אין יורידישן זין:} אָנקלאָגן (אַז\פאַר).

 

Acharonim

די אחרונים [də-àkh(ə)róynəm], צפונדיק: [də-àkh(ə)réynəm].

 

achieve

אויפטאָן [ֹúf-tòn], דרומדיק: [ó:(u)(ə)ftì:(ə)n], טייל ד″מ: [íftì:n] (ל″ע: אויפגעטאָן); דערגרייכן

{אין זין פון מצליח זײַן אַ ספּעציפישן ציל דערגרייכן:} אויספירן; פּועלן [póyəln], צפונדיק: [péyəln]; {מיט אַן אָנצוהערעניש אויף אַ מער קאָמפּליצירטן ענין און מיטן טראָפּ אויף פאַרענדיקונג פון דער טואונג:} אויספּועלן.

 

achievement

(די) דערגרייכונג (ל″ר: -ען); (דער) אויפטו [úftu], דרומדיק: [:ó(:)ftì], טייל ד″מ: [:íftì] (ל″ר: -ען);

{פראַזע:} דאָס (אַלץ) וואָס מ′האָט אויסגעפּועלט [óyz-gipòyəlt], צפונדיק: [óyz-gipèyəlt].

 

achiever: high achiever

{מיט אַ טאָפּלטער באַטאָנונג אויפן ערשטן טראַף:} (אַן) אויפטוער [úftùər], דרומדיק: [(ó:(u)ftì:ə(r], טייל ד″מ: [íftì:ər] (ל″ר: ø, אויך: -ס); ל″נ: (אַן) אויפטוערין (ל″ר: -ס); („טו אַ קוק, אָדאָס איז אַן אויפטוער! שוין איינמאָל!“).

אַ מושלם [múshləm], דרומדיק: [míshləm]; ל″נ: אַ מושלמת [mushléməs], דרומדיק: [mishléyməs];

 

achiever: low achiever, underachiever

אַ קנאַפּער אויפטוער [úftùər], דרומדיק: [óftùər]; אַ לא⸗יוצלח [àlə-yútsləkh], דרומדיק: [àlə-yítsləkh];

{פראַזעס:} ער\זי האָט קיין סך ני(ש)ט געפּועלט [kin-sákh|ni(sh)t|gipóyəlt], צפונדיק: [ki-sákh|nit|gipéyəlt];

אַ שלימזלניק [shlìməzálnik], (ל″ר: -עס); ל″נ: שלימזלניצע [shlìməzálnitsə] (ל″ר: -ס).

 

achy

מיט פאַרשיידענע ווייטיקן;

{פראַזעס:} אַז ס′טוט וויי דא און דאָרטן; אַז ס′טוט וויי אומעטום.

 

acknowledge

{אײַנזען אַז בײַ וואָס, צי בײַ וועמען, איז דאָ וואָס גוטס:} אָנערקענען; שאַצן

{מיט אָנצוהערעניש, אַז אַפריער האָט מען פון וואָס⸗ניט⸗איז ווייניקער געהאַלטן:} מודה זײַן (אַז) [móydə-zayn], צפונדיק: [méydə-zayn]; („איך בין מודה, אַז זיי זײַנען פאָרט ערנסטע קינסטלער“);

{פּשוט, אַז מען איז מודיע בכתב, אַז וואָס⸗ניט⸗איז איז אָנגקומען בשלום אָדער געטאָן געוואָרן:} באַשטעטיקן; חתמענען (אַז) [khásmənən].

 

acknowledgment

אָנערקענונג; באַשטעטיקונג;

{אין אַ בוך, פילם אָדער אַנדער ווערק, אָנערקענענדיק עמעצנס הילף אָדער בײַטראָג:} דאַנק⸗וואָרט.

 

acquire

אײַנשאַפן זיך; באַקומען; קריגן;

{טאָמער וועגן וואָס⸗ניט⸗איז מער אַבסטראַקט, ניט קיין חפץ:} (זיך) קונה זײַן [kóynə-zayn], צפונדיק: [kéynə-zayn]; („זי האָט זיך קונה געווען אַ גרויסן שם מיט אירע סקולפּטורן“).

 

(acquisition(s

{וועגן דער טואונג:} (די) אײַנשאַפונג (ל″ר: -ען); 

{וועגן דעם באַקומענעם חפץ:} (דער) קנין [kí(n)yən]; די נײַבאַקומענע זאַכן (\חפצים\סחורה, וכו′) (ל″ר).

 

acquit

באַפרײַען (פון שולדיקײַט); דערקלערן (פאַר) אומשולדיק; ריינוואַשן;

{לומדיש:} מפטר זײַן [məfátər-zayn];

{פראַזע:} געפינען פאַר פּטור אין דער מעשה [pótər], דרומדיק: [(pú:tə(r];

{אַרכעאיש:} פרײַשפּרעכן.

 

acquittal

(די) באַפרײַאונג פון שדולדיקײַט; (די) באַשטיונג פאַר אומשולדיק; (די) ריינוואַשונג;

{אויסדריקנדיק ביטול צום פּסק:} (די) ריינוואַשעניש;

דער פּסק פון פּטורדיקײַט [pótər-dəkàyt], דרומדיק: [pu:tə(r)-dəkàyt];

{אַרכעאיש:} (די) פרײַשפּרעכונג.

 

across

{אַלץ אַדווערב:} אַריבער; איבער;

{אַלץ פּרעפּאָזיציע:} פון יענער זײַט.

 

across the ocean

איבערן ים [yam]; פון (\אויף) יענער זײַט ים.

 

across the street

איבערן גאַס; פון (\אויף) יענער זײַט גאַס; איבערן וועג; {אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} אַקעגנאיבער.

 

acrostic

(די) אַקראָסטיק;

{טאָמער אין טראַדיציאָנעל יידישן לעבן, צי בײַם אויסזוכן פאַרבאָרגענע באַדײַטן אין סעקווענצן פון ערשטע אותיות⸗פון⸗ווערטער אין דער תורה און אַנדערע הייליקע ספרים, צי אויף משמח זײַן דעם עולם אויף חתונות און אַנדערע שמחות, דער עיקר דורכן קאָמבינירן גמטריות מיט אַן אַקראָסטיק:} נוטריקין [nutríkn], דרומדיק: [nitríkn].

 

(.act (n

{דאָס עיקרדיקע וואָרט איז נאָר אין ל″ר:} מעשים [máysəm], דרומדיק: [má:səm]; {אַז דער היסטאָרישער ל″י, „מעשה“ איז טײַטש „נאַראַטיוו פון אַ פּאַסירונג“, „דערציילונג“, „נאָוועלע“; פאַרבליבן איז אָבער דער ל″י אין אַ סעריע פראַזעס: „בשעת מעשה“, „בעת מעשה“; „פאַר דער מעשה“; „לאחר המעשה“, „שוין נאָך דער מעשה“).

(די) טואונג [tú-ung] (ל″ר: -ען); (דער) אַקט (ל″ר: -ן);

{קאַפּיטל פון אַ פּיעסע אָדער אויפפירונג אויף דער בינע:}  (דער) אויפצי [úf-tsì], דרומדיק: [:ó(:)f-tsì], טייל ד″מ: [:íf-tsì]; (ל″ר: -ען).

 

(act (take action

אויספירן; אַדורכפירן; טאַקע טאָן;

טאָן בפּועל ממש [tón|bəpòy(ə)l-máməsh], דרומדיק: [tí:(ə)n|bəpòy(ə)l-máməsh], צפונדיק: [tón|bəpèy(ə)l-máməsh];

 

(act (behave

אויפפירן זיך

{אַז ס′גייט אין אַ געוואוינהײַט צי אַ שטענדיקער נטיה, לומדיש:} זיך נוהג זײַן [zəkh-nóy(h)əg-zayn], צפונדיק: [zəkh-néy(h)əg-zayn].

 

(act (in play or film

שפּילן;

{אין אַ ספּעציפישן ספּעקטאַקל אָדער פילם:} אויפטרעטן; שפּילן אַ ראָלע (\די ראָלע פון…).

 

act of God

אַן אצבע אלהים [anétsb(ə)èləhím]; {בײַ אָפּגעהיטע פרומלײַט:} אַן אצבע אלקים [anétsb(ə)èləkím]; („דאָס איז שוין ניט קיין צופאַל, ס′איז אַן אצבע אלהים ממש!“; „אַז אַן ערד⸗ציטערניש זאָל חרוב מאַכן דעם בנין, דאָס הייסט בײַ די פאַרסטראַכירער אַן אצבע אלקים“).

{טאָמער וועגן וואָס⸗ניט⸗איז מער אינטים:} אַ גאָט⸗זאַך [agód-zakh]; (מ′גיט אים דאָרטן די בעסטע רפואות, די דאָקטוירים זײַנען די בעסטע, נאָר וואָס′עט מיט אים זײַן, דאָס איז שוין אַ גאָט⸗זאַך).

 

(acting (working/performing as actor

(דאָס\דער) שפּילן (אויף דער בינע \ אין פילמען); (די) אויפטרעטונג.

 

(acting (temporary

אַמטירנדיקע(ר); פּראָוויזאָרישע(ר); צײַטווײַליקע(ר); דערווײַליקע(ר).

 

(action (act, deed

(די) טואונג (ל″ר: ען); (די) אויספירונג (ל″ר: ען); (די) אַקציע [áktsyə] (ל″ר: -ס).

 

(action (dynamic quality

(די) לעבהאַפטיקע קראַפט; (די) לעבעדיקע באַוועגונג; (די) ענערגיע פון דער זאַך.

 

active

אַקטיוו; טועריש; {אַרכעאיש בײַ טייל סעקולערע:} טעטיק

 

activism

(דער) אַקטיוויזם; {אַרכעאיש אין אָט דעם זין:} (די) טעטיקײַט;

{טאָמער דווקא מער אין געזעלשאַפטלעכע ענינים איידער פּאָליטישע:} (די) טוערישקײַט; (די) טעטיקײַט;

{טאָמער גערעדט געוואָרן וועגן טראַדיציאָנעל יידישע סביבות:} (די) עסקנות [askónəs], דרומדיק: [askú:nəs].

 

activist

(דער) אַקטיוויסט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) אַקטיוויסטקע (ל″ר: -ס);

(דער) טוער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש און בײַ פּוריסטן: -ס), ל″נ: (די) טוערין (ל″ר: -ס); {טאָמער וועגן אַזאַ וואָס איז טעטיק בײַ פאַרשיידענע וואוילטעטיקײַטן:} (דער) כלל⸗טוער [klál-tùər], דרומדיק: ([klál-tì:yə(r] (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש און בײַ פּוריסטן: -ס),  ל″נ: (די) טוערין (ל″ר: -ס);

{צום שילדערן אַ טראַדיציאָנעלן י י ד י ש ן  טיפּ טוער, אַשטייגער וואָס שייך וואוילטעטיקע צי קהלשע אָרגאַניזאַציעס:} (דער) עסקן [áskən] (ל″ר (זייער אָפט): עסקנים [askónəm], דרומדיק: [askú:nəm]); ל″נ (זעלטן): (די) עסקנטע [áskəntə] (ל″ר: -ס);

{עמאָטיוו צי איראָניש צי וועגן אַזאַ וואָס איז שטאַרק אַקטיוו בײַ אַ סך זאַכן: אַ קאָכלעפל;

{מיט ביטול:} אַן אַרומלויפער (ל″ר: ø, אויך: -ס).

 

activity

{אָרגאַניזירטע פּראָגראַם:} (די) אַקטיוויטעט [àktivətét] (אַמאָפטסטן אין ל″ר: -ן); (די) פּראָגראַם (ל″ר: -ען); {אין טייל קרײַזן אַרכעאיש:} (די) טעטיקײַט (ל″ר: -ן);

{טואונג להיפּוך צו ניט⸗טואונג:} (די) טועניש (ל″ר: -ן); (די) טואונג (ל″ר: -ען);

 

actor

(דער) אַקטיאָר [aktyór] (ל″ר: -ן); ל″נ: (די) אַקטריסע [aktrísə] (ל″ר: -ס); {דיאַלעקטיש, אויך איראָניש:} (די) אַקטיאָרקע (ל″ר: -ס);

{דער עיקר אין מזרח אייראָפּע:} (דער) אַרטיסט (ל″ר: -ן); ל″נ: (די) אַרטיסטקע (ל″ר: -ס);

{אַרכעאיש:} (דער) שוישפּילער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש און בײַ טייל פּוריסטן: -ס); ל″נ: שוישפּילערין (ל″ר: -ס).

 

(Acts of the Apostles (Christian biblical

אַקטן פון די אַפּאָסטאָלן;

  {אזהרה: די המצאה „מעשים פון די שליחים“, וואָס איז כאַראַקטעריסטיש פאַר מיסיאָנערישע שריפטן און תרגומים, און טרעפט זיך אַפילו אין געוויסע ווערטערביכער, טוט אַ שטאָך אין האַרצן אַ סך טראַדיציאָנעלע יידן}.

 

actual

{קאָנטראַסטירנדיק מיט ניט⸗פאַקטישע:} אמתדיק [éməzdik]; רעאַליש;

{לומדיש:} בפּועל⸗ממשדיק [bəpòy(ə)l-máməshdik], צפונדיק: [bəpèy(ə)l-máməshdik];

{פּשוט פאַראַן; דורך אינטאָנאַציע קען אָננעמען אַ קאָנטראַסטיווע קראַפט:} פאַראַנען; עקזיסטירנדיק;

{לומדיש:} בנמצאדיק [bənímtsədik].

 

actually

ריכטיק זאָגנדיק; ריכטיק געזאָגט געוואָרן; אייגנטלעך; פאַקטיש

{טאָמער אַלץ תשובה צי רעאַקציע:} אויב(ע) זאָגן דעם אמת [éməs]; ס′איז אָבער פאָרט אַ פאַקט, אַז; פונדעסטוועגן איז דער אמת\פאַקט דערפון \ אַז;

{טאָמער פאַרריכטנדיק זיך אַליין, ריידנדיק וועגן דעם אויסלאָז:} ווײַזט זיך אַרויס; לאָזט זיך (גאָר) אַרויס(עט); סוף⸗כל⸗סוף [sófkl|sóf];

{טאָמער ענטפערנדיק עמעצן, שאַרף און פאָרט העפלעך:} אינדעראמתן אָבער [ìnderéməsn]; פאַקטיש; אויב ריידן (\רעדן) אינגאַנצן ריכטיק; {טאָמער וועגן אַן איידעלן ענין:} טאָמער ריידן (\רעדן) אויפריכטיק.

 

ad → advertisement

 

(Adam (biblical

אדם הראשון [òdəm-əríshn], דרומדיק: [ù:d(ə)m-ərí:shn]; {בייגט זיך ווי אַ פּרט⸗נאָמען אַלץ אָביעקטיוו: אדם⸗הראשונען}. 

 

Adam’s apple

(דער) גאָרגל⸗קנאָפּ (ל″ר: -קנעפּ).

 

(Adam and Eve (biblical 

אדם און חווה [ódəmən-khávə], דרומדיק: [ú:dəmən-khávə];

{מער לומדיש:} אדם וחווה [ódəm-və-khávə], דרומדיק: [ú:dəm-və-khávə];

 

adapt

צופּאַסן; אַדאַפּטירן; באַאַרבעטן.

 

Adar (Jewish month)

אדר [ódər], דרומדיק [údər]: דער זעקסטער חודש (רעכענענדיק פון תשרי), דער צוועלפטער חודש (פון תנ″כישן יאָר), געוויינטלעך אין פעברואַר–מערץ, האָט דרײַסיק טעג. חודש פון יום⸗טוב פּורים {אַחוץ אין עיבור⸗יאָרן ווען ער ווערט אָנגערופן אדר א′ [òdər-áləf] ←אדר ב′}. 

 

Adar 2 (Jewish month in leap years only)

ואדר [véy-òdər] (דרומדיק: [váy-ùdər]), אָדער אדר ב′ [ódər-béyz] (דרומדיק: [údər-báys]), דער צוגעגעבענער דרײַצעטער חודש פון יידישן לוח (רעכענענדיק פון ניסן, אין אַן עיבור⸗יאָר), דער זיבעטער חודש (רעכענענדיק פון תשרי אין אַן עיבור⸗יאָר). געוויינטלעך אין פעברואַר–מערץ, האָט נײַן⸗און⸗צוואַנציק טעג. חודש פון יום⸗טוב פּורים (אין אַן עיבור⸗יאָר).

 

add

צוגעבן [tsú-gèbm], דרומדיק: [tsí:-gèybm]; צולייגן [tsú-lèygn], דרומדיק: [tsí:-làygn];

{לומדיש:} מוסיף זײַן [móysəf-zayn], צפונדיק: [méysəf-zayn];

{מאַטעמאַטיש:} צוחיבורן [tsú-khìbərn], דרומדיק: [tsí:-khìbərn].

 

add: It doesn’t add or subtract anything

ס′גיט ני(ש)ט צו, און ס′נעמט ני(ש)ט אַראָפּ(עט).

ס′איז ני(ש)ט מעלה און ני(ש)ט מוריד [nì(sh)t-máylə|unì(sh)t-móyrəd], דרומדיק: [nìsh(t)-má:lə|inìsh(t)-móyrət], צפונדיק: [nìt-máylə|unìt-méyrəd].

 

(.add-on (n

(דער) צוגאָב (ל″ר: -ן); (דער) צולאָג (ל″ר: -ן);

{ביטולדיק:} (די) צוטשעפּעניש (ל″ר: ן).

 

(.add on (v

צוטשוקעווען; צוגעבן;

{לומדיש:} מוסיף זײַן [móysəv-zayn], צפונדיק: [méysəv-zayn].

 

addition

(דער) צוגאָב (ל″ר: -ן); (דאָס\דער) צוגעגעבענע [tsú-gə-gèbənə], דרומדיק: [tsí:-gə-gèybənə]; (דער) צולאָג (ל″ר: -ן);

{לומדיש:} (די) הוספה [həsófə], דרומדיק: [h)əsúfə)];

{מאַטעמאַטיש:} (דער) חיבור [khìbər].

 

 additional

צוגעגעבענע(ר); צוגאָבלעכע(ר); ווײַטערדיקע(ר).

 

additionally

דערצו נאָך; צו דעם אַלעמען; צודערצו; נאָכמער [nóghmər]; נאָך מער [nòkh-mér]; אַחוץ דעם [akhùdz|dém], דרומדיק: [akhìdz|déym].

 

addict

(דער) אַדיקט [ádikt] (ל″ר: -ס).

 

addiction

(די) אַדיקציע [adíktsyə] (ל″ר: -ס).

 

(address (postal or internet

(דער) אַדרעס [ádrəs] צי [adrés] (ל″ר: -ן [adrésn]).

 

adequate

טויגעדיק; גוט גענוגאַדעקוואַט

{טאָמער אין כמות:} קלעקנדיק \ קלעקע(וו)דיק; סטײַענדיקגענוגנדיק.

 

adequate: be adequate

טויגןגוט גענוג זײַןאַדעקוואַט זײַן

{טאָמער אין כמות:} קלעקן; סטײַען, סטײַענעןגענוג זײַן.

 

adequate: seen to be adequate

גילטן; האָבן אַ פּנים [pónəm], דרומדיק: [pú:nəm].

 

adjust

רעגולירן; צופּאַסן.

 

adjustable

וואָס מ′קען (אַליין) רעגולירן.

 

adjustment

(די) צופּאַסונג (ל″ר: -ען); (די) רעגולירונג (-ען).

 

administration

(די) אַדמיניסטראַציע; (די) אָנפירערשאַפט; (די) אָנפירונג;

{אין אַן אַנשטאַלט אָדער פירמע, אויך:} (די) פאַרוואַלטונג;

{אין אַ טראַדיציאָנעל יידישן מוסד:} (די) הנהלה [hanhólə], דרומדיק: [h)an(h)ú:lə)].

 

administrator

(דער) אַדמיניסטראַטאָר [admìnəstrátər] (ל″ר: -ן [admìnəstratórn]); ל″נ: (די) אַדמיניסטראַטאָרשע [admìnəstratórshə].

 

admiration

(די) באַוואונדערונג; (די) הויכהאַלטונג; (דאָס\די) אַרויפקוקונג;

{פראַזעס:} מ′האַלט פון (אים\איר\עמעצן) {מיט פאַרשטאַרקונג:} אַ סך [asákh], אַ וועלט, וכו′ {זע נאָך, אין קומעדיקן סימן}.

 

admire

האַלטן פון; באַוואונדערן; אַרויפקוקן [arúfkukn]; הויך האַלטן;

{מיט פאַרשטאַרקונג:} האַלטן שטאַרק פוןהאַלטן אַ וועלט פון; {לומדיש:} האַלטן אַן עולם ומלואו פון [óyləm|umlóyə], צפונדיק: [éylom|umléyey]; האַלטן הרים וגבעות פון [hòrəm-ugvó(y)əs], דרומדיק: [h)ú:rəm-igvú:əs)].

 

(admission (confession

(דאָס\דער) זיך מודה זײַן [zəkh-móydə-zayn], צפונדיק: [zəkh-méydə-zayn] (ל″ע: האָט זיך מודה געווען);

{אַוואו דער קאָנטעקסט איז קלאָר:} (די) צוגעבונג; אָננעמונג.

 

(admission (entry

(דער) אַרײַנגאַנג; (דער) אײַנטריט; {מער אַבסטראַקטיש, ניט וועגן אַן איינציקן באַזוך:} (דער) צולאָז.

 

(admit (confess

(דאָס\דער) זיך מודה זײַן [zəkh-móydə-zayn], צפונדיק: [zəkh-méydə-zayn] (ל″ע: האָט זיך מודה געווען);

{אַוואו דער קאָנטעקסט איז קלאָר:} צוגעבן; אָננעמען.

 

(admit (give entry

אַרײַנלאָזן; געבן אַרײַנגיין; געבן אײַנטרעטן;

{אין אַ מאַשין, באַן, עראָפּלאַן — אויך:} אַרויפלאָזן;

{מער אַבסטראַקטיש, ניט וועגן אַן איינציקן באַזוך:} צולאָזן; („אין אָט דעם פאַך האָט מען זיי ניט צוגעלאָזן“).

 

admonish

{בכלל:} אָנוואָרענען; {לומדיש:} מזהיר זײַן [máz(h)ər-zayn];

{דווקא עטיש⸗מאָראַליש:} מוסרן [músərn], דרומדיק: [mísərn]; אָנמוסרן [ón-mùsərn], דרומדיק: [ú(:)n-mìsərn]; {לומדיש:} מתרה זײַן [másrə-zayn].

 

(.adolescent (n 

טיניידזשער; אַ נאָכני(ש)ט דערוואַקסענע(ר); אַן אונטערוואַקסנדיקע(ר)

{אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} (דער) בחור [bókhər], דרומדיק: [búkhər], ל″נ: (די) בחורטע [bókhərtə], דרומדיק: [búkhərtə] ; (דער) יונגערמאַנטשיק (ל″ר: -עס), ניטאָ קיין ל″נ {הערה: אין טייל חרדישע קרײַזן נוצט מען „יונגערמאַנטשיק“ בלויז אויף אַ יונגנמאַן וואָס האָט לעצטנס חתונה געהאַט}.

 

(.adolescent (adj 

טיניידזשעריש; נאָכני(ש)ט דערוואַקסןנאָכני(ש)ט דערבאַקןאונטערוואַקסנדיק; בחוריש [bókhərish], דרומדיק: [búkhərish]; אין די בחורשע יאָרן [bókhərshə|yórn], דרומדיק: [búkhərshə|yú:(ə)rn].

 

adopt

{וועגן אַ קינד:} אַדאָפּטירן; ארײַננעמען צו זיך ווי אַן אייגן קינד;

{וועגן אַ געדאַנק, פּלאַן, רעזאָלוציע וכו′:} אָננעמען.

 

adoption

{וועגן אַ קינד:} (די) אַדאָפּטירונג; (דאָס\דער) אַדאָפּטירן; (דאָס\דער) ארײַננעמען צו זיך ווי אַן אייגן קינד;

{וועגן אַ געדאַנק, פּלאַן, רעזאָלוציע וכו′:} (די) אָננעמונג; (דער) אָננעם.

 

adore

{אין זין פון שטאַרק ליב האָבן:} ליב האָבן ווי דאָס (\דעם) לעבן; משוגע ליב האָבן [məshúgə], דרומדיק: [məshígə]; זײַן ווילד פאַר;

{אין זין פון האַלטן פאַר זייער געהויבן:} האַלטן אַ וועלט פון; פאַרגעטערן; {לומדיש:} האַלטן אַן עולם ומלואו פון [óyləm|umlóyə], צפונדיק: [éylom|umléyə] (′האַלטן אַ וועלט און אַלדאָסגוטס וואָס אין דער וועלן פון…).

 

adrenaline

(דער) אַדרענאַלין [adrènəlín]; 

{אין קאָלאָקוויאַלן צפונדיקן באַנוץ, ערטערווײַז, אַז ס′גייט די רייד וועגן דעם כח וואָס מען „טרעפט בײַ זיך“ דעמאָלט אַז מען איז אינגאַנצן אויסגעמאַטערט:} (די) צנאָטע; („ער איז געווען שרעקלעך מיד, נאָר די צנאָטע איז בײַ אים [ba-ém] געגאַנגען“).

 

(.adult (n

{בייגעוודיק:} (דער) דערוואַַקסענער; ל″נ: (די) דערוואַקסענע (ל″ר בײַ ביידע: דערוואַקסענע);

{אין קינדערשן לשון; בייגעוודיק:} (דער) גרויסער; ל″נ: (די) גרויסע (ל″ר בײַ ביידע: דערוואַקסענע);

 

(.adult (adj

פאַר דערוואַקסענע.

 

adultery

(דער) ניאוף [níyəf]; (דאָס\דער) עובר זײַן אויפן לא תנאף [òyvər-zayn-afn|lòy-sínəf], דרומדיק: [òyvər-za:n-ofn|lòy-sínəf], צפונדיק: [èyvər-zayn-afn|lèy-sínəf]; 

{ס′ווערן אויך גענוצט אויף ניאוף ווערטער אויף פּראָסטיטוציע, וועמענס באַדײַט ווערט מיט ביטול אויסגעשפּרייט אויף פאַרווערטע סעקסועלע באַציאונגען מיט חתונה⸗געהאַטע מענטשן:}

(דער) זנות [znús], דרומדיק: [znís]};

  {אזהרה: די פאָרגעלייגטע המצאה „חילול הזיווג“ קען אַרויסרופן געלעכטער בײַ די וואָס קענען די שפּראַך נאַטירלעך. בעת מעשה קענען געמאָלט זײַן פאַרשיידענע פראַזעס פון לס″נ וועגן, אַשטייגער:} „ניט געטרײַ געווען דער ווײַב \ דעם מאַן“ און „געפירט אַ ראָמאַן מיט יענעמס ווײַב\מאַן“}.

 

(advance (n.) (making of progress

(די) פּראָגרעסירונג; (דער) פּראָגרעס; (דער) פאָראויסגאַנג.

 

(advance (n.) (payment 

(דער) אַדערויף [adərúf]; (די\דאָס) האַנטגעלט; (דער) אַוואַנס [aván(t)s]; {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער:} (דער) דעפּאָזיט [dəpózit].

 

(advance (v.) (payment

(צאָלן) אַדערוף (אויך: אַדערויף) [adərúf], דרומדיק: [adəróf], טייל ד″מ: [adəríf]; געבן אַוואַנס [aván(t)s]; {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער:} געבן אַ דעפּאָזיט [dəpózit];

{אין ספּעציעלע פאַלן:} (די\דאָס) האַנט⸗געלט; {וועגן דינגען אַן אָרט:} (די\דאָס) שליסל⸗געלט.

 

(advance (v.) (academically, in studies

 {אין אַ ישיבה, מתיבתא, כולל (דאָס הייסט, אין אַ מוסד פון לערנען אין דער חרדישער וועלט):} שטײַגן [shtáygn], דרומדיק: [shtá:gn]; ל″ע: געשטיגן; גוט לערנען [gút|lérnən].

{אין אַ וועלטלעכער אינסטיטוציע, זאָל זי אַפילו זײַן אַ יידישע און אַ פרומע:} פּראָגרעסירן אין די לימודים; גוט שטודירןגוט לערנען זיך.

 

(advanced (academic level

אַוואַנסירט; העכערע(ר);

{אַרכעאיש:} פאָרגעשריטענע(ר).

 

(advanced (late-stage

ווײַט⸗דערגאַנגענע(ר); אין אַ שפּעטיקן שטאַנד.

 

advancement

(די) אַוואַנסירונג; (די) פּראָגרעסירונג.

 

(.advantage (n

(די) מעלה [máylə], דרומדיק: [má:lə] (ל″ר: מעלות [máyləs], דרומדיק: [má:ləs]); (דער) פּלוס (ל″ר: -ן);

{לומדיש:} (די) רבותא [rəvúsə], דרומדיק: [rəví:sə].

 

(advantage: take advantage of (put to good use, enjoy

געניסן פון (ל″ע: גענאָסן); אויסנוצן די געלעגנהײַט;

{אָדאָרטן אַוואו ס′איז דאָ אויך אַן עלעמענט פון הנאה:}

הנאה האָבן פון [hanóə], דרומדיק: [h)anú:ə)], צפונדיק: [hanó(y)ə];

{לומדיש:} נהנה זײַן [nə(h)énə-zayn], אויך: [né(ə)nə-zayn]; דרומדיק: [nə(h)éynə-za:n], אויך: [néy(ə)nə-za:n].

 

(advantage: take advantage of (exploit, abuse

אויסנוצן; עקספּלואָטירן;

{פראַזע:} יענעם אויסנוצן לטובת עצמו [lətòyvəs-átsmoy], צפונדיק: [lətèyvəs-átsmey].

 

advantage: to the advantage/benefit of

{פאַרן סוביעקט:} לטובת [lətóyvəs], צפונדיק: [lətéyvəs]; („לטובת דעם טאַטן“);

{נאָכן סוביעקט:} לטובה [lətóyvə], צפונדיק: [lətéyvə]; („דעם טאַטן לטובה“);

 

(.advantage (v

קומען צום גוטן <+דאַטיוו>.

 

adventure

(די) אַוואַנטורע (ל″ר: -ס); (די) אמתע [éməsə] איבערלעבונג (ל″ר: -ען).

 

advertise

{בכלל:} מאַכן רעקלאַמערעקלאַמירן; אַנאָנסירן; {אין די ענגליש ריידנדיקע לענדער און ווײַטער, צומאָל מיט אַ קאַפּ הומאָר צי זעלבסט⸗איראָניע:} אַדווערטײַזן [édvər-tàyzn], {מער גענייגט צו איראָניע:} [àdvər-táyzn];

{בנוגע שטעלן אַ ספּעציפישע שריפטלעכע רעקלאַמע:} געבן (\שטעלן) אַן אַנאָנס; {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער און ווײַטער:} געבן (\שטעלן) אַן אַדווערטײַזמענט [èdvərtáyz-mìnt].

 

advertisement

{בכלל:} (די) רעקלאַמע (ל″ר: -ס); (דער) אַנאָנס (ל″ר: -ן); {אין די ענגליש ריידנדיקע לענדער און ווײַטער, צומאָל מיט אַ קאַפּ הומאָר צי זעלבסט⸗איראָניע:} (דער) אַדווערטײַזמענט [èdvərtáyz-mìnt];

 

advice

{איינע, און מער וואָס מען קען ציילן:} (די) עצה [éytsə], דרומדיק: [áytsə]; (ל″ר: עצות [éytsəs], דרומדיק: [áytsəs]);

{מער כוללדיק און אַלגעמיין, אָן אַן אַרטיקל:} עצות („אַ דאַנק, אָבער עצות האָב איך שוין גענוג“).

 

advice: ask advice

זיך אַן עצה האַלטן (מיט) [zəkh-anéytsə-hàltn]; אַן עצה פרעגן (בײַ); באַראַטן זיך (מיט);

{לומדיש:} זיך שואל עצה זײַן (בײַ) [zəkh-shòy(ə)l-éytsə-zayn].

 

advise

עצהן [éytsn], דרומדיק: [áytsn]; {פּאַראַלעלע און גלײַכבאַרעכטיקטע פאָרמע:} עצהנען [éytsənən], דרומדיק: [áytsənən];

(ל″ע: געעצהט [gəéytsət], דרומדיק: [giáytsət]);

אַן עצה געבן [anéytsə-gèbm], דרומדיק: [anáytsə-gèybm]; ראַטן.

 

advisable

אַ גוטע עצה (אַז\מ′זאָל\וכו′) [a-gútə|éytsə], דרומדיק: [a-gítə|áytsə];

{לומדיש:} אַן עצה טובה (אַז\מ′זאָל\וכו′) [anéytsə|tóyvə], דרומדיק: [anáytsə|tóyvə], צפונדיק: [anéytsə|téyvə];

{אַלטמאָדישע צײַטונגס⸗דײַטשמעריזמען וואָס ווערן נאָך גענוצט צומאָל אין חרדישע סביבות; אויך בײַ אַנדערע, מיט אַ נואַנסירונג פון אַן אַרײַנגעטראָגענער איראָנישקײַט וואָס איז שייך דעם אַרומגערעדטן ענין:} ראַטזאַם, ווינטשענסווערט.

 

advisor

עצה⸗געבער [éytsə-gèbər], דרומדיק: [(áytsə-gèybə(r] (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); בעל⸗עצה [bal-éytsə], דרומדיק: [bal-áytsə] (ל″ר:  בעלי⸗עצה [bàlə-éytsə], דרומדיק: [bàlə-áytsə];).

{טאָמער פאָרמעל, אָפיציעל, צי ווי אַ שטעלע:} (דער) קאָנסולטאַנט (ל″ר: -ן); בעל⸗יועץ [bal-yóyəts], צפונדיק: [bal-yéyəts] (ל″ר: בעלי⸗עצה [bàlə-éytsə], דרומדיק: [bàlə-áytsə]; אויך: בעלי⸗יועצים [bàlə-yəéytsəm], דרומדיק: [bàlə-yəáytsəm]);

{פאָרמעל, בײַ טייל אַרכעאיש:} ראַטגעבער (ל″ר: ø; דיאַלעקויש אויך: -ס).

 

(affair (secret romance

(דער) ראָמאַן [román]: „זיי האָבן געפירט אַ ראָמאַן“; אַ געהיימע ליבע; אַ סודותדיקע ליבע [sóydəzdikə-líbə];

{מיט אַ שמץ הומאָר:} אַ לינקע ליבע; אַ ליבע פון אפיקומן [afikóym(ə)n];

{לס″נ, כלומרשט איידל און דעריבער אָפט מיט נאָך מער הומאָר אָדער אַרײַנזאָגעניש:} (האָבן) עסקים [asókəm], דרומדיק: [asúkəm]; („יענע יאָרן ט′מען געשמועסט אַז זיי האָבן געהאַט עסקים \ אַז צווישן זיי איז געווען עסקים“) {פונעם אייגנטלעכן באַדײַט פון „עסקים“ — געשעפטן, ביזנעסער, האַנדלונגען, טראַנסאַקציעס, טועכצער}.

{הומאָריסטיש, דעמאָלט אַז די געליבטע גלייבן אַז קיינער ווייס ניט, בשעת ווען אַלע ווייסן און אַלע ריידן:} אַ „קיינער ווייס ניט“ („שוין דרײַ יאָר וואָס בײַ זיי דרייט זיך ווײַטער אַ „קיינער ווייס ניט“).

 

(affect (have an impact on

ווירקן (אויף); באַווירקן; האָבן אַ(ן) השפּעה אויף [h)ashpó(y)ə)], דרומדיק: [h)ashpú:ə)];

{לומדיש:} משפּיע זײַן אויף [mashpíyə].

 

(affect (feign

מאַכן זיך (אַז\ווי); מאַכן דעם אָנשטעל (אַז\פון).

 

affirm

{אין זין פון אַ במקום אויף אַ שבועה:} אַפירמירן.

 

affirmative action

(די) „אַפירמאַטיווע אַקציע“ [áktsyə]; (די) פּראָגראַם פאַרן אויסקלײַבן מיעוטים [mə(y)útəm], דרומדיק: [mə(y)í:təm];

{מער אַלגעמיין:} (די) אויסגלײַכונגס⸗פּאָליטיק.

 

affluence

(די) פאַרמעגלעכקײַט; דער גוטער שטייגער לעבן;

{טאָמער בפירוש רײַך:} (די) גבירישאַפט [gvírəshaft]; (די) רײַכקײַט;

 {טאָמער דווקא בײַ אַ יחיד אָדער משפּחה אָדער ספּעציפישע גרופּע:} (די) עשירות [ashírəs]; {און אויב זייער רײַך:} נגידותקײַט [n(ə)gídəs-kàyt].

 

affluent

פאַרמעגלעך;

{טאָמער ממש רײַך:} גביריש [gvírish]; עשירותדיק [ashírəz-dik];

{פראַזעס:} ני(ש)ט קיין אָרעמאַן [òrəmán], דרומדיק: [ù:rəmán] (ל″ר: …אָרעמעלײַט [òrəmə-láyt], דרומדיק: [ù:rəmə-lá:t]); {מיט קאָלאָריט:} (זײַן) נישקשה אַן אָלרײַטניק [nìsh-kóshə], דרומדיק: [nìsh-kú:shə].

 

affluent person

{בייגעוודיק:} אַ פאַרמעגלעכע(ר); אַ רײַכלעכע(ר);

{מיט קאָלאָריט:} אַן אָלרײַטניק (ל″ר: -עס);

{טאָמער ממש רײַך:} אַ גביר [agví:r] (ל″ר: גבירים [gví:rəm]), ל″נ: אַ גבירנטע [agví:rn-tə] (ל″ר: -ס), אויך: אַ גבירה [agví:rə] (ל″ר {זעלטן}: גבירות);

{מיט עמאָציע:} אַן עושר [anóyshər], צפונדיק: [anéyshər] (ל″ר: עשירים [ashí:rəm]), ל″נ: אַן עושרטע [anóyshər-tə], צפונדיק: [anéyshər-tə] (ל″ר: -ס);

{מיט פּערסאָנאַזשן, טאָמער זייער רײַך:} אַ ראָטשילד; אַ ראָקעפעלער;

{צווישן פאַרשיידענע אַנדערע:} {אין קיעוו:} אַ בראָדסקי; {אין וואַרשע:} אַ זביטקאָווער; {אין ווילנע:} אַן אָפּאַטאָוו;

{פראַזעס:} ני(ש)ט קיין אָרעמאַן [òrəmán], דרומדיק: [ù:rəmán] (ל″ר: …אָרעמעלײַט [òrəmə-láyt], דרומדיק: [ù:rəmə-lá:t]).

 

afford

קענען זיך פאַרגינען; („נאָך אַ יאָר אַרבעט דאָרטן, און ער וועט זיך קענען פאַרגינען קויפן אַ מאַשין“).

 

afikoman

דער אפיקומן [der-af(ə)kóymən], צפונדיק: [der-af(ə)kéymən];

{הערה: פאַראַןן פאַרשיידענע דיאַלעקטישע וואַריאַנטן, בתוכם די צפונדיקע:} (דער) אויפן⸗קוימען [àfn-kéymən], (דער) אפיקוימעס {àf(ə)kéyməs], א.א.

 

afraid: be afraid

מורא האָבן [móyrə hobm] (דרומדיק: [móyrə ubm], ליטוויש: [méyrə hobm]) שרעקן זיך (פאַר \ פון).

 

afraid of one’s own shadow → tremble with fear

 

(.African (n

(דער) אַפריקאַנער (ל″ר: ø); ל″נ: (די) אַפריקאַנערין (ל″ר: -ס).

 

(.African (adj

{בייגעוודיק:} אַפריקאַניש; {אומבייגעוודיק:} אַפריקאַנער.

 

African American (n.)

(דער) אַפראָאַמעריקאַנער, ל″ר: Ø, ל″נ: Ø אָדער: (די) אַפראָאַמעריקאַנערין, ל″ר: אַפראָאַמעריקאַנערינס;

{אַרכעאיש און בײַ הײַנטיקן טאָג מיטן גוטן ווילן מוטל בספק:} (דער) נעגער, ל″ר: Ø; ל″נ: נעגערינס; (דער) שוואַרצער, ל″נ: (די) שוואַרצע; ל″ר: די שוואַרצע.

 

African American (adj.)

אַפראָאַמעריקאַנער {אומבייגעוודיק}; אַפראָאַמעריקאַניש {בייגעוודיק}.

 

after

נאָך [nokh], דרומדיק: [nukh].

 

(after all (but it is in fact the case that

{אַדווערבן, אָנהייב צי אינמיטן אַ פראַזע:}  נאָכאַלעמען (\נאָך אַלעמען) [nokháləmən]; פונדעסטוועגן [fundéstvegn];

{קאָניונקציע, בלויז אָנהייב פראַזע:} מה⸗דאָך [mádəkh];

{בלויז אינמיטן אַ פראַזע צי אַלץ אויסרופן:} דאָך; פאָרט

 

afterlife

{בײַ יידן:}

יענע וועלט [yénə-vèlt]; („שלום מאַכן וועלן זיי מסתמא שוין אויף יענע(ר) וועלט“);

עולם⸗הבא [òyləm-hábə], צפונדיק: [èylom-hábə]; („זי האָט גענוג מצוות געטאָן, זי זאָל זיך שפּירן זיכער מיט איר חלק עולם⸗הבא“; „ער האָט זײַנע חברים פאַרזיכערט, אַז ער האָט זיי ליב ווי זײַן חלק עולם⸗הבא“);

{מיט דער האָפענונג אויף גוטס נאָכן טויט לגבי זיך אָדער אַ ליבן מענטשן:} (אין) גן⸗עדן [ganéydəm] \ [ganéydn], דרומדיק: [gənáydəm] \ [gənáydn];

{מיט דער קללה פון שלעכטס נאָכן טויט בדרך כלל לגבי אַ געהאַסטן מענטשן:} (אין) גיהנום [génəm] צי [gəhénəm];

{אוניווערסאַל:}

(דער (\דאָס) גלויבן אין אַ לעבן נאָכן טויט.

 

afternoon (n.)

נאָכמיטיק (⸗צײַט); {עלטערער סטיל וואָס האָט אַ געוויסע עלעגאַנטישקײַט:} נאָכמיטאָג (⸗צײַט);

{אין טראַדיציאָנעלע סביבות, זעלטן:} מנחה⸗צײַט [mínkhə-tsàyt];

{אַרכעאיש דרומדיק דיאַלעקטיש:} נאָכוואַר(ע)מעס.

 

afternoon: in the afternoon

נאָכמיטיק (⸗צײַט), אויף: נאָך מיטיק; {עלטערער סטיל וואָס האָט אַ געוויסע עלעגאַנטישקײַט:} נאָכמיטאָג (⸗צײַט);

{אפשר דער סאַמע פאַרשפּרייטסטער וואַריאַנט אַז ס′גייט די רייד וועגן הײַנטיקן טאָג, הגם ניט טעכניש ספּעציפיצירט:} הײַנט בײַטאָג [hàynt|batóg], דרומדיק: [hàynt|batóg]; {לאָזט זיך אויסשפּרייטן אויף אַווען⸗ניט⸗איז:} נעכטן בײַטאָג; מאָרגן בײַטאָג; פאַראַיאָרן דעם 11טן יאַנואַר בײַטאָג, וכו′};

{אין טייל דיאַלעקטן בפירוש, אין אַנדערע לויטן קאָנטעקסט:} בײַטאָג [batóg], דרומדיק: [batúk];

{אין טראַדיציאָנעלע סביבות, געוואָרן זעלטן:} מנחה⸗צײַט [mínkhə-tsàyt];

{אַרכעאיש דרומדיק דיאַלעקטיש:} נאכוואַר(ע)מעס.

 

afternoon (adj.)

נאָכמיטעדיק; נאָכמיטאָגדיק; {אַוואו ס′איז קלאָר פון קאָנטעקסט:} בײַטאָגעדיק; בײַטאָגיק.

 

afternoon: Good Afternoon!

{ניטאָ אויף יידיש; מען נוצט אַנדערע באַגריסונגען; טאָמער פרי נאָכמיטיק איז נאָך מעגלעך בײַם טרעפן זיך:} גוט מאָרגן! {טאָמער שפּעטלעך נאָכמיטיק איז מעגלעך בײַם געזעגענען זיך:} אַ גוטן אָוונט!;
 {בײַם געזעגענען זיך ווען ס′זאָל ניט זײַן בײַטאָג איז אַמפּשוטסטן:} אַ גוטן טאָג

{באַוואָרעניש: אויף יידיש קלינגט ווי אַ גרילצנדיקער גרײַז דער באַנוץ פון „אַ גוטן טאָג“ בײַם באַגעגענען זיך};

{ס′איז אַלעמאָל מעגלעך באַנוצן זיך מיט די „פרײַע באַגריסונגען“: בײַם טרעפן זיך אַשטייגער:} שלום⸗עליכם מיטן ענטפער עליכם⸗שלום {אַז מען גיט אַ האַנט}; האַלאָ! א.א.; {און בײַם געזעגענען זיך:} אַ גוטן, אַ גוטן תמיד, זײַ(ט) געזונט, א.א.

{אין טייל ישיבהשע קרײַזן קען מען גראַדע טרעפן נאָכמיטיק:} אַ גוטע מנחה! {מנחה איז דאָך די טעגלעכע נאָכמיטאָגדיקע תפילה).

 

again

נאָכאַמאָל [nókhamòl], בײַם גיכן ריידן: [nókhaml]; ווידעראַמאָל [vídəramòl]; ווידער; ווײַטער.

 

again and again

ווידעראַמאָל און אָבעראַמאָל [vídər-amòl-un|óbər-amòl]; נאָכאַמאָל און נאָכאַמאָל [nókh-amòl-un|nókh-amòl]; ווײַטער און ווײַטער;

{פראַזעס:} אַ מעשה אָן אַ סוף [amáysə|òn-asóf], דרומדיק: [amá:(n)sə|ùn-asóf]; אַ מעשה אָן אַן עק; אַוויפל קען מען.

 

again: then again

פון דער אַנדערער זײַט; צוריקגערעדט; צוריקגעטראַכט;

{לומדיש:} מאידך [m(ə)ídəkh].

 

against

קעגן; אַקעגן; אַנטקעגן; {עלטערע פאָרמע:} געגן;

{לומדיש:} כנגד [k(ə)négəd], דרומדיק: [k(ə)néygət].

{בלויז אין זין פון פאַרגלײַכנדיק צוויי אַנדערשדיקע זאַכן, ניט התנגדות:} קעגנאיבער; אַקעגנאיבער

 

(age (of person or thing

(דער) עלטער; די יאָרן.

 

?age: What’s your age

{אין מערב:} ווי אַלט זײַט איר?; {אין מזרח:} וויפל יאָר איז אײַך?.

 

(age (period in history

(די) תקופה [tkúfə], דרומדיק: [t(ə)kí:fə] (ל″ר: תקופות); (די) עפּאָכע (ל″ר: -ס);

(דער) פּעריאָד (ל″ר: -ן); {אין חרדישן באַנוץ דער עיקר:} (די) פּעריאָדע (ל″ר: פּעריאָדן).

 

age: in old age

אויף דער עלטער [àvdər-éltər], דרומדיק: [(òvdər-éltə(r]; אין די הויכע יאָרן;

{לומדיש:} בײַ דער זיקנה [bàdər-zíknə].

 

(‘age: of marriageable age (‘time to get married

(ער\זי) שטייט אין שידוכים [shidúkhəm], דרומדיק: [shədí:khəm];

{מיט אַ רמז אויף דעם אַז ס′האַלט שוין שפּעטלעך און מ′קען פאַרזעסן ווערן:} אַ בחור אין די יאָרן [bókhər], דרומדיק: [(búkhə(r]; אַ מיידל אין די יאָרן.

 

(.age (v

עלטערן זיך; ווערן עלטער;

{אין זין פון ווערן טאַקע אַלט:} פאַרעלטערט ווערןפאַרעלטערן זיך.

 

agency

(די) אַגענטור (ל″ר: -ן); (די\דער) אינסטאַנץ (ל″ר: -ן).

 

agency: The Jewish Agency

די יידישע אַגענץ; דער סוכנות [sòkh-nút].

 

agenda

(א) {רשימה ענינים אויף צום באַהאַנדלען, אַשטייגער אויף אַ זיצונג, אין אַ (דער עיקר — פאָרמעלן) שמועס אָדער אַן אויסבײַט פון שריפטלעכע קאָמוניקאַציעס:} (דער) סדר היום [sèydər (h)ayóm]; ל″ר: סדר היום רשימות. {אַרכעאיש, פאָרמעל, נאָר בײַ זיצונגען, קאָנגרעסן און אַנדערע פיזישע טרעפונגען:} (די) טאָג אָרדענונג [tóg-òrdenung]. 

(ב) סעריע, קאָמפּלעקס, אָדער סיסטעם פון פּלענער, געוואונטשענע אויפטוען, אָדער אויפגעשטעלטע אויפגאַבן. 

(ג) {ניט בפירוש אַרויסגעזאָגטע כוונות און צילן, (טיילווײַז) כיטרע פאַרבאַהאַלטענע}: ניט⸗אַרויסגעזאָגטע כוונה [kavónə] \ ציל \ פּראָגראַם:} אַ פאַרבאַהאַלטענער סדר היום; וואָס האָט \ מיט פּניות [pní(y)əs].

 

agender

מינלאָז; געשלעכטלאָז.

 

agent

(דער) אַגענט (ל″ר: -ן); ל″נ: די אַגענטין; {מער עמאָטיוו:} אַגענטקע (ל″ר: -ס).

 

(.agentive (ling

(דער) אַגענטיוו.

 

ages: the ages

(די) דור דורות [dòr-dóyrəs], צפונדיק: [dòr-déyrəs] (ל″ר); די אַלע עפּאָכעס (ל″ר).

 

ages: It’s been ages

(שוין) אַ שאָק מיט יאָרן (וואָס\זינט).

 

Aggadah

(די) די אגדה [di-agódə], דרומדיק: [di-agú:də].

 

Aggadah: In the Aggadah

אין דער אגדה [ìn-dər-agódə], דרומדיק: [ìn-dər-agú:də];

{ש″ש און וואָסאַמאָל מער פאַרשפּרייט:} אין די אגדה [ìn-di-agódə], דרומדיק: [ìn-di-agú:də];

{אַקאַדעמיש, פאָרמעל:} אגדהש (אויך: אגדיש) (גערעדט) [agódish], דרומדיק: [agú:dish].

 

aggressive

אַגרעסיוו; אַגרעסאָריש; אָנגרײַפעריש;

{פראַזעס:} רײַסט זיך צו מלחמה [mi(l)khómə], דרומדיק: [mə(l)khúmə]; להוט [ló(h)ət], דרומדיק: [lú:(h)it] אויף אַ קריג.

 

aggressor

(דער) אַגרעסאָר [agrésər] (ל″ר: -אָרן [agrəsórn]); (דער) אָנגרײַפער (ל″ר: ø; אויך: -ס).

 

agitated

צעטומלט; אויפגערודערטצעשרויפט;

{אַ קאַפּ מילדער:} אומרואיק [úm-rùy(ə)k], דרומדיק: [ím-rìy(ə)k].

 

ago

מיט – – – צוריק; {דיאַלעקטיש אויך:} – – – קאַריק \ קעריק , קריק};

{למשל:} מיט אַ מינוט (\שעה \חודש \יאָרצענדליק) צוריק;

  {אַזהרה: אָדאָרטן אַוואו ס′גילטן אָנגעמאָסטענע טערמינען איז בילכער זיך מיט זיי באַנוצן, דער עיקר „נעכטן“,  „אייערנעכטן“,  „פאַראַכטאָגן“, „פאַראַיאָרן“}.

 

agree

מסכים זײַן [máskəm-zayn]; אײַנשטימען.

 

agree: come to agreement

קומען צו אַ הסכם [héskəm]; דערריידן זיך (ל″ע: דעררעדט זיך); אָפּשמועסן.

 

(agree to something (accept

צושטימען; זיך אײַנפאַרשטיין; אָננעמען.

 

agree to disagree

מסכים זײַן אַז מ′איז ני(ש)ט מסכים [máskəm]; אײַנשטימען אַז מ′שטימט ני(ש)ט אײַן; אָננעמען אַַז ס′זײַנען פאַראַן חילוקי דעות [khəlùkə-déyəs], דרומדיק: [khəlìkə-dáyəs].

 

!agree: I agree

מסכים! [máskəm]; איך שטים אײַנעט!.

 

(agreed (that

אָפּגערעדט (אַז); אָפּגעשמועסט (אַז); אײַנגעשטימט (אַז);

מוסכם ווערן (אַז) [múskəm], דרומדיק: [mískəm] (ל″ע: מוסכם געוואָרן).

 

!Agreed

{טאָמער פּנים אל פּנים, איז אָפטמאָל בײַ אַ תקיעת כף:} אָפּגערעדט! [ób||gərèt], דרומדיק: [úb||gərèt], צפונדיק: [ó||gərèt];

געמאַכט!שוין!אַראָפּ פון מאַרק!פאַרטיק אַ געשעפט!;

{מער פאָרמעל, אַשטייגער וועגן אַ געשעפטלעכן אָדער פּאָליטישן הסכם:} מוסכם! [múskəm], דרומדיק: [mískəm]; כתוב וחתום! [kòsəv|(v)(ə)khósəm], דרומדיק: [kú:si:v|(v)(ə)khú:səm].

{באַזונדערס אין דימענט האַנדל:} מזל ברכה! [màzl|brókhə], דרומדיק: [màzl-brúkhə].

 

agreement

{פאַראַנענקײַט פון אַ בשותפותדיקן פאַרשטאַנד:} (דאָס\דער) מסכים זײַן; (דאָס\דער) אײַנשטימען; (דער) אײַנפאַרשטאַנד;

{ספּעציפישע דערריידעניש:} (די) אײַנשטימונג (ל″ר: -ען); (די) הסכמה [haskómə], דרומדיק: [h)askúmə)] (ל″ר: הסכמות); (די) דערריידעניש;

{טאָמער בכתב צי פאָרמעל:} (דער) הסכם [héskəm] (ל″ר: -ס); (דער) אָפּמאַך (ל″ר: -ן);

{וועגן לענדער אָדער גרעסרערע איינסן:} (דער) פּאַקט (ל″ר: -ן).

 

agreement: according to the agreement

לויטן אָפּמאַך; לויטן מדובר [mədúbər], דרומדיק: [(mədíbə(r]; לויט דעם וואָס מ′האָט אָפּגערעדט;

{אַ קאַפּ לומדיש:} לויטן הסכם [héskəm];

{מער לומדיש:} על⸗פּי הסכם [àlpə-héskəm].

 

agreement: come to an agreement

דערריידן (\דעררעדן) זיך; קומען צום טיש; דערגיין אַ טאָלק; קומען צו (\מאַכן) אַן אָפּמאַך.

 

agreement: have an agreement

האָבן אַ מדובר [am(ə)dúbər], דרומדיק: [(am(ə)díbə(r]; האָבן אַן אָפּמאַך;

{אַ קאַפּ לומדיש:} האָבן אַ הסכם [ahéskəm], אויך: [anéskəm].

 

agricultural

(די) לאַנד⸗ווירטשאַפטלעך; (די) אַגריקולטורעל;

 

agriculture

(די) לאַנד⸗ווירטשאַפט; (די) אַגריקולטור;

{לומדיש, צומאָל מיט איראָניע:} הלכות עבודת אדמה [hílkhəs|avòydəs-adómə], דרומדיק: [hílkhəs|avòydəs-adúmə], צפונדיק: [hílkhəs|avèydəs-adómə];

  {הערה: „ערד⸗אַרבעט“ איז טאַקע דער יסוד אויף וועלכער ס′בויט זיך די לאַנד⸗ווירטשאַפט (\אַגריקולטור), זיי זײַנען פאָרט ניט די זעלביקע זאַך: „ערד⸗אַרבעט“ באַציט זיך אויך אויפן יחידס מלאכה, בעת ווען דאָ גייט אין סיסטעמאַטיזירטער אָבזערוואַציע, שטודיע און רעגולירונג פון אַ שטח, תקופה, אָדער עקאָנאָמישער סיסטעם}.

 

Agudath Israel

{פון קיצור וועגן:} די אגודה [di-agúdə], דרומדיק: [di-agídə];

{דער פולער נאָמען:} אגודת ישראל [agùdəs-(y)isró(y)əl], דרומדיק: [agìdəs-yisrú:(ə)l].

 

Ahad Ha’Am (1856–1927)

אחד העם [akhád|hò-óm], דרומדיק: [akhát|(h)ù:-óm]; אויך ספרדיזירט: [akhát|ha-ám];

אשר גינבצערג;

אשר צבי⸗הירש בן ישעיה גינצבערג;

געבאָרן: סקווער (קיעווער גובערניע); געשטאָרבן: תל אביב.

 

Ahasuerus

אחשוורוש [àkhəsh-véyrəsh], דרומדיק: [àkhəsh-váyrəsh];

דער מלך אחשוורוש [dər-mèyləkh-àkhəsh-véyrəsh], דרומדיק: [dər-màyləkh-àkhəsh-váyrəsh];

{פראַזעס:} דער נאַרישער קעניג [kéynik]; {שפּאַסיק איראָניש:} דער קלוגער קעניג.

 

ahead

פאָראויס (פון); ווײַטערהאַלטנדיק (איידער).

 

ahead of

פאַר; פריער פון.

 

(.aid (n

(די) הילף; {טאָמער אין אַן אָרגאַניזירטער פראָגראַם:} (די) צוהעלפונג.

 

aide

(דער) געהילף (ל″ר: -ן); (דער) אסיסטענט (ל″ר: -ן); ל″נ: (די) אַסיסטענטקע (ל″ר: -ס).

 

AIDS

(דער) איידס; {אין מזרח אייראָפּע אויך:} (דער) ספּיד.

 

(.aim (n

(דער) ציל (ל″ר: -ן); (דער) תכלית [tákhləs] (ל″ר {לומדיש:} תכליתים [takhléysəm], דרומדיק: [takhláysəm]);

{מער ספּעציפיש וועגן אַ גענויען פּראָיעקט אַשטייגער:} (די) אויפגאַבע [úv-gàbə], דרומדיק: [óv-gàbə]; (ל″ר: -ן; אויך: -ס); {הערה: אַמאָפטסטן באַציט זיך דער ל″ר „אויפגאַבעס“ אויף היימאַרבעט און אַנדערע פליכטן אין בילדונגס⸗אַנשטאַלטן, אָבער לאו דווקא};

 

(.aim (v

{בכלל:} צילן; האָבן ווי אַ (\אַלץ) תכלית [tákhləs];

{מער ספּעציפיש:} אָנצילן; אָנצילעווען (אויף\צו).

 

air

(די) לופט;

{אין געוויסע לומדישע פראַזעס, טרעפט מען דעם אַראַמיש שטאַמיקן: אוירא (אווירא), אויף יידיש [avírə], אַמסאַמע באַוואוסטנס: אוירא דארץ ישראל מחכים [avìre-d(ə)|èr(ə)ts(y)isrò(ə)l|mákh-kəm] ′די (בלויזע) לופט פון ארץ ישראל מאַכט קלוג′ וואָס בלײַבט פּראָדוקטיוו אין יידיש ריידנדיקע לומדישע קרײַזן מיטן פאַרבײַטן „ארץ ישראל“ אויף אַ היינטיקן אָרט (למשל: „אווירא דלייקוואוד מחכים“);

 {אזהרה: דעם העברעאיש שטאַמיקן „אוויר“ [ávər] קען מען ניט אָנווענדן אויף לופט סתם, מחמת דעם וואָס אויף יידיש איז דאָס טײַטש: ′געשטאַנק′}.

 

air conditioner

{וואָס מאַכט קיל:} (דער) קאָנדיציאָנער; {וואָס רעגולירט די טעמפּעראַטור, אי אויף אָנוואַרעמען, אי אויף אָפּקילן:} (די) לופט⸗מאַשין;

{אין טייל חסידישע קרײַזן:} (דער\די) ער⸗קאָנדישן [é(y)r|k(ə)ndìshn].

 

airline

(די) עראָפּלאַן⸗פירמע (ל″ר: -ס); (די) לופט⸗ליניע (ל″ר: -ס);

(אין מזרח אייראָפּע:} (די) אַוויאַליניע (ל″ר: -ס).

 

airplane

(דער) עראָפּלאַן [èroplán] ,[èrəplán] (ל″ר: -ען); 

{אין טייל חרדישע קרײַזן:} (דער) פליגער (ל″ר: -ס);

{אין רוסיש ריידנדיקע לענדער:} (דער) סאַמאַלאָט [samalót].

 

airfare

(די\דאָס) אָפּפלי⸗געלט(די) רײַזע⸗געלט (צום פליען); (דער) שכר נסיעה [skhar-nesíyə] (צום פליען); וויפל ס′קאָסט דער בילעט;

 

airport

(דער) עראָפּאָרט (ל″ר: -ן); (דאָס\די) לופטפעלד (ל″ר: -ער).

 

(Akiva ben Joseph (±50 – 135 CE 

רבי עקיבא [ràb(ə)-akívə]; אויך: ר′ עקיבא [rebakívə].

 

(Aksenfeld, Israel (1787–1866

אַקסענפעלד [áks(ə)n-fèld];

ישראל אַקסענפעלד [yisró(ə)l|áks(ə)n-fèld], דרומדיק: [yisrú:(ə)l|áks(ə)n-fèld];

געבאָרן: נעמיראָוו (פּאָדאָליע); געשטאָרבן: פּאַריז.

 

alas

צום באַדויערן; צום אומגליק; ליידער; צו אונדזער פאַרדרוס (\פאַרדראָס);

{לומדיש:} מעשה שטן [màysə-sótn], דרומדיק: [mà:sə-sú:tn].

 

album

(דער) אַלבאָם (ל″ר: -ען);

  {הערה: אין מערב דער עיקר אַ היימישער זאַמלבוך פון אייגענע און משפּחהשע פאָטאָגראַפיעס; אין מזרח אויך וועגן אַ בוך אין גרויס⸗פאָרמאַט, אָפטמאָל אַ פּראַכט⸗אויסגאַבע, מיט אַ סך בילדער צי אילוסטראַציעס}.

 

alcohol

(דער) אַלקאָהאָל.

 

(.alcoholic (n

(דער) אַלקאָהאָליקער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס); 

{בייגעוודיק:} (די\דער) שכרותדיקע(ר) [shíkrəz-dik].

 

(.alcoholic (adj

אָלקאָהאָליש; מיט אַלקאָהאָל.

 

alcoholic drinks

(די) משקה [máshkə] (ל″ר {באַציענדיק זיך לגבי אַ ריי פאַרשיידענע אַלקאָהאָלישע געטראַנקען:} (די) משקאות [mash-kó(y)əs], דרומדיק: [mash-kú:əs] (ל″ר).

 

alef, aleph

א: (אלף, אַלֶף) [áləf] — דער ערשטער אות פון יידישן אלף⸗בית; = איינס (1) אין דער סיסטעם יידישע נומעראַציע.

מען קען אײַנטיילן דעם יידישן אלף אין פינף קאַטעגאָריעס:  

(א) קמץ אלף: געשריבן „אָ“, וואָס ווערט אַרויסגערעדט: אין צפונדיקן (ליטווישן) יידיש און אין דער סטאַנדאַרדער שפּראַך („כלל יידיש“) — אַלעמאָל [o] (קורצער אָפענער /o/, דער טעכנישער סימבאָל: [ɔ]);  אין די דרומדיקע דיאַלעקטן: אָדער [o] אָדער [u] (און דעמאָלט ערשט מיט צוויי מעגלעכקײַטן, קורץ ([u]) צי לאַנג ([:u]), למשל אין פּוילישן יידיש: זאָקן [zókn], אָבער: זאָגן [zúgn], זאָטל [zú:tl], זכרון [zəkú:rn]}; 

(ב) פּתח אלף: געשריבן „אַ“, וואָס ווערט אַרויסגערעדט: אַלעמאָל [a] אין גאַנצן צפון און אין ווײַטגרעסטן טייל דרום — אַחוץ אין פּאָדאָלער⸗בעסאַראַבער דיאַלעקט („טאָטע⸗מאָמע לשון“) וואו ס′איז [o] אין אַ סך פאָנעטישע שכנותן, למשל: „האַנט“ [ónt], „מכה“ [mókə].

(ג) דער שטומער אלף (מיטן מחיצה אלף אַרײַנגערעכנט):

(1) וואָס קומט בײַם אָנהייב וואָרט פאַר: ו, וי, י, יי, ײַ, למשל: און, אויב, אין, איי, אײַז {אין  אַ ל ע  וואַריאַנטן פון יידישן אויסלייג; די ווײַטערדיקע צוויי מינים שטומער אלף זײַנען פאַרווערט געוואָרן אין דער סאָוועטיש⸗יידישער אָרטאָגראַפיע פון די סטאַלינישע יאָרן און דערנאָכדעם באַזײַטיקט געוואָרן אין דער ראַדיקאַלער ייוואָ אָרטאָגראַפיע פון די סוף דרײַסיקער יאָרן (אין ביידע פאַלן מיט דער פונקציע דערפילט דורך דיאַקריטישע צייכנס גענומען פונעם העברעאישן ניקוד};

(2) אָנהייב טראַף (זילב) פאַר די אייגענע וואָקאַלן, למשל: באַציאונג; פריאיק; און

(3) אין דער טויזנטיאָריקער פונקציע פון אָפּטיילן צוויי וואָוון (דער קאָנסאָנאַנט [v]) פונעם וואָקאַלישן ו ([u]), למשל: וואו, וואונדער, פּרואוון; אין זעלטענע פאַלן אויף אָפּצוטיילן פיר וואָוון, למשל: פּרואוואונג. דעם אלף פון (2) און (3) רופט מען אָנעט: דער מחיצה אלף.

(ד) לשון⸗קודשדיקער אלף: אין סעמיטישן קאָמפּאָנענט איז דער אָרטאָגראַפישער אלף עלול זיך באַווײַזן אַרום פאַרשיידענע וואָקאַלן, למשל: אפשר [éfshər], גאולה [g(ə)úlə], גאון [gó(y)ən], דאגה [dáygə]; סוף וואָרט, איז דאָס בדרך כלל דער אומבאַטאָנטער רעדוצירטער שווא וואָקאַל געירשנט פון אַראַמיש, למשל: אכסניא [akhsányə], אדרבא [ádərabə], מסתמא [mistámə], שקלא וטריא [sháklə-v(ə)táryə]; דאָס איז פּאַראַלעל מיטן סוף⸗וואָרטיקן עין (ע) פון דער נײַער אָרטאָגראַפיע און מיטן סוף⸗וואָרטיקן יוד (י) פון דער עלטערער פאַר⸗משכילישער אָרטאָגראַפיע.

(ה) עיר⸗ואם אלף: אין די נעמען פון שטעט און שטעטלעך, סײַ אין אַמאָליקן אשכנז, סײַ איבערן שטח פונעם גאַנצן מזרח⸗אייראָפּעאישן יידנטום ביזן חורבן, איז צוגעקומען אַ מיסטיק פון דערהייבנקײַט איבער אַ שטאָט אָדער אַ שטעטל מיט אַ לאַנגער יידישער טראַדיציע — אַן עיר ואם בישראל — וועמענס נאָמען ס′ענדיקט זיך אויפן אומבאַטאָנטן שוָא וואָקאַל, אָט דעם נאָמען צו שרײַבן דווקא מיט אַן אַלף, אַן אלף וואָס טראָגט מיט זיך פאָר אַ געפיל, שיער ניט אַזאַ וואָס כישופט אַזש אײַנעט, אַז דער יידישער מהות פון שטאָט אָדער שטעטל איז אַ המשך פון דער אַראַמיש ריידנדיקער גמרא תקופה מיט אירע שטעט נהרדעא און פּומבדיתא (מיט אַן אוראַלטער  טראַדיציע אַז דער אלף איז פאַר יידישע שטעט אין גלות, להיפּך צום הא פון די ארץ ישראלדיקע שטעט). אויף אַזאַ אופן האָט זיך דער עיר⸗ואם אלף פעסט אײַנגעפונדעוועט אין טראַדיצאָנעלן יידיש, און אין יידישן באַוואוסטזײַן, אַפילו נאָכדעם ווי די יידישיסטישע באַוועגונג האָט אָנהייב צוואַנציקסטן יאָרהונדערט גענומען איבערגיין אויפן סוף⸗וואָרטיקן ע — אויב אַפילו נאָר פון די שער⸗בלעטער און די אַמאָליקע אשכנזישע ירושה וואָס שפּאַנט דעם וואַנדער⸗וועג פון מערבדיקן ביזן מזרחדיקן אשכנז; די שטאָט נעמען מיטן אלף וואָרט⸗אויס שטעלן מיט זיך פאָר אַ לעבעדיקן גליד פון יידיש⸗טראַכטנדיקן מענטשן, ניט שייך צי אַליין שרײַבט מען מיטן מאָדערנעם, נייטראַלן ע. למשל:

אייזנא (איסני), אלטונא (אַלטאָנע), ברונא (ברין), הוראדנא (גראָדנע), ווילנא, ווארשא, וורמייזא (ווערמײַזע, וואָרמס); טארנא, מאגנצא (מאַגענצע, מײַנץ), נייטראסארנא, סלאבאדקא (סלאַבאָדקע [וויליאַמפּאָל, בײַ קאָוונע), פיורדא, קאוונא, קראקא, ראוונא, ריגא, רישא (ריישע), שפּירא (שאַפּיראָ, שפּײַער).

 
(Aleinu (name of prayer
(אָן אַן אַרטיקל) עלינו [òléynu], דרומדיק: [:ù:láyni], ד″מ: [:ùléyni];
{מער פאָרמעל:} עלינו לשבח [olèynu-ləshabéyəkh], דרומדיק: [u:làyni:-ləshabáyəkh], ד″מ: [ulèyni:-ləshabéyəkh];
{פראַזעס:} קומען צו עלינו (אין זין פון ′האַלטן בײַם סוף′ — צי פון דאַוונען צי פון אַוואָס⸗ניט⸗איז — ווײַל עלינו איז האַרט בײַם אויסלאָז); {הומאָריסטיש:} קומען צום אויסשפּײַען {צוליב דער אַמאָליקער טראַדיציע פון אויסשפּײַען בײַ די ווערטער „ככל המונם“ וואָס אין דער תפילה גופא}.

 

(Alexander the Great (356 BCE – 323 BCE

אלכסנדר מוקדון [aləksándər|múgdin].

 

(Alexander Susskind of Grodno (? – 1794

דער יסוד ושורש [dər-yəsód|v(ə)shóyrəsh], צפונדיק: [dər-yəsód|v(ə)shéyrəsh];

ר′ אלכסנדר זוסקינד בן משה מהוראדנא.

 

(Isaac Alfasi (1013–1103

דער רי″ף [dər-ríf];

ר′ יצחק אלפסי.

 

alive

בײַם לעבן; אַ לעבעדיקע(ר).

 

alive and well

{פראַזעס:} געזונט און שטאַרק; פריש און געזונט;

{מיט חברישער איראָניע:} זײַן חי וקים [khàyv(ə)káyəm]; קערט נאָך אַ וועלט

 

(.all (pron

אַלע [álə]; די אַלע; {עמאָטיוו:} אַלדי; טיילן ד″מ: [ólə], אויך: אילע;

 

(.all (adv

אינגאַנצן; דורכאויס; גאָר.

 

all my days

אַלע מײַנע יאָרן;

{לומדיש:} כל ימי [kòl|yómày], דרומדיק: [(kòl|yúmà:(y].

 

!All right

גוט!; מסכים! [máskəm]; אין אָרדענונג!; מהיכא תיתי! [màkhə|téysə], דרומדיק: [màkhə|táysə];

{מיט אַ קאַפּ ווינציקער ענטוזיאַזם:} גאַנץ גוט!; זאָל זײַן (אַזוי)!; פאַרוואָס ני(ש)ט?.

 

all right: be all right

{אין פּערזענלעכן צושטאַנד:} זײַן אין אָרדענונג; זײַן געזונט; {שמועס⸗שפּראך:} זײַן אָלרײַט; זײַן אָקיי (\אָקעי);

{וואָס שייך פּאַסיקײַט}: אין אָרדענונג; צוגעפּאַסט; פּאַסן; טויגן.

 

(all risk insurance (guarantee

(די) אַלגאַראַנטיע [algarántyə]; „אַלע ריזיקעס“.

 

(.all-day (adj

{דער יידישער סטיל נוצט דאָ אַן אַדווערביאַלע פראַזע אָנשטאָט אַן אַדיעקטיוו: (פון\אויף) אַ גאַנצן טאָג („סעמינאַר אויף אַ גאַנצן טאָג“);

{בײַ טייל נאָרמאַטיוויסטן גילט אָבער די אמונה, אַז אויב אויף ענגליש אַן אַדיעקטיוו מוז דאָך זײַן אַן אַדיעקטיוו אויף יידיש, איז אויסגעוואַקן צומאָל:} גאַנצטאָגיקע(ר) {וואָס רופט אַרויס אַ געוויסע שפּראַכיקע רחמנות בײַ די וואָס קענען די שפּראַך נאַטירלעך; בעת ווען אַ מער נייטראַלע און ווייניקער אויפפאַלנדיקע פּאָזיציע פאַרנעמט:} אַ⸗גאַנצן⸗טאָגעדיקער („גיין אויף יענעם אַ⸗גאַנצן⸗טאָגעדיקן סעמינאַר“).

 

(alley(way

{טאָמער אין רשות הרבים און פאָרט ברייט גענוג אויף אַ פור (בײַ הײַינטיקן טאָג — אויף אַ טיפּישן אויטאָמאָביל), ניט שייך צי מען קען דערמיט אַדורך צו דער ווײַטערדיקער פּאַראַלעלער גאַס צי ניט:} (דאָס\די) געסעלע (ל″ר: -ך); (דאָס\די) געסל (ל″ר: -עך); (דער) זאַוואוליק (\זאַוואולעק) (ל″ר: -עס; אויך: זאַוואולקעס);

{צי אין רשות היחיד צי אין רשות הרבים, אָבער ברייט גענוג נאָר צו פוסגייער:} (די) סטעזשקע (ל″ר: -ס); (דאָס\די\דער) וועגעלע (ל″ר: -ך); (דאָס\די\דער\) וועגל (ל″ר: -עך); {טאָמער קען מען אַדורך ביז צו דער פּאַראַלעער גאַס: (דער) דורכגאַנג (ל″ר: דורכגענג, אויך: דורכגאַנגען); (אין עלטערן לשון אויך:) דורכגאַנג⸗הויף (ל″ר: -ן);

{טאָמער אַפילו אַ ספק לגבי רשות (למשל „רשות הסטאָראָזש“, ד.ד. בדרך כלל פאַר אַלעמען אָפן בײַטאָג), בדרך כלל ניט (גאַנצערהייט באַנומען) ברייט גענוג אויף אַ פור (צי אויף אַ הײַנטצײַטיקער מאַשין), אָבער כאָטש בײַטאָג שאַפנדיק אַ פרײַען דורכגאַנג צווישן צוויי (מערסטנטייל פּאַראַלעלע) גאַסן (מעגלעך אויך מיט טרעפּלעך דאָ און דאָרט:} (דער) דורכהויף (ל″ר: -ן).

 

alliance

די אַליאירטע (ל″ר); (דער) פאַרבאַנד (ל″ר: -ן); (די\דער) אַליאַנץ (ל″ר: -ן).

 

(allow (permit

דערלויבן [dərlóybm], אויך: [dalóybm], צפונדיק: [daléybm]; דערלאָזן;

{אַ קאַפּ לומדיש:} געבן רשות [gèbm|r(ə)shús], דרומדיק: [gèybm|r(ə)shís];

{לומדיש, דער עיקר וועגן פראַגן פון יידישן דין צי מען מעג צי מ′טאָר ניט, אָבער אויך (צומאָל מיט אַ קאַפּ הומאָר) וועגן גאָר אַנדערע זאַכן וואו אַן אויטאָריטעט גיט אַ דערלויבעניש וואָס ווערט געגליכן צו אַ מין לעגאַליסטישן היתר:} מתיר זײַן [mátər-zayn].

 

(allow (concede the point

צוגעבן; נאָכגעבן; מודה זײַן (אַז) [móydə-zayn], צפונדיק: [méydə-zayn].

 

(allowance (regular sum of money

{טאָמער וועגן אַ רעולערער (אָפטמאָל באַשיידענער) סומע:} (דאָס\די) קעשענע⸗געלט;

{טאָמער לויטן טאָג:} טעגלעכע קעשענע⸗געלט;

{טאָמער אַלע וואָך:} וועכנטלעכע קעשענע⸗געלט; וואָכן⸗געלט.

 

allude to

געבן אָנצוהערעניש (אויף\אַז); פאַררופן זיך (אויף); געבן אַן אָנוואונק (אַז); קאַם דערמאָנען (אַז);

{לומדיש:} מרמז זײַן (אויף\אַז) [m(ə)ráməz-zayn].

 

allusion

אַן אָנצוהערעניש (ל″ר: -ן); אַן אָנוואונק (ל″ר: -ען); אַן אַלוזיע (ל″ר: -ס);

{לומדיש:} אַ מרומז [m(ə)rúməz], דרומדיק: [m(ə)rí:məs] (ל″ר: מרומזים [m(ə)rumózəm], דרומדיק: [m(ə)ri:mú:zəm]).

 

(.ally (n

{בכלל:} מיטקעמפער (ל″ר: ø); איינער אויף זײַן (\איר\זייער) צד [tsad]; חבר אין דער מחלוקה [khàvər-ndər-makhlóykə];

{אין אַ פאָרמעלן מיליטערישן אָפּמאַך:} אַליאירטע(ר).

 

The Almighty

{בייגעוודיק:} דער אייבערשטער („בײַם אייבערשטן האָט ער געבעטן רחמים“); דער רבונו של עולם [dər-rəbòyne-shəlóyləm], צפונדיק: [dər-rəbèyne-shəléyləm];

{ע″ט און ליטעראַריש, בייגעוודיק:} דער אַלמעכטיקער;

{לומדיש:} דער רבונא דעלמא [dər-rəbòynə-d(ə)álmə], צפונדיק: [dər-rəbèynə-d(ə)álmə]; דער כביכול [dər-kavyókhl], דרומדיק: [dər-kavyúkhl].

 

!Almighty God

רבונו של עולם! [rəbóyne|shəlóyləm], צפונדיק: [rəbéyne|shəléyləm]; גאָט אין הימל!;

{אינטים:} גאָטעניו טײַערינקער!; טאַטעניו זיסינקער! [tát(ə)nyu]; אַלמעכטיקער!; דערבאַרעמדיקער!;

{לומדיש:} רבונא דעלמא! [rəbóynə|d(ə)álmə], צפונדיק: [rəbéynə|d(ə)álmə].

 

Almighty’s providence

(די) השגחה עליונה [h)azh-gòkhə-elyóynə)], דרומדיק: [h)azh-gùkhə-elyóynə)], צפונדיק: [h)azh-gòkhə-elyéynə)];

{טאָמער וועגן אַ געוויסן פאַל:} אַן השגחה עליונה.

 

(Almighty’s providence (regarding an individual

(די) השגחה פּרטית [h)azh-gòkhə-prótəs)], דרומדיק: [h)azh-gùkhə-prú:təs)];

{טאָמער וועגן אַ געוויסן פאַל:} אַן השגחה פּרטית.

 

almost

כמעט [k(ə)mát] (דיאַלעקטיש צפונדיק אויך [kamát]); שיער ניט [shí(ə)r-nit], דרומדיק: שיער נישט [(shíə-nish(t]; באַלד.

 

alone

איינע(ר) אַליין; פאַר⸗זיך [fárzəkh]; („זי לעבט אין פּאַריז אַליין פון זינט דעם גט“; „דער מויער שטייט אַליין, אַרום און אַרום איז מדבר“; „טויבן פליען אין טשערעדעס, דער אָדלער פליט אַליין“);

{טאָמער איז דאָ אַן אָנוואונק אויף פּלאַנירטקײַט אָדער בכיוונדיקײַט:} אָפּגעזונדערט; אָפּגעזונדערטערהייט;

{טאָמער אין גײַסטיקן זין, וועגן אַ מענטש וואָס פון שעפערישקײַט אָדער גײַסטיקײַט וועגן זונדערט זיך אָפּ פון אַנדערע מענטשן און פון די עניני דיומא; ליטעראַריש:} אין התבודדות [in-hizbóydədəs], צפונדיק: [in-hizbéydədus]; {מער לומדיש:} בהתבודדות

{דאָס זעלביקע בײַ  ט י י ל, אָבער בײַ טייל חסידים גענוצט וועגן אַ פּריוואַטער באַגעגעניש מיטן רבין:} אין יחידות [in-yəkhídəs]; {פאַראַן אויך טייל, וואָס זײַנען מבחין צווישן „אין יחידות“ (מיטן רבין) און אויף אַ מער אַלגעמיינעם באַנוץ נעענטער מיט „בהתבודדות“:} ביחידות [bə-y(ə)khídəs] צי [biykhídəs].

 

along

לענגאויס [léyng-òys], אויך: [lèyng-óys]; פּאַזע.

 

along the lines of

אויפן שטייגער פון; לויטן מוסטער פון.

 

(.alpha test (n

(דער אַלפאַ⸗טעסט (ל″ר: -ן).

 

(.alpha test (v

מאַכן אַ (\דעם) אַלפאַ⸗טעסט.

 

alphabet

(דער) אַלפאַבעט [alfabét]. {בנוגע יידיש, לשון⸗קודש, אַראַמיש:} (דער) אלף⸗בית [áləvbeyz], (דער) יידישער אַלפאַבעט.

 

alphabetize

אַלפאַבעטיזירן; {בנוגע יידיש, לשון⸗קודש, אַראַמיש:} מאַכן \ (אויס)שטעלן לויטן אלף⸗בית [áləvbeyz].

{היימיש:} אלף⸗ביתעווען [àləvbéyzəvn]. {היימיש שפּאַסיק (דורכן צונויפקלאַנג מיט „בייז“, „בייזערן“:} אַלעפבייזערן [àləvbéyzərn].

 

already

שוין [shoyn], צפונדיק: [sheyn], טייל מזרחדיקע מקומות אין צפון: [sheym].

 

alright → all right

 

also

אויך; אויכעט [óykhət], צפונדיק: [éykhət]; („איך וויל אויכעט דערמאָנען, אַז….“; „דאָס איז אויכעט אמת“); {„אויכעט“ איז סײַ מער היימיש און מער עכט⸗ליטעראַריש, בעת „אויך“ געוועלטיקט אין פאָרמעלע סיטואַציעס; מען קען אגב נוצן ביידע וואַריאַנטן אין זעלביקן טעקסט לויט ריטעם און פּרעפערענץ};

דערצו [dertsú] צי [datsú]; דרומדיק: [:dertsí] צי [:datsí];

צודערצו [tsùdertsú] צי [tsùdatsú]; דרומדיק: [:tsi:dertsí] צי [:tsì:datsí]; („דאָס איז נאָר איין פּונקט. צודערצו איז וויכטיק צו דערמאָנען, אַז…“);

אין צוגאָב צו דעם; דערצו נאָך.

{הערה: דאָס אָפטסטע וואָרט, „אויך“ (\„אויכעט“) קומט בדרך כלל אינמיטן זאַץ, בשעת ווען די אַנדערע קענען קומען אויך אָנהייב זאַץ, בײַ אַ זאַץ וואָס קומט מוסיף זײַן צום געדאַנק פון פריערדיקן זאַץ; („מיר דאַרפן נאָך צען מענטשן צום כאָר. דערצו איז וויכטיק אַז זיי זאָלן זײַן פון געגנט, מען זאָל ניט דאַרפן גיין זוכן קיין טראַנספּאָרט“).

  {דער לשון⸗קודש שטאַמיקער „גם“ [gam], וואָס האָט אַנדערע (זעלטענע) באַנוצן אין יידיש, טרעפט זיך אין אַ צאָל פראַזעס, צווישן זיי: „גם אתם“ [gamátem] (′אײַך אויכעט′, ענטפערנדיק אויף אַ באַגריסונג אָדער גוטן וואונטש); „גם זו לטובה“ [gamzú|lətóyvə], דרומדיק: [gamzí:|lətóyvə], צפונדיק: [gamzú:|lətóyvə] (′דאָס איז אויכעט צום גוטן′ אַז מען טרייסט זיך צי יענעם איבער אַ שלעכטער געשעעניש); „הגם שאול בנביאים?“ [hagàm-shó(ə)l|banvíyəm] (′אויך שאול איז אַרײַן צווישן די נביאים?!′ < שמואל א′, י′: י″א), אין זין פון: ′וואָס טוט איר \ וואָס טוט יענער מיטאַמאָל אין אָטאָ דער גרופּע?!′).

  ניט צום פאַרמישן מיט דער קאָניונקציע „הגם“ [hagám], וואָס איז אַ וואָרט אינעם לומדישן, עסייאיסטישן סטיל אין זין פון ′כאָטש′}.

 

also-ran (n.)

(דער) פאַרשפּילטער (\ני(ש)ט⸗דערגאַנענער) קאַנדידאַט (ל″ר: -ן), ל“ר: …קאַנדידאַטקע (ל″ר: -ס).

 

alter

 בײַטן; איבערבײַטן.

 

alternative

(די) ברירה [bréyrə], דרומדיק: [bráyrə], ל″ר: ברירות [bréyriz]; (די\דער) אַלטערנאַטיוו [altèrnatív] (ל″ר: -ן);

{אַז ס′גייט אין אויסזוכן אַביסל אַ מער „שעפערישע“ ברירה:} (דער) אויסוועג [óyzvèg], דרומדיק: [ó:(u)(ə)zvèyk];

{לומדיש, אַז ס′גייט אין געפינען אַן אויסוועג נאָכדעם ווי מען איז שוין אַדורך די „ביידע ברירות“: (דער) כתוב השלישי [kòsəv-hashlíshə], דרומדיק: [kù:sif-(h)ashlí:shə] ′דער דריטער טעקסט′: „איז לאָמיר זיך מיישב זײַן, אפשר איז פאָרט פאַראַן אַ כתוב השלישי, וואָס מיר האָבן גלאַט פאַרזען?″}.

 

although

כאָטש {דיאַלעקטיש אויך: כאָטשע, כאָטשיק, כאָטשבע); ניט קוקנדיק וואָס – – –; ניט געקוקט אויף דעם [avdém] וואָס – – –;

{לומדיש:} הגם [hagám]

{דיאַלעקטיש און ליטעראַריש:} וויוואויל; {דיאַלעקטיש און אויך אַרכעאישער דײַטשמערישער און צײַטונגס⸗שפּראַכיקער באַנוץ}: טראָץ (דעם וואָס).

 

altogether (adv.)

אַרום און אַרום; אַרומענאַרומעט; אינגאַנצן (גענומען); בסך⸗הכל [bəsakhákl].

 

always

אַלעמאָל [álemòl], דרומדיק: [álemùl]; תמיד [tóməd], דרומדיק: [túmət];

{מיטן צוגאָבלעכן נואַנס „אָן איבעררײַסן“:} כסדר [k(ə)séydər], דרומדיק: [k(ə)sáydər]; די גאַנצע צײַט.

 

am: I am

איך בין [ígh-bín], דרומדיק אויך: [égh-bín], וואַרשעווער לשון: [yágh-bín];

{פאַרקירצט, סײַ בײַם ריידן און בײַם שרײַבן:} כ′בין [kh-bín] צי [gh-bín];

{איבערגעדרייט נאָך אַן אַדווערביאַל, צי אויף נאַראַטיווער המשכדיקײַט: בין איך [bínəkh] צי [bín-ìkh], דרומדיק אויך: [bín-èkh].

 

!Am I an idiot

בין איך אַ נאַר!; בין איך אַן אידיאָט!.

 

!Am I a shmuck

אומפאָרמעל, אינטים, בײַ טייל וואולגאַריש:} בין איך אַ שמאָק!; בין איך אַ פּאָץ!.

 

amateur

(דער) אַמאַטאָר [amatór] (ל″ר: -ן), ל″נ: אַמאַטאָרשע (ל″ר: -ס); {בייגעוודיק:} ני(ש)ט⸗קיין פּראָפעסיאָנעלער.

{אין זין פון אַ ניט⸗פּרעטענציעזן אַמאַטאָר וואָס אָנערקענט די אמתע פּראָפעסיאָנאַלן און איז פאַר זיי אַ נאָכפאָלגער:} (דער) ליבהאָבער.

 

amazing (adj.)

נסים⸗ונפלאותדיק [nìsəm-vənifló(y)ə(z)dik]; אויסערגעוויינ(ט)לעך; פאַנטאַסטיש; וואונדערלעך; וואונדער איבער וואונדער.

 

!Amazing

{אין באַוואונדערונג:} נסים ונפלאות! [nìsəmvənifló(y)əs]; אַ נס מן השמים! [anés minashomáyəm]; או⸗וואַ! וואַ!;

{לומדיש:} אַ דבר נפלא! [adòvər-níflə], דרומדיק: [adùvə(r)-níflə].

{בײַם אײַנזען אַז אַ „ניט מעגלעכע זאַך“ איז פאָרט וואָרהאַפטיק:} טויזנט⸗איין נאַכט!; אַ קשיא אויף אַ מעשה! [akáshəf-amáysə]; ניט צום גלייבן!; {פראַזע:} אַז גאָט וויל שיסט אַ בעזעם [bézm].

 

ambassador

(דער) אַמבאַסאַדאָר [àmbasádər], אויך: [àmbasədór] (ל″ר: -ן [àmbasədórn]), ל″נ אויך: (די) אַמבאַסאַדאָרשע (ל″ר: -ן).

 

ambidextrousשצ

(זײַן) אַמבידעקס; (וואָס) שרײַבט מיט ביידע הענט;

{פראַזע:} אַ געלינקטע(ר) און אַ גערעכטע(ר).

 

!Amen

{דער ענטפער אויף יידישע ברכות:} אמן [oméyn], דרומדיק: [umáyn];

{ריידנדיק ו ו ע ג ן די ווערטער (זע למשל אין קומעדיקן סימן), ווערן זיי נאָמינאַליזירט אַלץ שמות⸗דברים און ס′גילט דער מלעיל מיט דער פאַרטונקלונג פונעם וואָקאַל נאָכן טראָפּ:} [ómən], דרומדיק: [úmən]; {מער פאָרמעלע פאָרמעס, אָן דער פאַרטונקלונג:} [ómeyn], דרומדיק: [úmayn].

 

!Amen to that

הלוואי! [hal(ə)váy], דרומדיק אויך: [:h)al(ə)vá)];

מירצעשעם! [mírtsə-shèm], מער עמפאַטיש: [mìrtsə-shém], דרומדיק אויך: [mértsə-shèm], מער עמפאַטיש: [mèrtsə-shém];

אם ירצה ה′! [im(y)írtsə-shèm], דרומדיק אויך: [im(y)értsə-shèm]; מירטשעם, דרומדיק אויך: מערטשעם, {אַרכעאיש?} מאַרטשעם;

מירצעשעם בקרוב! [mírtsə-shèm|bəkórəv], דרומדיק: [mértsə-shèm|bəkú:rif];

זאָל גאָט געבן! [zòl-gót|gébm], דרומדיק: [zòl-gót|géybm]; מיטן אייבערשטנס הילף!;

אמן! [oméyn] צי [ómən], דרומדיק: [u:máyn] צי [úmən];

{לומדיש:} כן יהי רצון! [kén|yehì-rótsn], דרומדיק: [kén|yehì-rú:tsn];  בסיעתא דשמיא [bəsyàtə-dəshmáyə];

{מער לומדיש:} בעגלא בזמן קריב! [bo-agólə|bizmàn-kórəv], דרומדיק: [bu:-agú:lə|bizmàn-kú:rif];

{נאָכמער לומדיש:}  יהא רעוא! [yəhèy-rávə], דרומדיק: [yəhày-rávə].

{פראַזעס:} פון דײַן (\אײַער) מויל אין גאָטס אויער!.

 

amen corner

{בײַ קריסטלעכע געבעטן, אַן אָרט וואו ס′זיצט דער וואָס פירט אָן מיטן זאָגן „אַמען“ (און אַנדערע ליטורגישע אָפּרופן), אָבער אין ברייטערן ענגלישן באַנוץ געזאָגט געוואָרן אויף אַ גרופּע אומקריטישע נאָכפאָלגער:} די אמן זאָגער [di-ómən-zògər], דרומדיק: [di:-úmən-zùgər]; די בלינדע נאָכפאָלגער.

 

America

 אַמעריקע; (די) פאַראייניקטע שטאַטן {ל″ר};

 {שפּאַסיק גוטמוטיק:} אַמעריקע גנב [amérikə|gánəv]  {בפרט בײַם באַוואונדערן אַ נסימדיקן אַמעריקאַנער טעכנאָלאָגישן אויפטו}; אַמעריטשקע; אַמעריטשקע גנב [améritshkə|gánəv].

{פראַזעס:} די גאָלדענע מדינה [góldənə m(ə)dínə]; קאָלומבוסעס מדינה [kəlúmbəs(əz)|m(ə)dínə].

 

(.American (adj

{אומבייגעוודיק:} אַמעריקאַנער; {בייגעוודיק:} אַמעריקאַניש

 

(American (person

(דער) אַמעריקאַנער (ל″ר: ø); ל″נ: (די) אַמעריקאַנערין (ל″ר: -ס), {איראָניש, אָפטמאָל מיט גוטמוטיקן הומאָר:} (די) אַמעריקאַנקע (ל″ר: -ס).

{מיט גוטמוטיקן הומאָר:} (דער) אַמעריקאַניץ, אויך: אַמעריקאַנעץ (ל″ר: אַמעריקאַנצעס);

{סלענגיש גוטמוטיק:} יענקי [yé(y)nkə] (ל″ר: -ס).

 

The Americans

{סתם:} די אַמעריקאַנער;

{זעלטענער, דער עיקר ווען שילדערן אַזאַ אָדער אַן אַנדער שטריך:} די אַמעריקאַנישע;

{מיט ווארעמען, גוטמוטיקן הומאָר:} די אַמעריקאַנצעס;

{סלענגיש:} די יענקיס.

 

amicable

גוטברודעריש; גוטוויליק; שווה⸗בשווהדיק [shòvə-b(ə)shóvə-dik], דרומדיק: [shùvə-b(ə)shúvə-dik];

 

amicably

מיט גוטן; גוטברודעריש; בשלומדיק [bəshóləm-dik], דרומדיק: [bəshú:ləm-dik]; חברמעסיק [khávər-mèsik]; פרײַנדלעך (אויך: פרײַנטלעך).

 

amicably: not amicably

ני(ש)ט מיט גוטן; ני(ש)ט גוטברודעריש; ני(ש)ט חבר⸗מעסיק [nì(sh)t|khávər-mèsik];

אָן אַ גוטן ווילן; מיט בייזן; מיט שלעכטע געפילן;

{לומדיש:} כרעיה⸗דאבוהידיק [kàrə-d(ə)abúhə-dik], דרומדיק: [kàrə-d(ə)abí:(h)ə-dik].

 

(Amidah (prayer

שמונה עשרה [shmòyn(ə)ésrə], צפונדיק: [shmèyn(ə)ésrə]; {פאָלקיש:} [shìmənésrə], אויך [shàmənésrə];

{פאָרמעל:} די עמידה [di-amídə].

 

Amidah: say the Amidah during prayer service

שטיין שמונה עשרה (ל″ע: איז געשטאַנען); אויסשטיין שמונה עשרה (ל″ע: איז אויסגעשטאַנען).

 

among

צווישן [tsvíshn] צי [tsəvíshn];

 {דרומדיק דיאַלעקטיש}: צישן; {צפונדיק דיאַלעקטיש:} [tsuvíshn];

 

<among the <+ superlative

פון די; צווישן די; („זיי זײַנען צווישן די סאַמע בעסטע פאָרשער אויף אָט דעם געביט“).

 

among others

צווישן אַנדערע; צ.א.

 

among them

צווישן זיי; בתוכם [psóykhəm] צי [bəsóykhəm], {מער לומדיש:} [bəsóykhom];

צפונדיק: [pséykhəm] צי [bəséykhəm], {מער לומדיש:} [bəséykhom].

 

(.Amos (bibl

עמוס הנביא [òməs-(h)anóvə], דרומדיק: [ùməs-(h)anúvə]; {מער פאָרמעל:} [òmus-(h)anóvi], דרומדיק: [ùmis-(h)anúvi]; {נאָכמער פאָרמעל:} [òmoys-(h)anóvi], דרומדיק: [ùmoys-(h)anúvi], צפונדיק: [òmeys-(h)anóvi]; {בייגט זיך ווי אַ פּרט⸗נאָמען אַלץ אָביעקטיוו: עמוס⸗הנביאן}.

 

(Amos (bibl. book

(אָן אַן אַרטיקל:} עמוס [òməs], דרומדיק: [ùməs]; {מער פאָרמעל:} [ómus], דרומדיק: [úmis];{נאָכמער פאָרמעל:} [ómoys], דרומדיק: [úmoys], צפונדיק: [ómeys];

{מער פאָרמעל:} (דער) ספר עמוס [sèyfər-óməs], דרומדיק: [sàyfər-úməs]; {מער פאָרמעל:} [sèyfər-ómus], דרומדיק: [sàyfə(r)-úmis]; {נאָכמער פאָרמעל:} [sèyfər-ómoys], דרומדיק: [sàyfər-úmoys], צפונדיק: [sàyfər-ómeys];

{היימיש}: עמוס פון תרי עשר [treyósər], דרומדיק: [(tràyúsə(r].

 

(amount (n.) (sum

(דער) סך⸗הכל [sakhákl] (ל″ר: -ען [sakháklən]); (דער) באַטרעף (ל″ר: -ן); {לומדיש:} (דער) כמות [káməs];

{טאָמער דווקא געלט און ענלעכע ציילעוודיקע:} (די) סומע (ל″ר: -ס); (דער) סכום (ל″ר: -ען).

 

(amount (n.) (quantity

(דער) סכום [skhúm], דרומדיק: [skhím] (ל″ר: -ען); (דער) פאַרנעם (ל″ר: -ען);

{לומדיש:} {דער\די) כמות [káməs].

 

amount to

דערגרייכן; באַטרעפן; אויסקומען {אַמאָפטסטן אין דריטער פּערזאָן ל″י: „מען באַמערקט ניט, אָבער לסוף קומט עס אויס צו גאָר אַ סך“).

 

Amsterdam

אַמסטערדאַם [ámstərdam] (ל″ז).

{אין אַמאָליקן האָלענדישן יידיש און אין היינטיקן האָלענדיש, און צווישן קענער פון יידיש:} מקום א′ [mò:kəm áləf] ,[mó:kəm óləf]; העט מקום [het mó:kəm].

 

amulet

{טאָמער אַ יידיש קאַבאַליסטישע:} (די) קמיע [kaméyə], דרומדיק: [k(ə)máyə] (ל″ר: קמיעות);

{אוניווערסאַל:} (דער) אַמולעט [amulét]; (ל″ר: -ן).

 

an

{אומבאַשטימטער אַרטיקל, פאַר אַ וואָרט וואָס הייבט זיך אָנעט מיט אַ וואָקאַַל:} אַן.

 

analogically

אַנאַלאָגיש; על⸗פּי אַנאַלאָגיע; על⸗פּי גזירה שווה [àlpə gzèyre-shóvə].

 

analogy

(די) אַנאַלאָגיע [analógyə]; (די) גזירה שווה [gzéyre shóvə].

 

analogy: false analogy

אַ פאַלשע גזירה שווה [gzéyre shóvə]; פאַלשע אַנאַלאָגיע [analógyə]; {איידעלערהייט:} ניט⸗געלונגענע גזירה שווה (\ אַנאַלאָגיע).

{מיט ביטול, אָפּלאַכעריש:} אַ גזירה שווה פון כעלמער רבין; י ע נ ע גזירה שווה

 

analysis

(דער) אַנאַליז [analíz]; {אָבער ווען מעדיציניש, למשל איבערן פּאַציענטס בלוט, איז עס בדרך כלל:} [análiz].

 

analyst

(דער) אַנאַליסט (ל″ר: -ן), ל″נ: אַנאַליסטקע; {טאָמער פּסיכאָאַנאַליטיש:} (דער) (פּסיכאָ⸗)אַנאַליסט [psìkhanálist], צי: [psìkh-analíst].

 

analyze

אַנאַליזירן; אַדורכשטודירן; (גרינטלעך) פונאַנדערקלײַבן זיך

{פיגוראַטיוו:} אַדורכאַקערן;

{לומדיש:} חוקר ודורש זײַן [khòykər-v(ə)dóyrəsh-zayn], צפונדיק: [khèykər-v(ə)déyrəsh-zayn].

 

 (Anan ben David (±715 – ±795 CE

ענן בן דוד [ònən-bèn-dóvəd], דרומדיק: [ù:nən-bèn-dúvit]; {בייגט זיך אַלץ אָביעקט: „ענן⸗בן⸗דודן“}.

 

(.ancient (adj

{אין יידישן באַוואוסטזײַן איז דער באַגריף אַמאָפטסטנס שייך פון סאַמע בראשית ביז צום סוף פון דער תקופה פון די גאונים און בבל, און  פ אַ ר ן אויפקום פון אשכנז, ספרד וכו′:} אוראַלט; אוראַלטיש; •גאָראַמאָלעדיק [goramólədik];

{לומדיש:} קדמוניותדיק [kadmóyn(ə)yizdik]; קדמוניש [kadmóynish];

{פראַזעס:} גאָר⸗גאָר אַמאָל; פון גאָר אַמאָליקע יאָרן; (לומדיש:} פון די שנים קדמוניות [shónəm|kadmóyn(ə)yəs]; פון די ימי עולם [fundə-y(ə)mèy-óylom].

 

(?Ancient history! (Who cares what happened back then

 אַמאָליקע מעשיות! [amólikə|máysəz], דרומדיק: [amú:ligə-má:(n)səs]; מאַלע וואָס איז אַמאָל געווען!אַ פאַראַיאָריקער שניי!פון דעמאָלט, ווען נאַפּאָלעאָן איז געווען אַ יונגער!פון ששת ימי בראשית [fun-shèyshəs-y(ə)mèy-bréyshəs], דרומדיק: [fin-shàyshəs-y(ə)mày-bráyshəs], (′פון די צײַטן פון די זעקס טעג פון באַשאַפונג′).

 

and

און {אין אַמאָליקן לשון אַמאָפטסטן געשריבן:} אונ′;

{צווישן צוויי שמות דברים, אויך:} מיט.

 

androgynous

אַנדראָגיניש; טומטומדיק [túmtəm-dik], דרומדיק: [tímtəm-dik].

 

anew

אויפסנײַ [af-snáy], דרומדיק: [:of-sná]; פונסנײַ [fun-snáy], דרומדיק: [:fin-sná]; {עלטערע\לענגערע פאָרמעס:} אויפדאָסנײַ, פונדאָסנײַ; איבעראַנײַס.

 

angel

(דער) מלאך [máləkh], ל″ר: מלאכים [malókh(ə)m], דרומדיק: [malúkh(ə)m]; (די) מלאכטע [máləkhtə], ל″ר: מלאכטעס;

{מעטאַפאָריש אויך ← צדיק}.

 

angel of death

{בײַ יידן:} (דער) מלאך המות [màləkh-(h)amóvəs], דרומדיק: [màl(əkh-amúvis];

{טאָמער וועגן מלאך וואָס נעמט אויף דעם נפטר אין יענער וועלט:} (דער) מלאך דומה [màləkh-dóymə], צפונדיק: [màləkh-déymə];

{אוניווערסאַל:} דער מלאך פונעם טויט.

 

angelic

מלאכים⸗; מלאכימדיק [malókhəm-dik], דרומדיק: [malúkhəm-dik]; ווי אַ מלאך [máləkh];

(ליטעראַריש:} מעשה מלאך [máyse|máləkh];

{פראַזע; דער עיקר וועגן חסדים:} אַזש ווי אַ מלאך;

{פראַזע; דער עיקר וועגן זעלטענער שיינקײַט:} אַזש ווי בײַ די מלאכים.

 

anger (n.)

(דער) כעס [káəs], דיאַלעקטיש אויך [káyəs]; (די) בייזקײַט; {ליטעראַריש:} (די) רוגזא [rúgzə]; {לומדיש, בפרט וועגן כעס פון גאָט אָדער פון אַ זייער חשובן מענטשן:} ירגזון [yirgózn];

{ע″ט; בײַ הײַנטיקן טאָג — ליטעראַריש, פּאָעטיש, עסייאיסטיש, הומאָריסטיש:} (דער) גרימצאָרן.

{דער בײַנאַנדיקער כעס צווישן צוויי מענטשן צי צדדים:} (דער) ברוגז [b(ə)róygiz].

 

anger management

(דער) •כעס⸗קאָנטראָל [káəs-kəntròl].

 

anger (v.)

אין כעס מאַכן [inká(y)(ə)s-màkhn]; אויפבייזערן [úvbeyzərn]; אַרײַנפירן אין אַ כעס \ רוגזא [rúgzə]; {מיט אַַ באַזונדערער כוונה יענעם אַרײַנפירן אין אַ כעס: אָנדרודלען [óndrùdlən].

 

(angle (geometry

(דער\די) שיפּוע [shəpúə] (ל″ר: שיפּועים [shəpúəm]); (דער) ווינקל (ל″ר: -עך; אויך: -ען).

 

(angle (viewpoint

(דער) שטאַנדפּונקט; (דער) שטייגער טראַכטן; (דער) באַנעם; (די) אויפפאַסונג; (די) פּאָזיציע [pəzítsyə].

 

angry

אין כעס [inká(ə)s], צפונדיק: [inká(y)əs]; ברוגז [b(ə)róygəz], צפונדיק: [b(ə)réygəz]; בייז;

{ליטעראַריש:} ברוגזא, ברוגזאדיק [b(ə)rúgzədik]}.

 

animal

(די) חיה [kháyə] (ל″ר: חיות [kháyəs]);

{מער פאָרמעל:} (דער) בעל⸗חי [bal-kháy] (ל″ר: בעלי⸗חיים [bàlə-kháyəm]);

 

animal: wild (dangerous) animal

אַ ווילדע חיה [kháyə] (ל″ר: חיות [kháyəs]);

{לומדיש:} אַ חיה רעה [akhàyə-róə], דרומדיק: [akhàyə-rú:ə] (ל″ר: חיות רעות [khàyəs-róəs], דרומדיק: [khàyəs-rú:əs]).

 

animal welfare

(דער) צער בעלי⸗חיים [tsár|bàlə-kháyəm].

 

animal welfare advocate

(דער) צער⸗בעלי⸗חיימניק [tsár|bàlə-kháyəm-nik] (ל″ר: -עס); ל″נ: (די) צער⸗בעלי⸗חיימניצע [tsár|bàlə-kháyəm-nitsə] (ל″ר: -ס);

 

annihilate

חרוב מאַכן אינגאַנצן [khórəv], דרומדיק: [khú:rəf]; פאַרטיליקן; פאַרניכטן; {בײַ טייל חרדים:} אויסניכטן;

{ליטעראַריש:} פאַרלענדן;

{לומדיש:} עוקר מן השורש זײַן [òykər-min-(h)ashóyrəsh-zayn], צפונדיק: [èykər-min-(h)ashèyrəsh-zayn].

 

annihilation

(די) פולשטענדיקע חרוב⸗מאַכונג [khórəv], דרומדיק: [khú:rəf]; (די) פאַרטיליקונג; (די) פאַרניכטונג; {בײַ טייל חרדים:} (די) אויסניכטונג;

{ליטעראַריש:} (די) פאַרלענדונג;

{לומדיש:} (די) השמדה גמורה [hashmòdə-gmúrə], דרומדיק: [h)ashmù:də-gmí:rə)].

 

(anniversary (any

(דער) יאָרטאָג [yòr-tóg], דרומדיק: [yùə(r)-túk] (ל″ר: יאָרטעג [yòr-tég], דרומדיק: [yùə(r)-téyk]).

 

(anniversary (of happy event, esp. round-numbered

(דער) יוביליי [yùbəléy] (ל″ר: -ען); {בײַ טייל אַרכעאיש:} (דער) יובילעאום [yùbəléyəm] (ל″ר: -ס);

(דער) יובל [yóyvl], צפונדיק: [yéyvl] (ל″ר: -ען [yóyvlən], צפונדיק: [yéyvlən]; לומדישער ל″ר: [yóyvləs], צפונדיק: [yéyvləs]).

 

(anniversary of a death (according to Jewish calendar

(דער\די) יאָרצײַט [yór-tsàyt], דרומדיק: [yúə(r)-tsà:t] (ל″ר: -ן).

 

announce

{פּשוט:} געבן צו וויסן; לאָזן וויסן;

{אָפיציעל:} אַנאָנסירן; {מער לומדיש:} מודיע זײַן [m(ə)dí(y)ə-zayn];

{ליטעראַריש, מיט אַ חן וואָס נעמט אַרײַן די אָפיציעלקײַט אינאיינעם מיט דער פּערזענלעכער איבערגעבונג:} מוסר מודעה זײַן [mòysər-mədóə-zayn]; דרומדיק: [mòysər-m(ə)dú:ə-za:n]; צפונדיק [mèysər-m(ə)dóyə-zayn].

 

announcement

(די) מעלדונג (ל″ר: -ען); (די) מודעה [mədóə], דרומדיק: [mədú:ə].

 

(annual (n.) (publication

(די) יערלעכע אויסגאַבע (ל″ר: -ס); (די) יערלעכע פּובליקאַציע (ל″ר: -ס);

{טאָמער אין פאָרמאַט פון אַ בוך:} (דער\דאָס) יאָרבוך (ל″ר: יאָרביכער).

 

(.annual (adj

יערלעךיאָריק; אַלעיאָריק.

 

(.annually (adv

אַלע יאָר; יערלעך; איינמאָל אין יאָר;

{לומדיש:} מימים ימימה [miy(ə)mím|yəmímə].

 

annual publication in book format

(דער\דאָס) יאָרבוך [yór-bùkh], דרומדיק: [yúə(r)-bì:kh] (ל″ר: יאָרביכער [yór-bìkhər], דרומדיק: [(yúə(r)-bì:khə(r]).

 

anonymously

אַנאָנים; אַנאָנימישאַלץ פּלוני אלמוני [alts-plóynə|almóynə].

 

(another (different

{טרעפט זיך סײַ בייגעוודיק סײַ אומבייגעוודיק:} אַן אַנדער.

 

(another (one more

נאָך איינע(ר);

{אין זין פון דער עצם פאַראַנענקײַט פון נאָך אַ ברירה:}

אויך אַ; („דאָנערשטיק איז אויך א טאָג!“, ד.ה. ′מען קען עס אָפּלייגן אויף דאָנערשטיק′).

 

answer (n.)

(דער) ענטפער; {דיאַלעקטיש:} ענפער [émfər];

{לומדיש:} די תשובה [tshúvə], דרומדיק: [tshí:və];

{אין דער רבנישער טראַדיציע פון אַ תשובה אויף אַ שאלה אין הלכה:} (די) שאלת⸗תשובה [shàyləs-tshúvə]; אַ\די תשובה אויף דער שאלה [tshúvə avdər sháylə].

 

answer (v.)

ענטפערן; געבן אַ תשובה [tshúvə]; משיב זײַן [méyshəv-zayn] {לומדיש, ליטעראַריש}.

 

ant

(די) מוראַשקע [muráshkə] (ל″ר: מוראַשקעס);

{ווערטל:} גיי פויליאַק, טו אַ קוק אַ מוראַשקע, און ווער אַזש אַ חכם! (< משלי ו′: ו′).

 

anteroom

(דאָס\דער\די) פירעס (געשריבן אויף: פירהויז); (דער) פאָדער⸗חדר [khéydər], דרומדיק: [(kháydə(r].

 

anthologize

מאַכן (\צוגרייטן) אַן אָפּקלײַב; אַנטאָלאָגיזירן.

 

anthology

(די) אַנטאָלאָגיע [àntəlógyə] (ל″ר: -ס); (די) קאָמפּילאַציע [kòmpəlátsyə] (ל″ר: -ס);

{דער עיקר וועגן העברעאישע און אַראַמישע זאַמלונגען פון אויסגעקליבענע כתבים אויף אַ באַשטימטער טעמאַטיק:} (דער) ילקוט [yálkət], מער פאָרמעל: [yálkut] (ל″ר: ילקוטים [yalkútəm], דרומדיק: [yalkí:təm]).

 

anti

אַנטי(⸗); קעגן(⸗); אַרכעאיש: געגנ(⸗).

 

(anti: be anti (something

זײַן קעגן;

זײַן אַן אָפּּאָנענט פון

{לומדיש און גוטמוטיק⸗הומאָריסטיש:} זײַן אַ מתנגד פון [miságəd].

 

antibody

(דער) אַנטיבאָדי (ל″ר: -ס); (די) אַנטיטעלע (ל″ר: -ס).

 

antibody test

(דער) אַנטיבאָדי טעסט (ל″ר: -ן).

 

anti-missile defense system

(די) אַנטי⸗ראָקעטן פאַרטיידיקונגס⸗סיסטעם (ל″ר: -ען);

{פון קיצור וועגן:} (די) אַנטי⸗ראָקעטן סיסטעם (ל″ר: -ען);

 

anticipate

אַרויסקוקן (אויף); פאָראויסקוקן; ריכטן זיך (אויף); דערוואַרטן.

 

antidisestablishmentarianism

(די) קעגנערשאַפט צום בטל מאַכן די מלוכהשע אָפיציעלקײַט פון דער ענגלישער קירך.

 

 (Antiochus Epiphanes (±215 – 164 BCE 

אנטיוכוס הרשע [antyókhəs|horóshə], דרומדיק: [antyúkhəs|(h)urú:shə]; {באַקאַנט פון דער מעשה פון חנוכה}.

 

antiphrasis

לשון סגי נהור [lòshn|sàgə-nóhər], דרומדיק: [(lù:shn|sàgə-nú:(h)ə(r]; אָפטמאָל געשריבן: לס″נ.

 

antisemitism

(דער) אַנטיסעמיטיזם;
{אַמאָליקער פאָלקישער טערמין וואָס ווערט נאָך אין פאַרשיידענע סיטואַציעס באַנוצט:} (די\דאָס) רשעות [ríshəs];

{אַמאָליקע לומדישע טערמינען וואָס ווערן נאָך אין פאַרשיידענע סיטואַציעס באַנוצט:} (דער) שנאת ישראל [sìnəs-(y)isró(ə)l]; (דער) שנאת ציון [sìnəs-tsíyən] {נאָכמער לומדישע ריידן אַרויס: [-sìnas]};

{אַמאָליקער אַקאַדעמישער און זשורנאַליסטישער טערמין וואָס ווערט נאָך אין פאַרשיידענע סיטואַציעס באַנוצט:} (דער) יידן⸗האַס [yídn-hàs];

 

Antwerp

אַנטווערפּן [antvérpm]; אויך: [ántvèrpm].

 

anus

(דער) אַנוס; (די) אַנאַלע עפענונג; {לומדיש אַקאַדעמיש:} (דער) פּי⸗טבעת [pì-təbáəs]; {וואולגאַריש, קען זיך באַציען סײַ אויפן פּי⸗טבעת, סײַ אויפן גאַנצן הינטערחלק:} (דער) תחת [tókhəs], דרומדיק: [tú(:)khəs].

 

anxiety

(די\דאָס) האַרצקלעמעניש; (דער) אַנגסט; (דער) ציטער; (דער) פלאַטער; (די) פאַרדאגהטקײַט [fardáygət-kayt], דרומדיק: [fardá:gət-kayt]; (די) אומרו; (די\דאָס) באַדרענגעניש.

 

(anxious (eager

נײַגעריק (צו); האָבן חשק [khéyshək], דרומדיק: [kháyshik] (צו\אויף); שטאַרק וועלן;

{לומדיש:} להוט [ló(h)ət], דרומדיק: [lú:ət] (אויף\נאָך).

 

(anxious (uneasy

באַזאָרגט; אומרואיק [úm-rùik], דרומדיק: [ím-rì:ək]; באַאומרואיקט; פאַרדאגהט [fardáygət], דרומדיק: [fardá:gət]; נערוועז; צעטומלט.

 

any

וועלכע(ר) ני(ש)ט איז; וואָסער ני(ש)ט איז; אַבי וועלכע(ר)אַבי וואָסער; וועלכע(ר) ס′זאָל ני(ש)ט זײַן;

{ליטעראַריש:} אַ ליאַדע.

 

  (anybody (/anyone

יעדער איינער; יעדערער; איטלעכער;

אַבי ווער; ווער ס′זאָל ני(ש)ט זײַן; ווער ני(ש)ט איז;

{ליטעראַריש, אַרכעאיש:} (אַ)ליאַדע ווער.

 

anyhow → anyway

 

(anymore (any longer 

נאָך; נאָך אַלץ; („צי מאַכט מען נאָך אַלץ אַזאַ מאַשין?“);

אויף ווײַטער מער ני(ש)ט [av-váyter|mér-nìt], דרומדיק: [(ov-váyter|méyə(r)-nìsh(t] („לאָמיר אָפּריידן, אַז אויף ווײַטער וועלן מיר זיך מער ניט קריגן“);

שוין ני(ש)ט; („מ′זעט שוין ניט, אַז אַ זומער זאָל אַדורך אָן גרויסע היצן“).

 

any more

מער קיין [mér|kin]; („שוין גענוג! איך וויל מער פון אים קיין צרות ניט האָבן!“).

 

anyone → anybody

 

 (anything (something / no matter what

עפּעס; עפּעס וואָס; וואָס זאָל ני(ש)ט זײַן; אַבי וואָס.

 

(anything (→ nothing at all

גאָרני(ש)ט; קיין זאַך ני(ש)ט; זע ← גאָרני(ש)ט.

 

anything: and if anything comes up

און ווי נאָר וואָס; און טאָמער וואָס.

 

anytime

ווען ני(ש)ט איז; ווען ס′זאָל ני(ש)ט זײַן; אַבי ווען; ווען נאָר; צו יעדער צײַט.

 

(anyway (in any case

סײַ ווי סײַ; אַזוי צי אַזוי; אין יעדן פאַל; אויף יעדן פאַל; ווי ס′זאָל ני(ש)ט זײַן; {בײַ טייל אַרכעאיש:} יעדנפאַלס.

 

(anyway (to sum up

אַכלל [aklál]; אַקיצור [akítsər]; דער סוף איז [dər-sóf|íz]; {אַרכעאיש:} אַלזאָ.

 

anywhere

וואו⸗ני(ש)ט⸗איז; אַבי וואו; אַוואו ס′זאָל ני(ש)ט זײַן; וואו נאָר.

 

apart

באַזונדער; אָפּגעזונדערט; אָפּגעשיידט.

 

(apart from (except

אַחוץ [akhúts], דרומדיק: [akhíts]; אויסער; מיטן אויסנאַם פון;

{לומדיש:} מחוץ [mikhúts], דרומדיק: [mikhíts].

 

apartheid

(די) אַפּאַרטהײַט.

 

apartment

(די) דירה [dírə] (ל″ר: דירות); (די) וואוינונג (ל″ר: ען).

 

apartment house

אַ הויז מיט דירות; אַ בנין מיט דירות [abí(n)yən-mid-dírəs].

 

Apocrypha

די ספרים חיצוניים [də-sfòrəm-khitsóyn(i)əm], דרומדיק [də-sfú:rəm-khitsóyn(i)əm], צפונדיק: [də-sfórəm-khitséyn(i)əm] (ל″ר);

{נייטראַל אַקאַדעמיש:} די אַפּאָקריפן (ל″ר).

 

apologetics

(די) אַפּאָלאָגעטיק;

 

apologist

(דער) אַפּאָלאָגיסט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) אַפּאָלאָגיסטקע (ל″ר: -ס);

{לומדיש:} אַ מצדיק [amádzdik] (ל″ר: מצדיקים [madzdíkəm]).

 

apologize

{בכלל:} זיך אַנטשולדיקן;

{וועגן אַ טיפערן ענין:} בעטן מחילה; {נאָך טיפער:} בעטן פאַרגעבונג;

{טאָמער מיט אַ פּרואוו בשעת מעשה צו דערקלערן און צום טייל אַפילו באַרעכטיקן די עוולה פאַר וועלכער מען אַנטשולדיקט זיך:} זיך פאַרענטפערן;

{לומדיש:} זיך מתנצל זײַן [misnátsl-zayn];

  {הערה: בשעת ווען „בעטן מחילה“ ווערט אַמערסטן גענוצט בנוגע טיפערע ענינים, ווערן פאַרקערט די אימפּעראַטיווישע ווענדונגען „זײַ מוחל!“ און „זײַט מוחל!“ גענוצט אויף סאַמע טאָגטעגלעכע קלייניקײַטן, אַשטייגער בײַם אַ ריר טאָן אַ מענטשן דורך אַ טעות};

  {אזהרה: בײַ פּוריסטן וואָס פּסלען „אַנטשולדיקן זיך“ שווימען אויף, בלית ברירה, ניט⸗פּינקטלעכע באַנוצונגען פון „פאַרענטפערן זיך“ און „בעטן מחילה“; שפּראַך איז שוין איינמאָל אַן איידעלע סיסטעם סיסטעמעלעך אַוואו די פּוריסטישע פאַרטשעפּונג בײַ איין פּרט מאַכט בעת מעשה אַ תל פון אַ צווייטן…}.

 

apology

{בכלל:} (די) אַנטשולדיקונג (ל″ר: -ען);

{טאָמער אין אַ טיפן ענין, פאַר אַ גרויסער עוולה:} די מחילה⸗בעטונג (ל″ר: -ען); (דאָס\דער) מחילה בעטן [məkhílə];

{טאָמער מער גענייגט צו אַ תירוץ און באַרעכטיקונג, צי א פּרואוו אויף צו לינדערן די עוולה מיט אַ וואָרט וואָס טראָגט מיט זיך סײַ אַ שמץ אַנטשולדיקונג, סײַ אַ שטיקל באַרעכטיקונג:} (די) פאַרענטפערונג (ל″ר: -ען); (דער) פאַרענטפער (ל″ס);

{לומדיש, בפרט בײַ אַ מחבר וואָס גייט אין אייגענעם ווערק דערציילן דעם לייענער וועגן די בלויזן און מעגלעכע חסרונות וואָס דערײַן, צוצאָל מיט אַ באַזונרערער הקדמה טאַקע מיטן טיטל:} (די) התנצלות [hisnátsləs] (ל″ר: -ן).

 

apostasy

{אין זין פון אַריבערגיין פון דער יידישער רעליגיע אויף אַן אַנדערער, בפרט אויפן קריסטלעכן גלויבן:} 

(דער) שמד [shmád];

{טאָמער דווקא נייטראַל אַקאַדעמיש, אויך וועגן טוישונגען צווישן אַנדערע גלויבנס:} אַפּאָסטאַסיע.

 

apostate

{אין זין פון אַריבערגיין פון דער יידישער רעליגיע אויף אַן אַנדערער, בפרט אויפן קריסטלעכן גלויבן:}

(דער) משומד [m(ə)shúməd], דרומדיק: [m(ə)shímət]; ל″ר: משומדים [m(ə)shumódəm], דרומדיק: [m(ə)shi:mú:dəm];

ל″נ: (די) משומדת(טע) [(m(ə)shumédəs(tə], דרומדיק: [(m(ə)shi:méydəs(tə];

(דער) מומר [múmər], דרומדיק: [(mí:mə(r] (ל″ר: מומרים [múmrəm]), ל″נ: (די) מומרטע [múmərtə], דרומדיק: [mímərtə] (ל″ר: -ס);

{טאָמער דווקא נייטראַל אַקאַדעמיש, אויך וועגן טוישונגען צווישן אַנדערע גלויבנס:} (דער) אַפּאָסטאַט.

 

apostrophe

אַ שטריכעלע (ל″ר: -ך); (דער) אַפּאָסטראָף (ל″ר: -ן).

 

(.app (n

(דער) אַפּ (ל″ר: -ס).

 

(apparent (seeming

כלומרשטדיק [klóymərzhdik], צפונדיק: [kléymərzhdik]; {אָפּלאַכעריש:} קלאָמפּערשדיק.

 

apparently

אַפּנים [apónəm], דרומדיק: [apú:nəm]; זעט אויס(עט), אַזווײַזט זיך אַרויס(עט), אַז [váyst-tsakh|aróys(ət)-áz], צי [váyzd-dzakh|aróys(ət)-áz]; דרומדיק: [vá:st-tsakh|aró:(u)(ə)s(ət)-ás] צי [vá:zd-dzakh|aró:(u)(ə)s(ət)-ás]; 

{בײַ טייל אַרכעאיש:} עס שײַנט, אַז;

{לומדיש:} משמעות אַז [mashmóəs-àz], דרומדיק: [mashmú:əs-às].

{מער לומדיש:} לכאורה [ləkh(ə)úrə], דרומדיק: [ləkh(ə)í:rə]; אויך: [ləkh(ə)óyrə], צפונדיק: [ləkh(ə)éyrə].

 

(appeal (attractiveness

(דער) חן [khéyn], דרומדיק: [kháyn]; (די) חנעוודיקײַט [khénəvdə-kàyt]; (דער) צוציאונגס⸗כח [kóyəkh], צפונדיק: [kéyəkh]; 

{לומדיש:} נאה⸗לבריאותדיקײַט [nòə-ləbríyəzdi-kàyt], דרומדיק: [nù:ə-ləbríyəzdi-kàyt] (′אָנגענעמקײַט פאַר מענטשן′).

 

(appeal (legal

(די) אַפּעלאַציע (ל″ר: -ס); (דער) אַפּעל (ל″ר: -ן).

 

(appeal to (higher court

אַפּעלירן; צושטעלן (\אָנגעבן) די אַפּעלאַציע (\דעם אַפּעל).

 

(appeal to (ask for help

זיך ווענדן צו; בעטן הילף בײַ; אָנקומען צו (עמעצן).

 

(appeal to (be liked

אויסנעמען בײַ <+דאַטיוו>; געפעלן (ווערן) <+דאַטיוו>; נושא חן זײַן בײַ [nòysə-khéyn-zayn], דרומדיק: [nòysə-kháyn-za:n], צפונדיק: [nèysə-khéyn-zayn] <+דאַטיוו>; געפינען חן [khéyn], דרומדיק: [kháyn] בײַ.

 

(appear (look like

אויסזען; אויסווײַזן זיך.

 

(appear (show up

זיך באַווײַזן (ל″ע: זיך באַוויזן);

{אינטים חבריש:} זיך אַ ווײַז געבןזיך יאַווען [zəkh-yáv(ə)n]; {נאָכמער חבריש:} זיך פּאָיאַווען;

{פאָרמעל בײַ אַן אַמט:} זיך מעלדן (ל″ע: זיך געמאָלדן).

 

(appear (at a public event

אויפטרעטן (ל″ע: אויפגעטראָטן); אַרויסטרעטן (ל″ע: אַרויסגעטראָטן);

 

appear: it appears that

זעט אויס(עט), אַז; זעט זיך אַרויס(עט), אַז; ווײַזט זיך אַרויס(עט), אַז; {אַרכעאיש אין טייל קרײַזן:} ס′שײַנט, אַז.

 

(appearance (looks

(דער) אויסזען [óy(z)-zèn], דרומדיק: [ó:(u)(ə)z-zèyn)];

{אַ קאַפּ ליטעראַריש:} (דער) אויסזע;

{דיאַלעקטיש דרומדיק:} (דער) אויסקוק [ó:(u)(ə)s-kì:k].

 

(appearance (turning up

 באַווײַזן זיך;

 {אינטים חבריש:} (דאָס\דער) אַ ווײַז געבן זיך; (דאָס\דער) יאַווען זיך [zəkh-yáv(ə)n]; {נאָכמער חבריש:} (דאָס\דער) פּאָיאַווען זיך;

{פאָרמעל בײַ אַן אַמט:} (דאָס\דער) מעלדן זיך.

 

(appearance (at public event

(דער) אויפטריט (ל″ר: -ן); (די) אויסטרעטונג (ל″ר: -ען); (דער) עפנטלעכער אָנטייל.

 

appearance: for appearance sake

לפּנים [ləpónəm], דרומדיק: [ləpú:nəm]; פון לײַטוועגן; פאַר לײַט(ן) אין די אויגן.

 

appearance: to all appearances

ווי ס′זעט אויס(עט) (צו זײַן); לויט די אַלע סימנים [simónəm], דרומדיק: [simú:nəm].

 

appease

נאָכגעבן; בייגן זיך (פאַר) (ל″ע: געבויגן); מודה זײַן (פאַר) [móydə-zayn], צפונדיק: [méydə-zayn];

{לומדיש:} מפייס זײַן [məfáyəz-zayn]; מפצה זײַן [məfátsə-zayn].

 

appeasement

(די) נאָכגעבונג פּאָליטיק; (די) אונטערטעניקײַט פּאָליטיק; (די) פּאָליטיק פון מודה זײַן [móydə-zayn], צפונדיק: [méydə-zayn]; (דער) אַפּיזמענט;

{לומדיש:} (די) פּאָליטיק פון מפייס זײַן [məfáyəz-zayn]; (די) פּאָליטיק פון מפצה זײַן [məfátsə-zayn].

 

apple

(דאָס\דער) עפּעלע (ל″ר: -ך);

{טאָמער אַ גרעסערער:} (דער) עפּל (ל″ר: ø);

{ווערטל:} דאָס עפּעלע פאַלט ניט ווײַט פון ביימעלע.

 

apply for

צושטעלן אַן אַפּליקאַציע אויף; אָנגעבן אויף [óngèbm-af]; זיך שטעלן אַלץ קאַנדידאַט אויף; {אַרכעאיש:} זיך שטעלן אין קאַנדידאַטור אויף;

{אין מערבדיקע לענדער אויך:} אַפּליקירן אויף;

{אַרכעאיש, צומאָל מיט איראָניע:} דערלאַנגען אַן אַפּליקאַציע אויף.

 

apply oneself

זיך קאָנצענטרירן (אויף); {אַ ביסל ווייניקער קאָנצענטרירט:} סטאַרען זיך; באַמיען זיך;

{צומאָל מיט אַ נעגאַטיוון באַדײַט:} זיך אַרײַנלאָזן (אין).

 

(apply to (be relevant to

{טאָמער סתם אַ פאַרבונדנקײַט:} האָבן אַ שייכות [sháykhəs] צו (\מיט); {אַ קאַפּ לומדיש:} שייך זײַן צו [sháyəkh]; {נאָכמער לומדיש:} נוגע זײַן צו [nəgéyə];

{טאָמער אין זין פון האָבן אַ האַפט, זײַן אויטאָריטאַטיוו:} חל זײַן אויף [khál]; גילטיק זײַן; גילטן.

 

apprentice: as an apprentice

אויף דער לער; ווי אַ לער⸗יונג.

 

(appropriate (assign

דעזיגנירן; אַסיגנירן; באַשטימען.

 

(.appropriate (adj

פּאַסיק; צוגעפּאַסט; אויפאַנאָרטיק.

 

appropriately

ווי ס′פּאַסט; ווי ס′איז צוגעפּאַסט; ווי ס′באַדאַרף צו זײַן; ווי ס′געהער(ט) צו זײַן.

 

 April

אַפּריל [apríl].

 

Aquarius (astrol.)

מזל דלי [màzl-dlí].

 

(.Arab (n

(דער) אַראַבער [arábər] (ל″ר: ø);

{לומדיש, צומאָל אויך סודותדיק:} (דער) ישמעאלי [yishm(ə)éylə] (ל″ר: -ם [yishm(ə)éyləm], דרומדיק: [yishm(ə)áyləm]);

{לומדיש, וועגן דעם פאָלק גופא:] די בני ישמעאל [də-bnèy-(y)ishmó(ə)l], דרומדיק: [də-bnày-(y)ishmú:(ə)l] (ל″ר);

{פראַזע אויפן פאָלק בכלל, צומאָל מיט איראָניע:} אונדזערע לײַבלעכע שוועסטערקינדער.

 

(Arab (adj

{בייגעוודיק:} אַראַביש; {אומבייגעוודיק:} אַראַבער⸗.

 

Arabic

אַראַביש.

 

Aramaic

אַראַמיש; די אַראַמישע שפּראַך; אַראַמעאיש; {די כוונה איז בדרך כלל די יידישע שפּראַך פון גרויסע טיילן פונעם תלמוד, פון דער קבלה, פון תפילות; ווען ניט ווען דיפערענצירט מען צווישן דעם יידישן אַראַמיש און דעם ניט⸗יידישן קרובהשן לשון כאַלדעאיש, אָדער אין פאַל פון קריסטלעכן לשון — סיריאַקיש};

{ווען ס′גייט די רייד וועגן לשון פון די תרגומים פון תנ“ך (אונקלוס, יונתן בן עוזיאל), צומאָל מיט אַ הומאָריסטישן אָנוואונק אויף דעם אַז דאָס איז אַ האַרבע עברי, קען מען נוצן:} תרגום לשון [tárgəm-lòshn], דרומדיק: [tárgəm-lushn];

  {הערה: אין זכות פון מאַקס ווײַנרײַכן איז די המצאה „תרגומיש“ אויפן יידישן אַראַמיש אַרײַן אין זײַן גרויסן ווערק און במילא אינעם אַקאַדעמישן וואָקאַבולאַר איבער די יידישע לשונות, אָבער ניט אין אַוועלכן ניט איז ברייטערן באַנוץ}.

 

(Arba Kosot (four glasses of wine at Passover seder

די ארבע כוסות [də-àrbə-kóysəs], צפונדיק: [də-àrbə-kéysəs]; די פיר כוסות.

 

arbitrary

{אָן אַ תוכיקער פאַרבינדונג מיט אַוואָס⸗ניט⸗איז:} אַרביטראַריש;

{אָן אַ געהעריקער לאָגישער צי עטישער מאָטיווירונג:} קאַפּריזנע; קאַפּריזיש⸗אַרביטראַריש

 

arbitration

{אוניווערסאַל:} (דער) אַרביטראַזש

{אין טראַדיציאָנעלן יידישן לעבן, קען פונדעסטוועגן אויסגעשפּרייט ווערן אויף מאָדערנע סיטואַציעס:}

{טאָמער דווקא אין אָדער אַרום אַ בית⸗דין:} (די) בוררות [bórərəs], מער לומדיש: [bórərus];

{מער פאַרשפּרייט אין געשעפטלעכע סיכסוכים:} (די) שלישות [shlíshəs], מער לומדיש: [shlíshus].

 

arbitrator

{אוניווערסאַל:} (דער) אַרביטרירער (ל″ר: ø; אויך: -ס);

{אין טראַדיציאָנעלן יידישן לעבן, קען פונדעסטוועגן אויסגעשפּרייט ווערן אויף מאָדערנע סיטואַציעס:}

{טאָמער דווקא אין אָדער אַרום אַ בית⸗דין:} (דער) בורר [bóyrər], צפונדיק: [béyrər]; (ל″ר: בוררים [bórərim]);

{מער פאַרשפּרייט אין געשעפטלעכע סיכסוכים:} (דער) שליש [shóləsh], דרומדיק: [shú:ləsh] (ל″ר: שלישים [shlíshəm]).

 

arch enemy

(דער) דם⸗שונא [dám-sòynə], צפונדיק: [dám-sèynə]; (ל″ר: דם⸗שונאים [dám-sònəm]);

ל″נ: ø (אָדער): דם⸗שונאטע [dám-sòynətə], צפונדיק: [dám-sèynətə]; (ל″ר: -ס).

 

are (main v. in present; aux. in past)

זײַנען (איר זײַט); זענען (איר זענט); {„זײַנען“ און „זענען“ זײַנען פולשטענדיק גלײַכבאַרעכטיקע פאָרמעס אין ליטעראַרישן און געלערנטן יידיש — וויכטיק איז:

(א) זײַן אויסגעהאַלטן אינעם באַנוץ אין אַוועלכן ניט איז איינאיינציקן טעקסט;

(ב) געוואָר זײַן, אַז דער חילוק גופא איז פאַרוואַנדלט געוואָרן אין אַ מין איקאָנישן, תיכפדיקן אָנווײַז צי דער מחבר (רעדאַקטאָר, פּובליקאַציע וכו′) האַלט זיך, אַדורך „זײַנען“ נענטער מיטן צפון (ליטוויש) צי דורכן „זענען“ מיטן דרום (פּויליש, אוקראַיניש, אונגאַרש, רומעניש א.א.);

(ג) בײַם אַרויסגעבן אויפסנײַ עלטערע ווערק, איז עס פאַררעכנט פאַר איידל און דרך⸗ארצדיק צום מחבר און צום ווערק, אַז די אויסגאַבע (סײַ אַן איבערגעדרוקטער טעקסט מיט דערהײַנטיקטער אָרטאָגראַפיע סײַ אַ נײַע הקדמה פונעם רעדאַקטאָר אָדער אַרויסגעבער) זאָלן מיט דער שרײַבונג פון אָט דעם שבולת, דעם „לאַקמוס וואָרט“, דרך⸗ארץ אָפּגעבן דעם מחבר און דעם מחברס וועזן אויף דער ברייטערער מאָדערנער שפּראַכיקער מאַפּע פון יידיש וואו דער ערשטער סימן הירושה איז: צפון צי דרום.

 

are

{דרומדיק:} זענען; {צפונדיק:} זײַנען;

  {הערה א: דיי ביידע פאָרמעס שבכתב זײַנען לחלוטין גלײַכבאַרעכטיקט אין דער ליטעראַרישער שפּראַך. אין שריפטלעכן לשון איז דאָס אַפילו געוואָרן אַ שבולת וואָס ווײַזט טאַקע אָן צי דער מחבר (צי דער רעדאַקטאָר) אין  גענייגט „צפונדיק“ צי „דרומדיק“. בשעת מעשה פאָדערט די יידישע סטיליסטיק אַן אויסגעהאַלטנקײַט אינעם באַנוץ אין אַן איינאיינציקן ווערק};   {הערה ב: בשעת ווען בײַם אינפיניטיוו און ערשטע פּערזאָן רבים זײַנען אָטאָ די פאָרמעס מכריעדיקע סימנים אויף „צפון“ ∼ „דרום“, זײַנען פאַראַן בײַם רבים (און בײַם פאָרמעל) אין צווייטע פּערזאָן אַ ריי דיאַלעקטישע צווישן⸗פאָרמעס צווישן „זענט“ און „זײַט“, דהיינו: „זײַנט“ און „זאַנט“}.

 

(area (of measurable space

(דער) שטח [shétəkh], דרומדיק: [shéytəkh] {ל″ר: שטחים [shtókhəm], דרומדיק: [shtúkhəm]};

{דער) מעטראַזש; (דער) קילאָמעטראַזש;

{אַוואו ס′איז קלאָר פונען קאָנטעקסט:} (די) גרייס (ל″ר: -ן); (די) מאָס (ל″ר: -ן).

 

(area (region

(די\דער) געגנט (ל″ר: -ן); (דער) ראַיאָן (ל″ר: -ען);

{אַרכעאיש, אויפגעלעבט ליטעראַריש:} (דער) קרײַז (ל″ר: -ן); (דער) תחום [tkhúm], דרומדיק: [tkhím] (ל″ר: תחומען).

 

(area (field of work or study

(דער\די) געביט (ל″ר: -ן); (די) ספּעציאַליטעט (ל″ר: -ן); (דער) תחום [tkhúm], דרומדיק: [tkhím] (ל″ר: תחומען);

{הערה: דער באַנוץ דאָ פון „פעלד“, אויפן מוסטער פון ענגליש, בײַ פּוריסטן וואָס זײַנען „קעגן“ באַנוץ פון „געביט“ (רחמנא לצלן „דײַטשמעריש“), מאַכט אַ גאַנץ מאָדנעם אײַנדרוק בײַ אַ ייד פון אַ גאַנץ יאָר וואָס וועט פאַר די אויגן זען „די פעלדער מיט די וועלדער“…}.

 

area code

(דער) קאָד (ל″ר: -ן); (דער) טעלעפאָנישער קאָד (ל″ר: -ן).

 

areal

שטחדיק [shétəgh-dik], דרומדיק: [shéytəgh-dik]; געאָגראַפיש.

 

(argue (speak for a position

טענהן (אַז) [táynən], דרומדיק: [tá:nən]; אַרויסזאָגן זיך פאַר דער מיינונג (אַז); אײַנשטעלן זיך פאַר דעם (אַז); זיך אָננעמען פארַ דער דעה (אַז) [déyə] ,דרומדיק: [déyə].

 

(argue (engage in disputation

אַמפּערן זיך; שפּאַרן זיך; דיסקוטירן

{לומדיש:} (זיך) נושא⸗ונותן זײַן [nòysəv-nóysn-zayn], צפונדיק: [nèysəv-néysn-zayn]; זיך מתווכח זײַן [mizvə-kéyəkh-zayn], דרומדיק: [mizvə-káyəkh-za:n].

 

(argue (quarrel

קריגן זיך; רײַסן זיך; (צע)ווערטלען זיך; האָבן אַן איבעררייד.

 

(argument (point(s) raised in support of an opinion

(די) טענה [táynə], דרומדיק: [tá:nə] (ל″ר: טענות); (דער) אַרגומענט [argumént] (ל″ר: -ן);

{אַַרכעאיש, צײַטונגס⸗שפּראַך:} (די) באַהויפּטונג (ל″ר: -ען).

 

(argument (debate

(די) דעבאַטע [dəbátə] (ל″ר: -ס); (די) אַמפּערניש (ל″ר: -ן); (די) שפּאַרעניש (ל″ר: -ן);

{מער פאָרמעל, מער לומדיש, וועגן וויכטיקערע פראַגן:} (די) חילוקי דעות [kh(ə)lùkə-déyəs], דרומדיק: [kh(ə)lìkə-dáyəs] (ל″ר); (דער) ווידעראַנאַנד (ל″ר: -ן); (דער) מחלוקת (ל″ר: -ן; אויך: מחלוקות); (דער) וויכוח [vəkúəkh], דרומדיק: [vəkí:əkh] (ל″ר: וויכוחים [vəkú:khəm], דרומדיק: [vəkí:khəm]); (די) פּלוגתא [plúktə], דרומדיק: [plíktə] (ל″ר: פּלוגתות, מער לומדיש: פּלוגתאות [pluktó(y)əs], דרומדיק: [pliktú:əs]);

{אָפּלאַכעריש:} (די) געשפּאַרערײַ (ל″ר: -ען); (די) אַמפּערײַ (ל″ר: -ען); (די) שפּאַרערײַ (ל″ר: -ן);

{עמפאַטיש, אָפטמאָל וועגן אַ ברייטערער, גרעסערער קריג:} אַ ויתרוצצו [avàyisróytsətsu], צפונדיק: [avàyisréytsətsu] (ל″ר: -ס);

{ליטעראַריש שילדעריש:} (דער) פּירוד הלבבות [pèyrəd-(h)al(ə)vóvəs]; דרומדיק: [pàyrət-(h)al(ə)vúvəs].

 

(argument (quarrel

{דער עיקר בעל⸗פּה, אפטמאָל בנוגע אַן איינמאָליקער געשעעניש:}

(די) קריג (ל″ר: -ן); (די) טענהרײַ [tàynəráy], דרומדיק: [(tà:nərá:(y]; (די) קריגערײַ (ל″ר: -ען);

{מער לומדיש און מיט אָנצוהערעניש אַז אינאיינעם מיטן קריגן זיך זײַנען פאַראַן דערײַן ערנסטע פראַגן:} (דער) סכסוך [síkhsəkh] (ל″ר: סיכסוכים [səkh-súkhəm], דרומדיק: [səkh-sí:khəm]); (דער) מחלוקת (ל″ר: -ן; אויך: מחלוקות); (די) פּלוגתא [plúktə], דרומדיק: [plíktə] (ל″ר: פּלוגתות, מער לומדיש: פּלוגתאות [pluktó(y)əs], דרומדיק: [pliktú:əs]);

 

arguer: incessant arguer

אַ מקשן [mákshən] (ל″ר: מקשנים [makshónəm], דרומדיק: [makshú:nəm]);

{פראַזעס:} די גאַנצע צײַט פרעגט ער (\די) קשיות [káshəs]; אַלעמאָל טענהט ער (\זי) זיך אײַן [táynət], דרומדיק: [tá:nət].

 

Aries (astrol.)

מזל טלה [màzl-tlé], דרומדיק: [màzl-tléy].

 

Aristotle

אַריסטאָ, בדרך כלל: [arístə]; {צומאָל ווי אין לשון⸗קודשדיקן ספרים געשריבן: אריסטו}; אויך: אַריסטאָטעלעס; אין ענגליש ריידנדיקע לענדער אויך: אַריסטאָטל.

{פראַזעס, קענען זײַן ערנסט צי סאַרקאַסטיש, געווענדט אין קאָנטעקסט און אינטאָנאַציע:} אַ קאָפּ פון אַריסטאָ!; וואָס זאָגסטע אויף אַזאַ אַריסטאָ?}.

 

(ark (for Torah scrolls in a synagogue

(דער) ארון קודש [òrn-kóydəsh], דרומדיק: [ù:r(ə)n-kóydəsh], צפונדיק: [òrn-kéydəsh].

 

ark of the covenant

(דער) ארון הברית [òrn-(h)abrís], דרומדיק: [ù:rn-(h)abrís].

 

ark: Noah’s ark

(די) תיבה [téyvə], דרומדיק: [táyvə];

נחס תיבה [nóyəkhs|téyvə], דרומדיק: [nóyəkhs|táyvə], צפונדיק: [néyakhs|téyvə].

 

(.arm (n

(דער) אָרעם (ל″ר: -ס);

{הערה: אַוואו ס′גייט אינעם אָרעם אינאיינעם מיט דער האַנט, אָדער ס′איז ניט וויכטיק דער חילוק, נוצט מען אויך:} (די) האַנט (ל″ר: הענט).

 

(arm: hold someone in one’s arms (embrace

אַרומנעמען; זיך צוטוליען צו (עמעצן).

 

(.arm (v

{אַלץ טראַנזיטיווער ווערב:} באַוואָפענען; באַזאָרגן מיט געווער;

{אַלץ אומטראַנזיטיווער ווערב:} באַוואָפענען זיך; באַזאָרגט ווערן מיט געווער.

 

arm rest

(דער) אָנלען; (דער) פּאַרענטש.

 

Armageddon

{אַפּאָקאַליפּטיש⸗עסכאַטאָלאָגישע טראַדיציע אין קריסטלעכן גלויב, לויטן „בוך פון רעוועלאַציעס“ וואָס אין נײַעם טעסטאַמענט:} אַרמאַגעדאָן;

{דער פריערדיקער העברעאישער געאָגראַפישער באַגריף אין תנ″ך:} מגידו (מְגִדּוֹ) [m(ə)gídòy], צפונדיק: [m(ə)gídèy], {מיטן שפּעטערדיקן נאָך⸗תנ″כישן צוגאָב פון:} הר [har] (′באַרג—′) > הר מגידו;

{דער אַפּאָקאַליפּטיש⸗עסכאַטאָלאָגישער פּאַראַלעל בײַ יידן, פון „גּוֹג אֶרֶץ הַמָּגוֹג“ (′גוג פון לאַנד מגוג′, יחזקאל ל″ח: ב′), אין נאָך⸗תנ″כישן זין פון:} גוג⸗ומגוג [gòg-məgóg]; {אָפטמאָל אין דער לענגערער פאָרם:} די מלחמה פון גוג ומגוג [də-mi(l)khómə|fun-gòg-məgóg], דרומדיק: [də-mi(l)khúmə|fin-gòg-məgóg]; {אין דער יידישער טראַדיציע אַ מלחמה צווישן צוויי גיגאַנטישע קעניגן האַרט פאַרן קומען פון משיחן, אַ טייל פון די חבלי משיח};

{הערה: די קירצערע פאָרם, „גוג⸗ומגוג“ (צי: „גוג⸗מגוג“) האָט אין יידיש אַ צווייטן באַדײַט, געזאָגט געוואָרן אויף עפּעס ריזיק⸗גיגאַנטיש}.

 

armed

באַוואָפנט; מיט געווער.

 

armed robbery

(די) באַוואָפנטע רויבערײַ; (די) גוואַלד⸗גניבה מיט געווער [gnéyvə], דרומדיק: [gnáyvə].

 

army

(די) אַרמיי [arméy] (ל″ר: -ען); (די) מיליטער [militér];

{ברייטערער טערמין צום סך⸗הכל פון די אַרמייאישע כוחות פון אַ מלוכה, בדרך כלל אין ל″ר:} די חיילות [khayóləs], דרומדיק: [khayú:ləs]; („די גענעראַלן דאָרטן האָט אַפּנים געמאַכט אַ חשבון, אַז מיט די חיילות פון אַמעריקע איז ניט כדאי זיך אַרײַנלאָזן אין אַ מלחמה“); {זעלטענער אַ סך, און מער לומדיש איז דער ל″י:} (דער) חיל [kháyəl].

 

(aron hakodesh (synagogue arc for Torah scrolls

(דער) ארון⸗קודש [òrn-kóydəsh], דרומדיק: [ù:rn-kóydəsh], צפונדיק: [òrn-kéydəsh];

{ליטעראַריש פאָרמעל:} (דער) ארון⸗הקודש [òrn-ha-kóydəsh], דרומדיק: [ù:rn-akóydəsh], צפונדיק: [òrn-(h)akéydəsh];

{אמת, בײַ שול⸗גייער טרעפט מען די פאַרקירצונג „דער ארון“ („דער חזן גייט צו צום ארון“), אָבער אין מער פאָרמעלן באַנוץ און בײַם שרײַבן מײַדט מען עס אויסעט, מחמת „דער ארון“ פאַר⸗זיך איז טײַטש ′אַ טרונע פאַרן מת′}.

 

arraign

אָפיציעל באַשולדיקן אין געריכט (מצד דער מאַכט — פונעם פּראָקוראָר אָדער אַן אַנדער מלוכהשן אינסטאַנץ).

 

arrange

אַראַנזשירן; פּלאַנירן; אײַנסדרן [áyn-sèydərn], דרומדיק: [á:n-sàydərn].

 

(arrange (put in order

מאַכן אָרדענונג; אויססדרן [óys-sàdərn]; שטעלן אין אַ סדר [séydər], דרומדיק: [sáydər].

 

(arrangement (practical agreement

אַ פאַרשטענדעניש (ל″ר: -ן); אַ צונויפריידעניש (ל″ר: -ן); אַ פאַקטישער אָפּמאַך (ל″ר: -ן).

 

arrangement: come to an arrangement

דערגיין אַ טאָלק (ל″ע: דערגאַנגען); קומען צו אַ הסכם [héskəm]; דערריידן זיך.

 

 arrangements

(די) צוגרייטונגען (ל″ר); (די) פּלענער (ל″ר); (די) אויספּלאַנירונגען (ל″ר); (די) אַראַנזשירונגען (ל″ר).

 

arrival

(דער) אָנקום (ל″ר: -ען); (דאָס\דער) אָנקומען.

 

arrival: new arrival

{בייגעוודיק:} אַן אָנגעקומענע(ר).

 

arrivals hall

(דער) זאַל פאַר די אָנגעקומענע.

 

arrive

אָנקומען;

{טאָמער דווקא צופוס:} קומען צו גיין;

{טאָמער דווקא מיט אַ מאַשין:} קומען צו פאָרן;

{טאָמער דווקא מיט אַן עראָפּלאַן:} קומען צו פליען.

 

arrive at a decision

דערגיין אַ טאָלק; קומען צו אַ באַשלוס; דערגרייכן אַן אויספיר;

{לומדיש:} קומען לידי מסקנא (אויף: מסקנה) [lidèy-maskónə], דרומדיק: [lidày-maskú:nə].

 

arrive at the wedding

אָנקומען אויף דער חתונה [khásənə].

 

arrive at the (bus) station

אָנקומען אויף דער (אויטאָבוס) סטאַנציע.

 

arrive at the (train) station

אָנקומען אויפן וואָקזאַל.

 

arrogance

בעל⸗גאווהדיקייט [balgáyvə-dikàyt]; דרומדיק: [balgá:və-dikàyt]; (די) גרויסהאַלטערישקײַט.

 

arrogant

בעל⸗גאווהדיק [balgáyvə-dik]; דרומדיק: [balgá:və-dik]; גרויסהאַלטעריש.

 

arrogant: be arrogant

האַלטן זיך גרויס; האַלטן זיך בגאווה [bəgáyvə], דרומדיק: [bəgá:və].

 

arrogantly

בעל⸗גאווהדיק [balgáyvə-dik]; דרומדיק: [balgá:və-dik];

{לומדיש:} בגאווה [bəgáyvə], דרומדיק: [bəgá:və].

 

art: creative art

(די) קונסט; (די) קונסט שאַפונג; קינסטלערישע שאַפונגען (ל″ר);

{לומדיש:} די יצירה [yətsírə]; {וויזועלע און בוי⸗קונסט:} מעשה בצלאל [máysə-ptsáləl].

{שטאַרק רעליגיעז נעגאַטיוו לגבי קינסטלעכע (און במילא קינסטלערישע) צורות פון מענטשן וכו′:} פּסל וכל תמונה [pésl|fkhol-tmúnə], דרומדיק: [péysl|fkhol-tmínə] {נאָך די עשרת הדיברות, שמות כ: ד}.

 

artificial intelligence

(די) געקינצלטע אינטעליגענץ; געמאַכטע אינטעליגענץ; (דער) קאָמפּיוטערשער שכל.

{מיט ביטול:} (די) •קונצעדיקע אינטעליגענץ; {מיט ביטול, שפּאַסיק:} (די) •אויכמיר אינטעליגענץ; {וועגן אַ פּרט⸗פאַל:} דעם קאָמפּיוטערס אַ חכמה; {וועגן דוחק אין מענטשלעכן שכל:} מיט אַ קאָמפּיוטערשן שכל.

 

artist

(דער) קינסטלער (ל″ר: ø; אויך: -ס); ל″נ: (די) קינסטלערין (ל″ר: -ס);

{טאָמער דווקא אויף דעם וואָס מאָלט בילדער:} (דער) מאָלער (ל″ר: ø; אויך: -ס); ל″נ: (די) מאָלערין (ל″ר: -ס);

{טאָמער אין דער דראַמע, אַלץ שוישפּילער אויף אַ קינסטלערישן ניוואָ:} (דער) אַרטיסט (ל″ר: -ן), ל″נ: אַרטיסטקע; אַרטיסטין (ל″ר: -ס).

 

artistic

קינסטלעריש; קונסטמעסיק; {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער אויך:} אַרטיסטיש; {הערה:} דער אַנגליציזם ברענגט צו אַ מעגלעכער צווייטײַטשיקײַט אין די מזרחדיקע לענדער וואו „אַרטיסט“ = „אַקטיאָר“ און קען הייסן „אַזוי ווי בײַ אַן אַקטיאָר; אַזויאַרומעט, איז „קינסטלעריש“ דאָ דער פּאַסיקער טערמין}.

 

arts

(די) קונסטשאַפטן (ל″ר).

 

arts and crafts

קונסט מיט האַנטאַרבעט.

 

art(s)y person

אַן אָריגינעלער טיפּ \ פּאַרשויןאַ באָהעמישער טיפּ;

{אין טייל חסידישע קרײַזן:} אַן אַרטיסט (ל″ר: -ן) {אַמאָפטסטן גענוצט אין ל″ר:} „די אַרטיסטן“.

 

(Arvit (evening prayer

{אָן אַן אַרטיקל:} מעריב [máyrəv], דרומדיק: [má:rif].

 

arythmic

אַריטמיש; אומריטמיש; אומריטעמדיק.

 

(as (like

{′אין דער סיטואַציע (צי: פּאָזיציע) פון′:} אַלץ (עלטערע שרײַבונג:) אַלס;

{לאָזנדיק אָפן די מעגלעכקײַט אַז מ′איז אויסן אַ היפּאָטעטישן פאַרגלײַך; זע הערה:} ווי; אַזוי ווי;

{ליטעראַריש:} מעשה [máysə], דרומדיק: [má:sə];

{לומדיש:} בתורת [bətóyrəs], צפונדיק: [bətéyrəs]; אין דער בחינה פון [pkhínə];

{נאָכמער לומדיש:} בבחינת [bəf-khínəs];

  {הערה: אין איצטיקן ווערטערבוך ווערט אויפגעלעבט די אַמאָליקע פאָלקס⸗שרײַבונג „אַלץ“ (טײַטש: ′ווי′) בהסכם מיטן לעבעדיקן באַנוץ אין פאַרשיידענע דיאַלעקטן (סײַ דרומדיקע סײַ צפונדיקע), אויפן אָרט פון „אַלס“, די דאָמינירנדיקע שרײַבונג (אין גאָר אַמאָליקע טעקסטן טרעפט מען: „אלז“, „אַלש“); אַ קשיא אויף אַ מעשה, דאָס וואָרט ווערט בײַ טייל פּוריסטן גלאַט געפּסלט, ניט קוקנדיק אויפן פאַרשפּרייטן באַנוץ};

  {אַן אזהרה דערבײַ: ס′בלײַבט צווישן „ווי“ און „אַלץ“ אַ נפקא⸗מינה ממש; ע″פּ יודל מאַרק: אינעם זאַץ „ער רעדט אַלץ ייד“ איז דאָס דווקא אַ ייד, בשעת ווען „ער רעדט ווי אַ ייד“, קען גרײַלעך הייסן אַ ניט⸗ייד וואָס רעדט, לאָמיר אָנכאַפּן, וועגן אַ געוויסן ענין אויפן זעלביקן אופן ווי אַ ייד}.

 

(as (since

וויבאַלד; נעמענדיק אין חשבון, אַז [khézhbm]; אַזוי ווי;

{לומדיש:} היות ווי [heyóyz-vì], צפונדיק: [heyéyz-vì].

 

(as far as (… is concerned

וואָס שייך [vò(s)-sháyəkh], דרומדיק: [vù:(s)-shá:(y)əkh]; וואָס איז שייך [vòsə-sháyəkh], דרומדיק: [vù:sə-shá:(y)əkh];

{אַ קאַפּ לומדיש:} וואָס איז נוגע [vòsə-n(ə)géyə], דרומדיק: [vù:sə-n(ə)gáyə]; {אַ קאַפּ מער לומדיש: בנוגע [bən(ə)géyə], דרומדיק: [bən(ə)gáyə]. 

 

as for

אַקעגן (אויך:} אַנטקעגן; מכח [məkóyəkh], צפונדיק: [məkéyəkh].

 

as if

אַזוי ווי; כאילו [k(ə)ílə];

{ליטעראַריש:} עלעהיי.

 

as it were

ווי ס′רעדט זיך [vì(ə)srétsəkh] צי [vi(ə)srédzəkh]; ווי מ′זאָגט [vìm(ə)zókt], דרומדיק: [vìm(ə)zúkt];  אַזוי צו זאָגן [azóy-tsə-zògn], דרומדיק: [azóy-tsə-zùgn], צפונדיק: [azéy-tsə-zògn].

 

(as long as (conditional

אַבי [abí]; אויב(ע) נאָרמיטן תנאי אַז [mitn-tnáy-az]; מיט דער באַדינגונג, אַז.

 

(as long as (time

כל⸗זמן [kol-zmán]; אַזוי לאַנג וויאויף ווי לאַנג [avì-láng].

 

as many as

אַזש ביז; ני(ש)ט ווייניקער (\ווינציקער) ווי (פון\איידער).

 

as soon as

וויבאַלד; באַלד ווי; ווי נאָר;

{אין ענגליש ריידנדיקע און געוויסע אַנדערע לענדער:} אַזוי גיך ווי.

 

as much as one would like to

אַוויפל מ′וויל [avífl|m(ə)víl]; אַוויפל מ′זאָל ני(ש)ט וועלן.

 

(as sure as heck (/hell

זיכער ווי גאָלדקלאָר ווי דער טאָג

{מיט אַ מאָס עמאָטיווקײַט צי איראָניע, געווענדט אינעם באַנוצער:}

ווי איך בין אַ ייד!; ווי איך בין אַ…!;

ווי ס′איז דאָ אַ גאָט אויף דער וועלטווי ס′איז דאָ אַ בורא עולם [abòyrə-óyləm], צפונדיק: [abèyrə-éylom]; זיכער ווי דער גן⸗עדן [ganéydn], דרומדיק: [ganáydn]; זיכער ווי תחית המתים [tkhìyəs-(h)améysəm], דרומדיק: [tkhìyəs-(h)amáysəm];

{אַ קאַפּ דראַמאַטיש:) זיכער ווי מיטן מלאך המות [mal(ə)khamóvəs], דרומדיק: [mal(ə)khamúvəs]; זיכער ווי מיטן טויט.

 

as though

אַזוי ווי; כאילו [k(ə)ílə]; ווי אַשטייגער;

{ליטעראַריש:} עלעהיי.

 

as well as

ווי אויך; (און) דערצו נאָך; (און) (צו)דערצו; (און) אין צוגאָב צו דעם; (און) נאָכמער.

 

Asara B’tevet

עשרה בטבת [asòrə|b(ə)téyvəs], דרומדיק: [asù:rə|b(ə)táyvəs].

 

(Ash (Asch), Sholom (1880–1957

אַש;

{בײַ טייל פון זײַנע אָפּאָנענטן:} דער נאַזעראַנער;

שלום אַש [shòləmásh], דרומדיק: [shù:ləmásh];

געבאָרן: קוטנע (פּוילן); געשטאָרבן: לאָנדאָן.

 

Asher: Tribe of Asher 

דער שבט אשר [dər-shéyvət|óshər], דרומדיק: [(dər-sháyvət|ú:shə(r].

 

(Asher ben Yehiel (±1250 – 1327

דער ראש [dər-rósh]; („ער האָט דאָס נאָכגעקוקט בײַם ראש“ [bam|rósh]);

רבינו אשר בן יחיאל [rabéynu|òshər-ben-yekhíy(ə)l], דרומדיק: [rabáyni:|û:shə(r)-ben-yekhíy(ə)l];

געבאָרן: קעלן (?); געשטאָרבן: טאָלעדאָ.

 

(Asherah (ancient goddess

(די) אשירה [ashéyrə], דרומדיק: [asháyrə].

 

Ashkenaz

(א) {דער עיקרדיקער הײַנטיקער באַנוץ בײַ היימישע יידן:} נוסח אשכנז [nùsəkh-áshkənaz], פון קיצור וועגן: אשכנז [áshkənaz], ′סטאַנדאַרדער טעקסט פון סידורים, מחזורים, סליחות און אַנדערע הייליקע ספרים אויף צום דאַוונען לויטן מנהג אשכנז′ {וואָס שטייט אַקעגנאיבער אַנדערע נוסחאות, דער עיקר נוסח ספרד און נוסח חב″ד; אַשטייגער, אין אַ נוסח אשכנז סידור טרעפט מען ניט אינעם קדיש די ווערטער „יצמח פּורקניה ויקרב משיחיה“ וואָס אין נוסח ספרד}; למשל: „דער סידור אויפן טיש איז אשכנז צי ספרד?“; {דאָ רעדט זיך נאָר און בלויז וועגן גענויען טעקסט, ניט וועגן אַרויסרייד ← אשכנזישע הברה}.

(ב) {דער צווייטער עיקרדיקער הײַנטיקער באַנוץ בײַ היימישע יידן:} מנהג אשכנז [mìn(h)əg-áshkənaz], פון קיצור וועגן: אשכנז, ווידעראַמאָל אָדאָרטן אַוואו ס′איז פאַראַן אַ קלאָרער חילוק לגבי מנהג ספרד (מנהג חב″ד און אַנדערע), דער עיקר אין הלכה פראַגן, למשל: לויטן מנהג ספרד מעג מען עסן רײַז אום פּסח בשעת ווען ס′איז פאַרווערט בײַ אשכנזים; פאַראַן אויך אָן אַ שיעור טראַדיציעס און מנהגים וואָס זײַנען ניט דווקא „דינים“. פון די קלאַסישע ווערק איז אויפן ערשטן אָרט צום דערמאָנען דעם „אשכנזירנדיקן“ קאָמענטאַר פונעם רמ″א (ר′ משה איסרליש) צום שולחן ערוך פון ספרדישן פּוסק ר′ יוסף קאַראָ (קארו).

(ג) אַרויסשפּרייטנדיק דעם זין פון געדרוקטן נוסח און פאַרשיידענע מנהגים און השגות, אַלץ אין תחום פון דער טראַדיציאָנעלער רעליגיעזער יידישקײַט, נוצט מען אין היימישע קהילות דעם באַגריף „אשכנז“ ווי אַ לס″נ אויף ′לחלוטין ניט חסידיש′ (צי אין טייל מקומות אַפילו ′אַנטי חסידיש′ וואָס אין דער הײַנטיקער מזרח אייראָפּע איז דאָס פאַר⸗זיך אַ לס″נ אויף: ′אַנטי חב″ד′). איז מען צו דעם אַלעמען מוסיף די (לפי⸗ערך) קליינינקע אונטערשיידן אין תחום פון נוסח (אָדער מנהג) אשכנז גופא, שווימט דעמאָלט אויפעט דער חילוק צווישן „אשכנז“ סתם (וואָס איז כולל אַשטייגער די ניט⸗חסידישע אונגאַרישע קהילות, דײַטשלענדישע יידישע טראַדיציעס און אַנדערע) קעגנאיבער „נוסח ליטא“ וואו דער אַנטי⸗חסידישער עלעמענט ווערט פאַרשטאַרקט דורך דער אידענטיפיצירונג מיטן ליטווישן נוסח וואָס איז דאָך דער מתנגדישער נוסח און מער אַקעגן חסידיזם „אָפענערהייט“. אַכלל: יעדערער וואָס האַלט נוסח ליטא איז במילא נוסח אשכנז, פאַרקערט לאו דווקא;

(ד) די אַמאָליקע גערמאַנישע, דײַטש ריידנדיקע לענדער אַוואו יידן האָבן זיך באַזעצט מיט העכער טויזנט יאָר צוריק, אַרײַנגערעכנט די ישובים בײַם רינוס (רײַן) צו מערב און דאָנײַ (דאָנאַו) צו מזרח: ארץ אשכנז [érəts|áshkənaz], פון קיצור וועגן: אשכנז; (< בראשית י′: ג′);

(ה) {אינעווייניקסטער יידישער זין, וואָס איז בהדרגה אויסגעוואַקסטן אין משך פון יאָרהונדערטער און עקזיסטירט באַנאַנד מיטן ענגערן געאָגראַפישן זין:} די אַלע „צוגעקומענע“ געאָגראַפישע שטחים וואָס ציען זיך ניט⸗איבערגעריסענערהייט פונעם לכתחילהדיקן אשכנז דער עיקר אויף מזרח, אַוואוהין ס′האָבן זיך גענומען מתישב זײַן אשכנזים, אַזויאַרומעט, למשל, אַז פּוילן און ליטא זײַנען אויך „אשכנז“ (אָבער ניט: ארץ אשכנז). מאַקס ווײַנרײַך האָט וויסנשאַפטלעך סיסטעמאַטיזירט די פאָלקישע פּראָגרעסיעס אין באַדײַט לויט זײַן סכעמע פון אשכנז I (אין די דײַטש ריידנדיקע לענדער) קעגנאיבער אשכנז II (אין די סלאַוויש און באַלטיש ריידנדיקע לענדער); בײַ פאַרשיידענע מחברים קומט אויסעט צו קלערן אַז אשכנזישע און יידיש ריידנדיקע ישובים מעבר לים קען מען משיג זײַן אַלץ גלידער פון אַן אשכנז III.

 

Ashkenaz: Eastern Ashkenaz

מזרח אשכנז [mízrəkh|áshkənaz]; (דער) מזרחדיקער אשכנז.

 

Ashkenaz: Western Ashkenaz

מערב אשכנז [máyrəv|áshkənaz], דרומדיק: [má:rif|áshkənaz]; (דער) מערבדיקער אשכנז.

 

(Ashkenazi (person

אַן אשכנזי [ashkənázə]; (ל″ר: אשכנזים [ashkənáz(ə)m], אין טייל דרומדיקע דיאַלעקטן: [ashkənéyz(ə)m]);

(דער) אשכנזישער; ל″נ: (די) אשכנזישע; אין טייל דרומדיקע דיאַלעקטן: [(ashkənéyzishə(r].  

 

Ashkenazic (adj.)

אשכנזיש(ע)(ר) [(ashkənázish(ə)(r]: אין טייל דרומדיקע דיאַלעקטן: [(ashkənéyzish(ə)(r].

 

Ashkenazic pronunciation

די אשכנזישע הברה [ashkənázishə|havórə], דרומדיק: [ashkenázishə / ashkənéyzishə|(h)avú:rə];

{לומדיש:} די הברה אשכנזית [havòrə-ashkənázis]; {די עיקרדיקע באַנוצן זײַנען כדלהלן:}

(א) די סטאַנדאַרדע מזרח⸗אייראָפּעאישע אשכנזישע הברה וואָס שטעלט מיט זיך פאָר אַ ממש פּינקטלעכע אָפּשפּיגלונג פונעם סטאַנדאַרדן יידיש („די אַלע וואָקאַלן ווי בײַ די ליטוואַקעס אויסער ′יענעם ey′, דאָס הייסט: ′חולם oy′);

(ב) די אַמאָליקע דײַטשלענדישע (מערב אשכנזישע) נוסחאות מיט [:o] אָדער [ou] אויפן חולם און די אַמעריקאַנער, בריטאַנישע און אַנדערע וואַריאַנטן פון דער הברה אשכנזית וואָס וואַקסן פון זיי אַרויסעט, בײַ הײַנטיקן טאָג שטאַרק זעלטן;

(ג) די הײַנטיקע אשכנזישע הברות: צפונדיק (ליטוויש⸗ווײַסרוסיש) און סטאַנדאַרד (דער חולם ey איז געוואָרן אַ יקר המציאות וואָס היט זיך אויפעט שיער נאָר אין געוויסע סעקטאָרן פון חב″ד), קעגנאיבער: דרומדיק — דער גרויסער רוב וואָס רעדט אויפן דרומדיקן, „פּויליש⸗אונגאַרישן“ (אַ סך זעלטענער דרום⸗מזרחדיקן, „אוקראַינישן“) יידיש און וואו אין הלכות הברה זײַנען דער דיאַלעקט פון יידיש און דער נוסח אשכנזישע הברה געבליבן פאַרקניפּט און ניט צום צעטיילן); דאָס איז אַלצדינג אין קאָנטראַסט מיט אַ סך יינגערע „ליטווישע חרדים“ אין ארץ ישראל הײַנט וואָס ריידן אויפן ישראלדיקן העברעאיש (איווריט, הברה ספרדית, ניט יידיש), אָבער דאַוונען זיי מיט דער סטאַנדאַרדער אשכנזישער הברה, אַזאַ גאַנג ווי בײַ „מאָדערנערע חב″דניקעס“ און פאַרשיידענע חסידים וואָס שטעלן מיט זיך הײַנט פאָר אַ לינגוויסטישן מיטלפּונקט צווישן ריכטיקע חרדים און כלומרשט מאָדערנע אָרטאָדאָקסן.

 

(Ashkenazic rite (for prayers and customs

(דער) נוסח אשכנז [nùsəkh-áshkənaz], דרומדיק: [nìsəkh-áshkənaz].

 

(Ashtoreth (ancient goddess 

עשתורת [ashtóyrəs], צפונדיק: [ashtéyrəs].

 

Asia

אַזיע [ázyə].

 

Asia Minor

קליין⸗אַזיע.

 

(.Asian (n

(דער) אַזיער [ázyər] (ל″ר: ø); ל″נ: (די) אַזיערין [ázyərn];

  {הערה: די אַרכעאישע פאָרמעס „אַזיאַט“ און „אַזיאַטן“ האָבן בײַ אַ טייל אַ בײַ⸗טעם פון קאָלאָניאַליסטישן ראַסיזם, איז כדאי זיי אויסמײַדן; אַזאַ פּגם איז אָבער ניטאָ בײַם אַדיעקטיוו, זע אין קומעדיקן סימן}.

 

(.Asian (adj

{בייגעוודיק:} אַזיאַטיש; {אומבייגעוודיק:} אַזיער.

 

ask

פרעגן;

{טאָמער וועגן אַ פּשוטער אינפאָרמאַציע צי אַ קלייניקײַט:} אַ פרעג טאָן [afrék-ton], דרומדיק [afréyk-tí:(ə)n]; {זעלטענער:} אַ פרעג געבן [afrég-gèbm], דרומדיק: [afréyg-gèybm]; („טו אַ פרעג, וואָס פאַראַ זייגער זיי פאַרמאַכן זיך הײַנט?“).

 

ask a question

{אין אַ בערכדיקן סדר פון דער פּשוטסטער פראַגע ביז אַן אינטעלעקטועל קאָמפּליצירטן:}

אַ פרעג טאָן; אַ פרעג געבן;

פרעגן;

פרעגן אַ פראַגע; שטעלן אַ פראַגע

{דער עיקר וועגן אַ פראַגע צי מ′מעג צי מ′טאָר ניט, אַשטייגער בײַ אַ רב:} פרעגן אַ שאלה; ברענגען אַ שאלה [asháylə], דרומדיק: [ashá:lə] (ל″ר: שאלות);

{וועגן אַ העכערן ענין, אָפטמאָל מיט אַ שמץ, צי מער ווי אַ שמץ, פון פּרובירן אָפּפרעגן צי סותר זײַן יענעם:} פרעגן אַ קשיא; קומען מיט אַ קשיא; ברענגען אַ קשיא [akáshə] (ל″ר: קשיות).

 

asleep: be asleep

שלאָפן (ל″ע: <איז>\<זײַנען> געשלאָפן); „איצטער שלאָפט ער, קלינגט אָנעט, זײַט אַזוי גוט, אַ ביסל שפּעטער“;

{מיט הומאָר:} פּאָפן [pófm]; כראָפּען [khrópm].

 

asleep: fall asleep

אַנטשלאָפן ווערן; אײַנשלאָפן; אײַנדרעמלען (\אײַנדרימלען);

{אַנגליציזם, בײַ הײַנטיקן טאָג הומאָריסטיש אָנגעווענדט:} פאַלן שלאָפן.

 

(asleep: fall asleep (of hand or foot

אײַנשלאָפן <+ דאַטיוו>; „איז מיר פּונקט דעמאָלט אײַנגעשלאָפן אַ פוס“.

 

asleep at the wheel

שלאָפן בײַ די לייצעס; פּאָפן בײַם רודער.

 

(aspect (n.) (feature, component, characteristic

(דער) פּרט (ניטאָ קיין ל″ר אין דעם גענויען זין {„פּרטים“ איז טײַטש: איינצלהײַטן});

(דער) אַספּעקט (ל″ר: -ן); (דער) קאָמפּאָנענט (ל″ר: -ן).

 

asphyxiate

אַספיקציאירן; דערשטיקן.

 

asphyxiate: be asphyxiated

אַקספיקציאירט ווערן; דערשטיקט ווערן.

 

asphyxiation

(די) אַקספיקציאַציע; (די) אַקספיציאירונג; (די) דערשטיקונג; (דאָס\דער) דערשטיקן.

 

ass (anat.) → behind

 

(ass (donkey

(דער) אייזל (ל″ר: -ען)

{הומאָריסטיש צי פיגוראַטיוו:} (דער) חמור [khámər] (ל″ר: חמורים [khamóyrəm], צפונדיק: [khaméyrəm], ל″נ: (די) חמורטע [khámər-tə] (ל″ר: -ס).

 

ass (fool) → fool

 

(.assault (n

(דער) אָנפאַל (ל″ר: -ן); (די) אַטאַקע (ל″ר: -ס); (דאָס\דער) באַפאַלן;

{דער עיקר מיליטעריש:} (דער) אָנגריף (ל″ר: -ן); (דער) איבערפאַל (ל″ר: -ן).

 

(.assault (v

אָנפאַלן (אויף); אַטאַקירן; באַפאַלן;

{דער עיקר מיליטעריש:} אָנגרײַפןאיבערפאַלן (אויף);

{אומפאָרמעל צי סלענגיש:} דערלאַנגען; געבן איבערן קאָפּ; געבן אַ מכה [amákə].

 

assemblyman

(דער) אַסעמבלי⸗מאַן (ל″ר: אַסעמבלי⸗לײַט).

 

assemblywoman

(די) אַסעמבלי⸗פרוי (ל″ר: אַסעמבלי⸗פרויען).

 

assess

{אויף אַ פּינקטלעכן אופן:} אָפּשאַצן;

{מער אַלגעמיין:} באַטראַכטן; אַרומטראַכטןאָפּוועגן

{צום באַטשימען די שטײַערן:} אָפּשאַצן אויף שטײַער;

{און דעם היזק אויף סטראַַכאָווקע:} אָפּשאַצן דעם היזק [hézək].

 

assessment

{אויף אַ פּינקטלעכן אופן:} (די) אָפּשאַצונג;

{מער אַלגעמיין:} (די) באַטראַכטונג; (די) אַרומטראַכטונג

{צום באַטשימען די שטײַערן:} (די) שטײַער⸗אָפּשאַצונג;

{און דעם היזק אויף סטראַַכאָווקע:} (די) שעדיקונגס⸗אָפּשאַצונג.

 

assert

דערקלערן; מאַכן אַ דערקלערונג (אַז); זיך אַרויסזאָגן (אַז);

{מער פאָרמעל:} פעסטשטעלן; קאָנסטאַטירן; {אַרכעאיש:} באַהויפּטן;

{לומדיש, דער עיקר אַז ס′גייט אין מוסר מודעה זײַן פאַרן עולם:} פעסטשטעלן בפרהסיא [bəfrésyə].

 

assertion

(די) דערקלערונג (ל″ר: -ען); (די) אַרויסזאָגונג (ל″ר: -ען); (די) פעסטשעלונג (ל″ר: -ען); (די) קאָנסטאַטירונג (ל″ר: -ען);

{אַרכעאיש:} (די) באַהויפּטונג (ל″ר: -ען).

 

assertive

וואָס זאָגט זיך אַרויס; וואָס זאָגט אַרויס זײַן\איר מיינונג;

{פראַזע:} וואָס שעמעט זיך ני(ש)ט (אויפ)עפענען דאָס (\אַ) מויל.

 

assertive: be assertive

(אויפ)עפענען דאָס (\אַ) מויל;

{פראַזע:} זײַן אַזאַ וואָס זאָגט אַרויס אַ דעה [déyə], דרומדיק: [dáyə].

 

assertiveness

(די) אַסערטיווקײַט;

{פראַזע:} די טבע זיך אַרויסשטעלן אין דער דיסקוסיע; (דאָס\דער) ני(ש)ט שעמען זיך נעמען אַ וואָרט (\עפענען דאָס מויל).

 

asshole (anat.) → anus

 

asshole (fig.)  → ‘nasty person’

 

assignment

{פון לערער:} (די) אויפגאַבע [ֹúvgàbə] (ל″ר: -ס {דיפערענצירט זיך פון ל″ר: אויפגאַבן [úvgàbm] ′(העכערע) צילן′}; (די) היימאַרבעט; (די) קורס⸗אַרבעט;

{בכלל:} שליחות [shlíkhəs] (ל″ר: -ן); אַן אַרבעט אויף דורכצופירן; (די) אויפגאַבע (ל″ר: -ס); (די) קאָמאַנדע (ל″ר: -ס).

 

asslicker (fig.)

(דער) אונטערלעקער, (די) אונטערלעקערקע;(דער) חונף [khóynif], (די) חונפטע [khóyniftə]; (דער) חניפהניק [kh(ə)nífənik], (די) חניפהניצע [kh(ə)nífinitsə]; דער חנפן [khánfm], די חנפנטע [khánf(ə)ntə];

{מיט מער ביטול:} (דער) חניפושניק [khànə-fúsh-nik], דרומדיק: [khànə-físh-nik] (ל″ר: -עס), ל″נ: (די) חניפושניצע (ל″ר: -ס);

{וואולגאַריש:}  (דער) תחת⸗לעקער, [tókhəs-lèkər], דרומדיק: [túkhəs-lèkər] (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס),  ל″נ: (די) תחת⸗לעקערין (ל″ר: -ס); {מער ביטולדיק:} (די) תחת⸗לעקערקע (ל″ר: -ס);

{ווייניקער וואולגאַר אָבער פאָרט:} (דער) צולעקער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) צולעקערין (ל″ר: -ס); {מער ביטולדיק:} (די) צולעקערקע (ל″ר: -ס).

 

(associate (n.) (colleague

{אויף ביידע מינים:} (די\דער) קאָלעגע (ל″ר: ס; אויך: קאָלעגן);

{דיפערענציטן לויטן מין:} (דער) קאָלעג (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) קאָלעגין (ל″ר: -ס);

(דער) מיטאַרבעטער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש און פּוריסטיש אויך: -ס);

{אָפּלאַכעריש צי אינטים איראָניש:} (די) קאָלעגעלעך (ל″ר; ל″י: (דאָס, צי לויטן מין — די\דער) קאָלעגעלע).

 

associate with

האָבן צו טאָן מיט; האָבן באַציאונגען מיט;

{מער לומדיש און בעת מעשה צומאָל אויך איראָניש, אָפטער באַנוצט נעגאַטיוו; צומאָל פאַרדריסעריש לאחר המעשה:}

האָבן מחזקות מיט [makh-zókəs], דרומדיק: [makh-zúkəs]; האָבן עסקים מיט [asókəm], דרומדיק: [asú:kəm]

 

associated with: be associated with

האָבן אַ שייכות מיט [asháykhəs], דרומדיק: [ashá:(y)khəs]; האָבן צו טאָן מיט; האָבן פאַרבינדונגען מיט;

{טאָמער פאָרמעל פּראַָפעסיאָנעל:} זײַן אַסאָציאירט מיט.

 

associate professor

(דער) אַסאָציאירטער פּראָפעסאָר [profésər] (ל″ר: -ן [pròfəsórn]), ל″נ אויך: (די) אַסאָציאירטע פּראָפעסאָרשע (ל″ר: -ס); (דער) דאָצענט [dotsént] (ל″ר: -ן), ל″נ אויך: (די) דאָצענטין (ל″ר: -ס); {עמאָטיוו:} (די) דאָצענטקע (ל″ר: -ס).

 

association (connection, bond)

(די) פאַרבינדונג (ל″ר: -ען); (דער\דאָס\די) שייכות [sháykhəs], דרומדיק: [shá:khəs] (ל″ר: -ן);

{לומדיש:} {דער\דאָס\די) התקשרות [his-káshrəs] (ל″ר: -ן);

{טאָמער פּראָפעסיאָנעל:} (די) אַסאָציאירונג (ל″ר: -ען); (די) אַסאָציאַציע (ל″ר: -ס).

 

(association (organization

(דער) פאַראיין (ל″ר: -ען); (די) אָרגאַניזאַציע (ל″ר: -ס); (די) אַסאָציאַציע (ל″ר: -ס).

שךך

(assume (presume

(זיך) משער זײַן [məshá(y)ər-zayn], דרומדיק: [məshá:ə(r)-za:n]; אָננעמען (אַז); זיך פאָרשטעלן (אַז)

{לומדיש:} זיך מתדמה זײַן (אַז) [mizdámə-zayn].

 

assume control

ווערן באַלעבאָס; קומען צו דער מאַכט

{לומדיש:} שליטה נעמען [shlítə];

{פראַזעס:} נעמען די לייצעס אין די הענט אַרײַן.

 

assumption

(די) הנחה [hanókhə], דרומדיק: [h)anúkhə)] (ל″ר: הנחות); אַן השערה [anashórə], דרומדיק: [anashú:rə] (ל″ר: השערות);

{לומדיש:} (די) הווה⸗אמינא [hávəmìnə] (ל″ר: -ס).

 

(.Assumption (Chris

(דער) מאַריען⸗טאָג; מאַריאַס אויפנאַמע (בײַ קריסטן).

 

Assyria

אשור [ashər], מער לומדיש: [áshur]; אַסיריע.

 

Assyrian 

אשוריש [ashúrish], דרומדיק: [ashí:rish]; אַסיריש.

 

(Assyrian Exile (from ±722 BCE

גלות אשור [gòləs-áshər], דרומדיק: [gùləs-áshər]; מער לומדיש: [gòlus-áshur], דרומדיק: [gùlis-áshir].

 

(‘Assyrian script (‘square Hebrew characters

(דער) כתב אשורי [ksav-ashúri], דרומדיק: [ksaf-ashí:ri]; אותיות מרובעות [óysyəs-m(ə)rubóəs], דרומדיק: [óysyəs-m(ə)ri:bú:əs], צפונדיק: [éysyəz-m(ə)rubó(y)əs] (ל″ר).

 

(Alexander Astraukh (b. 1959

אַלעקסאַנדער (אויך: אלכסנדר) אַסטראַאוך [aləksándər|astra(v)úkh];

אַלעקסאַנדער אַסטראַוואוך.

 

astronaut

אַסטראָנאָט [astronót], ל″נ: ø; (≠  ←אַסטראָנאָם)

{טאָמער אויף ספּעציפיצירן דווקא אַ סאָוועטישן אָדער רוסישן אַסטראָנאָט:} קאָסמאָנאָט [kozmonót].

 

astronomer

אַסטראָנאָם [astronóm], ל″נ: ø; {די טערמינען „שטערנמײַסטער“, „שטערנקוקער“, און „שטערנזעער“ קען מען אויך אָנווענדן, נאָר וויסן באַדאַרף מען, אַז אַלע האָבן זיי  נ אָ ך  צוויי באַדײַטן צודערצו: (א) אַ מענטש וואָס זאָגט נביאות לויט די שטערן אָדער אַן אַסטראָלאָג; (ב) אַן אַמאַטאָר וואָס פאַרנעמט זיך מיט אַסטראָנאָמיע אין דער פרײַער צײַט ווי אַ האָבי};

{לומדיש:} בעל חכמת התכונה [bal|khòkhməs-(h)atkhúnə].

 

asylum

פּליטים⸗רעכט [pléytəm-rekht], דרומדיק: [pláytəm-rekht]; (ל″ר);

(דער) מקום מקלט סטאַטוס [mòkəm-míklət], דרומדיק: [mùkəm-míklət].

 

asylum seeker

פּליטים⸗רעכט זוכער [pléytəm-rekht], דרומדיק: [pláytəm-rekht]; (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס);

(דער) מקום מקלט זוכער [mòkəm-míklət], דרומדיק: [mùkəm-míklət] (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס).

 

at

{טאָמער אינעווייניק אין אַ בנין:} אין; („מיר וועלן זיך זען אין קראָם אַ ביסל שפּעטער; מאָרגן וועט מען זיך טרעפן שוין אין אוניווערסיטעט“);

{טאָמער גייט מען צו אַ מענטשן:} בײַ [ba] (\בײַם [bam]\בײַ דער [badər]); („מיר וועלן זיך זען אַ ביסל שפּעטער בײַ לייזערן“);

{טאָמער בײַ אַ פאָרקומעניש:} אויף [af], דרומדיק: [of] (\אויפן  [afn], דרומדיק: []ofn \אויף דער [avdər], דרומדיק: [(avdə(r]); („מיר האָבן זיך דרײַ מאָל געזען אין לעצטן חודש — אויף אַ חתונה, אויף אַ בר⸗מצווה און אויף אַ קאָנפערענץ, איז זאָל אויף ווײַטער אויך נאָר אויף שמחות זײַן“);

{טאָמער וועגן דעם וויפל אַזייגער:} ø; („איז לאָמיר זיך טרעפן נײַן אַזייגער, גוט?“);

{טאָמער עס גייט אין פאַרשיידענע קאָנסטרוקציעס וועגן צײַט:} צו („צו זיבעצן יאָר איז זי שוין געווען אַ סטודענטקע אין אוניווערסיטעט“; „בײַ מיר קענט איר זיך צו יעדער צײַט אַרײַנכאַפּן“).

 

(at: the at sign @ (internet use

(די) מאַלפּע (ל″ר: -ס); (דער) שטרודל (ל″ר: עך).

 

(ATM (cashpoint

(די) געלט⸗מאַשין (ל″ר: -ען));

{פון מזרח⸗אייראָפּעאישע לענדער נעמט זיך פאַרשפּרייטן:} (דער) באַנקאָמאַט.

{פראַזע:} גיין צו דער וואַנט („איך קום באַלד, איך דאַרף גיין צו דער וואַנט נעמען מזומן“);

 

atom

(דער) אַטאָם (ל″ר: -ען).

 

atom bomb

(די) אַטאָמישע באָמבע (ל″ר: -ס); (די) אַטאָם⸗באָמבע (ל″ר: -ס).

 

atomic

אַטאָמיש; אַטאָמען⸗.

 

atomic powered

אַטאָמיש; („דער אַטאָמישער סובמאַרין איז אינמיטן דערינען קאַליע געוואָרן“);

{טאָמער איז נייטיק מער בפרוטרוט:} אַטאָמיש געטריבן; אַטאָמיש באַקראַפטיקט.

 

atomic reactor

(דער) אַטאָמישער רעאַקטאָר (ל″ר: אַטאָמישע רעאַקטאָרן [rəaktórn]).

 

atomism

(דער) אַטאָמיזם.

 

atomist

(דער) אַטאָמיסט (ל″ר: -ן), ל″נ אויך: (די) אַטאָמיסטין (ל″ר: -ס), עמאָטיוו: (די) אַטאָמיסטקע (ל″ר: -ס).

 

atomitstically

אַטאָמיסטיש גערעדט; אַטאָמיסטיש באַנומען.

 

attach (v. trans.)

צוטשעפּ(ענ)ען; פאַרבינדן

{מיט מער טראָפּ אויפן בפירושדיקן פיזישן פאַרבינדן:} צופעסטיקן

 

attach: become attached (emotionally)

צוגעבונדן ווערן; זיך אײַבאַקן (בײַ יענעם) אין האַרצן;

{טאָמער נעגאַטיוו געשטימט צו דער חברשאַפט:} פאַרטשעפּעט ווערן (מיט).

 

attachment (emotional)

(די) צוגעבונדנקײַט (ל″ר: -ן);

{לומדיש:} (די) התקשרות [hiskáshrəs] (ל″ר: -ן).

 

attachment (of document to a communication)

{טאָָמער אַ דאָקומענט צוגעגעבן צו אַן אימייל אויף מיטשיקן עלעקטראָניש:} (דער) צולאָג (צום אימייל) (ל″ר: -ן) (דער) אַטאַטשמענט (ל″ר: -ן);

{טאָמער אַ פּאַפּירענער דאָקומענט אַרײַנגעלייגט אין קאָנווערט אינאיינעם מיטן בריוו:} (די) בײַלאַגע (ל″ר: -ס); {בײַ טייל פּוריסטן:} (דער) בײַלייג (ל″ר: -ן).

 

(.attack (n

(דער) אָנפאַל (ל″ר: -ן); (די) אַטאַקע (ל″ר: -ס);

{טאָמער דווקא פיזיש צי מיליטעריש, דער עיקר אומגעריכט:} (דער) איבערפאַל (ל″ר: -ן).

 

(.attack (v

אָנפאַלן אויף; אַטאַקירן;

{טאָמער דווקא פיזיש צי מיליטעריש, דער עיקר אומגעריכט:} איבערפאַלן אויף.

 

attack: surprise attack

(דער) פּלוצעמדיקער איבערפאַל (ל″ר: -ן); (דער) פּלוצעמדיקער אָנפאַל (ל″ר: -ן); (די) פּלוצעמדיקע אַטאַקע (ל″ר: -ס);

  {הערה: אין די אַלע פאַלן גילטן אויך אין דער ליטעראַרישער שפּראַך: „פּלוצלונגדיק(ע)(ר)“, „פּלוצלינגדיק(ע)(ר)“ (און זעלטענער אַ סך): „פּלוצטהאַלב(ע)(ר); אין חרדישע סביבות איז געבליבן פּאָפּולער אויף „פּלוצעם“ די עלטערע שרײַבונג: „פּלוצים“}.

 

attack: unexpected attack

(דער) אומגעריכטער (\אומדערוואַרטער) איבערפאַל (ל″ר: -ן); (דער) אומגעריכטער (\אומדערוואַרטער) אָנפאַל (ל″ר: -ן); (די) אומגעריכטע (\אומדערוואַרטע) אַטאַקע (ל″ר: -ס).

 

(.attempt (n

(דער) פּרואוו (ל″ר: -ן); (דער) אויספּרואוו (ל″ר: -ן).

 

(.attempt (v

פּרואוון; פּרובירןפאַרמעסטן זיך; מיען זיךבאַמיען זיך; סטאַרען זיך;

  {הערה: אין מזרח איז „סטאַרען זיך“ טאָגטעגלעך, פאַר דער מלחמה צומאָל אויסגעמיטן געוואָרן אַלץ סלאַוויזם; אין מערב דאַקעגן איז עס גאָר ליטעראַריש, וואָס קען סטיליסטיש מיט זיך פאָרשטעלן אַ מזרח⸗אייראָפּעאישע היימישקײַט};

{אין טאָגטעגלעכן לעבן; מאַכן אַן איינמאָליקן ספּעציפישן פּרואוו:} אַ פּרואוו טאָן;

{אין חרדישן זשורנאַליסטישן לשון איז געבליבן גילטיק דער דײַטשמעריזם:} פאַרזוכן {≠ דעם אוניווערסאַלן יידישן „פאַרזוכן“ עפּעס צום עסן (′טועם זײַן′)}.

 

attenuate

אָפּטעמפּן [óp-tèmpm]; אָפּשוואַכן; פאַרלינדערן.

 

attic

(דער) בוידעם (אויך: בוידים) (ל″ר: -ער; אויך: -ס); (דאָס\די) בוידעמשטיבל (ל″ר: -עך).

 

attitude

(דער) צוגאַנג (ל″ר: -ען); (מײַן\דײַן וכו′) אופן קוקן אויף דעם [òyfm|kúkn-avdèm], דרומדיק: [òyfm|kí:kn-ovdèym],  צפונדיק: [èyfm|kúkn-avdèm];

{מער פאָרמעל, אויך בײַ קערפּערשאַפטן און אינסטיטוציעס:} (די) אײַנשטעלונג (ל″ר: -ען); (די) באַציאונג (ל″ר: -ען).

 

attitude: have a (negative) attitude

לכתחילה נעגאַטיוו געשטימט זײַן [ləkhàt-khílə]; (זײַן) אַגרעסיוולעך.

 

attorney → lawyer

 

attorney general

(דער) גענעראַל אַדוואָקאַט; (דער) אַמעריקאַנער יוסטיץ דירעקטאָר.

 

attorney: criminal attorney

(דער) קרימינאַל אַדוואָקאַט (ל″ר: -ן).

 

attorney: personal attorney

(דער) פּריוואַטער אַדוואָקאַט (ל″ר: -ן); (דער) פּערזענלעכער אַדוואָקאַט (ל″ר: -ן); (דער) אייגענער אַדוואָקאַט (ל″ר: -ן).

 

audible

וואָס לאָזט זיך הערן; וואָס מ′קען הערן; הערעוודיק.

 

augmented reality (cf. virtual reality)

(אַ\די) צוגאָב רעאַלקײַט; (די) באַאַרבעטע רעאַליטעט; אָגמענטירטע רעאַליטעט.

 

August

אויגוסט [óygust] {אין די מזרחדיקע לענדער:} אַווגוסט;

{די צײַט צווישן תשעה⸗באב און ראש חודש אלול (וואָס פאַלט אויס בדרך כלל מערסנטייל צי אינגאַנצן אין חודש אויגוסט), בײַ טראַדיציאָנעלע יידן אַ צײַט פון וואַקאַציע, אָפּרוען זיך, פאָרן אָטכײַען זיך אין דער נאַטור וכדומה:} יענע דרײַ וואָכן; („לאָמיר זיך טרעפן איבעראַיאָר אין יענע דרײַ וואָכן דאָרטן אויף דאַטשע“).

 

aunt

(די) מומע (ל″ר: -ס);

{דיאַלעקטיש אָדער דײַטשמעריש:} (די) טאַנטע (ל″ר: -ס);

{אין אַמאָליקן מערבדיקן יידיש:} (די\דאָס) מעמעלע.

 

Austria

עסטרײַך.

 

Austrian

{בייגעוודיק:} עסטרײַכיש; {אומבייגעוודיק:} עסטרײַכער.

 

Austro-Hungarian Empire

די עסטרײַך⸗אונגאַרישע אימפּעריע;

{אומפאָרמעל, אָפטמאָל מיט וואַרעמקײַט, איראָניע צי נאָסטאַלגיע ביי יידן אַמאָליקע אַוואָס דאָרטן, און עד⸗היום בײַ טייל אָפּשטאַמיקע:} פראַנץ יאָזעפס מדינה [frànts-yózəfs-m(ə)dínə].

 

(.author (n

(דער) מחבר [m(ə)khábər] (ל″ר: מחברים [m(ə)khábrəm]), ל″נ: (די) מחברטע [m(ə)khábər-tə] (ל″ר: -ס);

{מער פאָרמעל צי לומדיש:} (דער) בעל⸗מחבר [bàl-m(ə)khábər] (ל″ר שטאַרק זעלטן: בעלי⸗מחברים);

{דער עיקר אין מזרח, אויך:} (דער) אַווטאָר [áftor] צי [áftər] (ל″ר: -ס);

{אַרכעאיש, וואו⸗ניט⸗וואו אויפגעלעבט איראָניש:} (דער) פאַרפאַסער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); ל″נ: (די) פאַרפאַסערין (ל″ר: -ס); {אָפּלאַכעריש:} (די) פאַרפאַסערקע (ל″ר: -ס).

 

author’s rights

(די) מחברים⸗רעכט [m(ə)khábrəm] (ל″ר); דעם מחברס רעכט [m(ə)khábərz] (ל″ר); (דער עיקר אין מזרח:} דעם אַווטאָרס רעכט (ל″ר).

 

(.author (v

מחבר זײַן [məkhábər-zàyn]; {אַרכעאיש:} פאַרפאַסן

{פראַזעס:} אָנשרײַבן און אַרויסגעבן; זײַן דער מחבר (\אַווטאָר) פון.

 

authoritative

אויטאָריטאַטיוו;

{לומדיש:} בר⸗סמכאדיק [bar-sámkhə-dik];

{אין ברייטערן זין פון קענען זיך פאַרלאָזן אויף אַוועמען אָדער אַוואָס⸗ניט⸗איז:} פאַרלאָזעלעך; וואָס מ′קען זיך דערויף (אויף אים\איר) פאַרלאָזן.

 

authoritatively

מיט אויטאָריטעט {אין מזרח אויך:} מיט אַווטאָריטעט;

{לומדיש:} מיט בר⸗סמכאדיקײַט [mit-bàrsámkhə-dəkàyt].

 

(authority (agency, prestige, power

(די) אויטאָריטעט; {אין מזרח אויך:} (די) אַווטאָריטעט;

(די) מאַכט; (די) קראַפט;

{אַ קאַפּ פיגוראַטיוו, אין זין פון דער מיינונג וואָס גילט:} (האָבן) די דעה [də-déyə], דרומדיק: [də-dáyə];

{לומדיש:} אַ בר⸗סמכאדיקער כח [abàr-sámkhə-dikər|kóyəkh], צפונדיק: [abàr-sámkhə-dikər|kéyəkh];(דער) כח שליטה [kòyəkh-shlítə], צפונדיק: [kèyəkh-shlítə]; {טאָמער דווקא פון דער מלוכה:} כח המלוכה [kòyəkh-(h)am(ə)lúkhə], דרומדיק: [kòyəkh-(h)am(ə)lí:khə], צפונדיק: [kèyəkh-(h)am(ə)lúkhə];

 

(authority (state agency

(די) מלוכהשע אָפּטיילונג [m(ə)lúkhishə], דרומדיק: [m(ə)lí:khishə] (געשריבן אויך: מלוכישע); (ל″ר: -ען); (די) אינסטאַנץ (ל″ר: -ן); (די) שטאַט⸗אַגענטור (ל″ר: -ן).

 

(authority (permission, entitlement

אַ רשות [ar(ə)shús], דרומדיק: [ar(ə)shís];

{פאָרמעל, בײַ טייל אַרכעאיש:} (די) באַפולמעכטיקונג; (די) באַפולמעכטיקטײַט.

 

(authority (person

אַן אויטאָריטעט (ל″ר: -ן); {אין מזרח אויך:} אַן אַווטאָריטעט (ל″ר: -ן);

אַ (גרויסער) עקספּערט (ל″ר: -ן); אַ (גרויסער) מומחה [múmkhə], דרומדיק: [mímkhə] (ל″ר: מומחים);

{לומדיש:} אַ בר⸗סמכא [abàr-sámkhə] (ל″ר: -ס);

{אָדאָרטן אַוואו ס′איז קלאָר אַז מ′רעדט וועגן אַ ספּעציפישן געביט:}

אַ בקי [bókə], דרומדיק: [búkə] (אין\אויף); (ל″ר: בקיאים [bəkíyəm] צי [pkíyəm]);

{מיט יראת הכבוד צי גאָר איראָניע:} אַ וועלט⸗חכם [avélt-khòkhəm], דרומדיק: [avélt-khùkhəm] (ל″ר: ⸗חכמים [khakhóməm], דרומדיק: [khakhúməm]);

 

authority: a higher authority

אַ העכערע אויטאָריטעט; ([אין מזרח אויך:} אַווטאָריטעט.

 

authority: a Higher Authority

דער פּוסק אחרון [pòysək-ákhrən], צפונדיק: [pèysək-ákhrən];

דער מלך המלכים [mèyləkh-(h)am(ə)lókhəm], דרומדיק: [màyləkh-(h)am(ə)lúkhəm] (′דער קעניג פון [אַלע] קעניגן′); {בייגעוודיק:} דער אַלמעכטיקער;

{מער לומדיש: אבינו שבשמים [ovínu|shèp-shomáyəm], דרומדיק: [ovínu|shèp-shomáyəm] (′אונדזער פאָטער וואָס אין הימל′);

{נאָכמער לומדיש:} אבהתנא דבשמיא [av(ə)həsónə|dəp-shmáyo], דרומדיק: [:av(ə)həsú:nə|dəp-shmáyu] (′אונדער פאָטער וואָס אין הימל′);

{פראַזע, צומאָל מיט אַ קאַפּ איראָניע:} דער וואָס זיצט אויבן און פּורקעט אונטן.

 

automobile

(די) מאַשין [mashín] (ל″ר: -ען); (דער) אָטאָמאָביל \ אויטאָמאָביל [o(y)təməbíl]; (דער) אויטאָ [óyto].

 

autumn (n.)

(דער) האַרבסט [hárpst]; (דער) אָסיען [ós-yən];

  {הערה: אין מזרח אייראָפּע איז „האַרבסט“ מער ליטעראַריש (אָדער אַפילו פּאָעטיש), „אָסיען“ מער טאָגטעגלעך — אין מערב פּונקט פאַרקערט}.

 

autumnal; autumn (adj.)

האַרבסטיק [hárpstik]; אָסיענדיק [ósyəndik];

{הערה: אין מזרח אייראָפּע איז „האַרבסט“ מער ליטעראַריש (אָדער אַפילו פּאָעטיש), „אָסיען“ מער טאָגטעגלעך — אין מערב פּונקט פאַרקערט};

{פּאָעטיש}: חשוונדיק [khéshv(ə)ndik].

 

(.autumn: early autumn (adj

פרי⸗האַרבסטיק [frí-hàrpstik]; פרי⸗אָסיענדיק [frí-òsyəndik];

{ליטעראַריש, פּאָעטיש:} תשרידיק [tíshrədik].

 

(.autumn: late autumn (adj

שפּעט⸗האַרבסטיק [shpét-hàrpstik]; שפּעט⸗אָסיענדיק [shpét-òsyən-dik];

{ליטעראַריש, פּאָעטיש:} תשרידיק [tíshrə-dik].

 

Av (Jewish month)

אב [ov], דרומדיק: [u:f]: דער עלפטער חודש (רעכענענדיק פון תשרי), דער פינפטער חודש (פון תנ″כישן יאָר), געוויינטלעך אין יולי–אויגוסט, האָט דרײַסיק טעג; חודש פון טרויער⸗טאָג תשעה⸗באב [tíshəbov].

 

(av beth din (head of a rabbinical court

 (דער) אב בית⸗דין [àv-bézd(i)n].

 

avatar

{בכלל:} (דער) אַוואַטאַר [avətár]; סימבאָלישע פיגור וואָס רעפּרעזענטירט אַ ברייטערע אידיי; מענטש וואָס שטעלט מיט זיך פאָר אַ מוסטער פון אַ באַוועגונג, אידעאָלאָגע, תקופה אָדער אַנדער אַבסטראַקטן ברייטערן יש.

{הינדואיזם:} אַ מענטש וואָס שטעלט מיט זיך פאָר דאָ אויף דער וועלט אַ מוסטער בזעיר אנפּין פון אַ העכערן געטלעכן וועזן; (דער) רעליגיעזער משולח [religézər m(ə)shúlekh], ל″נ (די) אַוואַטאַריטע [avətáritə]; רעליגיעזע משולחתטע [religézə m(ə)shulákhəstə].

{אויפן עקראַן פון קאָמפּיוטערס, מאָבילנע טעלעפאָנען און אַנדערע מכשירימלעך:} מענטשעלעאיקאָן, בילדעלע — וואָס שטעלט מיט זיך פאָר, אויף גיך⸗גיכער דערקענונג, אַ ספּעציפישן באַנוצער.

 

(Avoth (Aboth, Avot, Pirkei Avot, Mishnah Avot

{בייגעוודיק:} דער פּרק [dər-péyrək], דרומדיק: [dər-páyrik] („דאָס שטייט דאָך אין פּרק!“);

פּרקי אבות [pìrkə-óvəs], דרומדיק: [pìrkə-úvəs];

  {הערה: דער פאָרמעלער נאָמען „פּרקי אבות“ בלײַבט שיער ניט אומבאַנוצט אין לעבעדיקן לשון, מען נוצט מערניט: „דער פּרק“; נאָכמער, געבויגענערהייט בלײַבט „פּרק“ אַמאָפטסטן גענוצט אָן אַן אַרטיקל מעשה נאָמען ממש: „ס′שטייט אין פּרק…“; „אין די פּירושים אויף פּרק…“ וכדומה}.

 

avowed

אַליינדערקלערט; אויסגעשפּראָכן; אָפנבאַרלעך; פולמויליק;

{עמאָטיוו:} פאַרברענט;

{לומדיש, באַטאָנענדיק אַז דער מענטש לייקנט גאָרניט אָדאָס וואָס אַנדערע זײַנען נוטה לייקענען, נאָכמער יענער שרײַט עס ַארויסעט בפני כל עם ועדה:} מוסר⸗מודעהדיק [mòysər-mədó-ədik], דרומדיק: [mòysə(r)-mədú:-ədik]; צפונדיק: [mèysər-mədó(y)-ədik].

 

awesome! (interj.)

גוואַלדיק!; או⸗וואַ!; וואַ! [va:a:a]; אָהאָ! אײַ אײַ אײַ! [á-yáy-yáy]; אָט (האָסטע) אַ מעשה! [ót (hostə) a màysə];

{מיט גוזמאדיקײַט, אַז אַזאַ גרויסע זאַך איז שוין מסוכן:} געפערלעך! סכנותדיק! [sakónəzdik]; אַ שרעק!

{דווקא יידישלעך:} נסים ונפלאות! [nìsəmvənifló(y)əs]; אַ נס מן השמים! [anés minashomáyəm]; די אַנדערע טעג יום⸗טוב! [yóntəf]; {אין ישיבהשן לשון צומאָל:} ממש! [máməsh].

 

awesome (adj.)

נסים⸗ונפלאותדיק [nìsəm-vənifló(y)ə(s)dik]; אויסערגעוויינ(ט)לעךפאַנטאַסטישוואונדערלעך; {פראַזע:} וואונדער איבער וואונדער

 

awful

שרעקלעך; געפערלעך.

 

awful lot of

אָן אַ שיעור [ó|nashíyər], דרומדיק: [(ú:|nashí:yə(r]; (גאָר) אַ סך [asákh]; אַ גוזמא [agúzmə]; דרומדיק: [agízmə]; אַ ים מיט [yám];

{לומדיש:} אַ שלל מיט [ashlál].

 

awkward

{אין די מענטשלעכע באַציאונגען:} פּריקרע;

{אויך אין פיזישן זין:} אומגעלומפּערט [ùm-gəlúmpərt]; אויך: [úm-gəlùmpərt]; לעפּיש.

 

Axis powers

די אַקסיס⸗לענדער (ל″ר); די מאַכטן אינעם היטלעריסטישן פאַרבאַנד.

 

axle

(דער\די) אַקס (ל″ר -ן).

 

AWOL

פאַרשוואונדן אָן דערלויבעניש„אַוואָל“.

 

 ayin

ע: (עין, עַיִן) [áyən] — דער זעכצעטער אות פון יידישן אלף⸗בית וואָס צייכנט אָפּ דעם באַטאָנטן וואָקאַל [e] (טעכנישער פאָנעטישער סימבאָל [ε]) אין דער פאָנעטעשיר סיסטעם פון יידישן אויסלייג, למשל „עפּל“, „פרעגן“, „קופּע“ (זעלטן סוף וואָרט, אַז מ′זאָל טרעפן אַ באַטאָנטן עין). עין מאַכט זיבעציק (70) אין דער סיסטעם יידישע נומעראַציע.

   אין די דרומדיקע דיאַלעקטן צעטיילט זיך אָבער דער באַטאָנטער עין אין צווייערליי קלאַנגען געווענדט אָנעט וואָרט און זײַן געשיכטע: דער קורצער [e] און דער לאַנגער, וואָס ווערט פאַקטיש פאַרוואַנדלט אינעם דיפטאָנג [ey], אַזויאַרומעט, אין דרום, אַז דער רבים פון אַ בעט (צום שלאָפן) איז: „בעטן“ [bétn], בשעת ווען מען גייט „בעטן“ [béytn] אַ טובה. ביים צפונדיקן ליטוואַק איז דאָ מערניט איין קלאַנג. אין דרומדיקן יידיש, ווייס פּשוט דער וואָס רעדט נאַטירלעך אַוועלכן. דאָס איז אגב דאָס אייגענע בײַ אַלטע יידישע ווערטער פון סעמיטישן אָפשטאַם אויך, כאָטש דאָרטן שרײַבן זיך די ווערטער היסטאָריש עטימאָלאָגיש, ניט פאָנעטיש. דער [e] קלאַנג אין דרום איז למשל קורץ אין „אמת“ און „היתר“, און פאַרקערט לאַנג אין „בגד“ און „חסד“. אין טייל פון אוקראַינישן יידיש, אין וואָלין איז געווען אַן אונטערדיאַלעקט פון יידיש אַוואו דער לאַנגער וואַריאַנט פונעם באַטאָנטן עין איז גאָר אַריבער אויף [i], למשל [klípm] אויף „קלעפּן“, [tívə] אויף „טבע“. פון אָט די „חיריק יידן“ (אָדער: „וואָס ריידן אויפן חיריק“), איז שיער ניט קיין שריד ופליט בײַ הײַנטיקן טאָג אויך ניט פאַרבליבן.

   ניט⸗באַטאָנטערהייט איז דער עין אַ צייכן אויף אַן אומבאַטאָנטן שווא⸗מעסיקן וואָקאַל, וואָס מען טראַנסקריבירט מיט אַ שווא (ə); פאַקטיש אָבער איז פאַראַן אַ גאַנצער גאַנג פון פאָנעטישע רעאַליזאַציעס, בתוכם אַזעלכע וואָס נייגן צו [i], למשל אין: „בוידעם“, „שלום“ אין טייל דיאַלעקטן, אָדער צו [a] וואו⸗ניט⸗וואו, למשל אין די לשון⸗רבימדיקע ענדונגען פון צווייטן דימינוטיוו, אַשטייגער: „פייגעלעך“, „שטעטעלעך“.

   אין ווערטער פון סעמיטישן אָפּשטאַם, קען מען טרעפן געשריבענע עינס וואָס שטעלן מיט זיך פאָר גאָר פאַרשיידענע פאָנעטישע גלגולים, אַשטייגער: „עסק“ [éysik]; „כעס“ [ká(ə)s]; „בנעימות“ [bin(ə)íməs]; טענה [táynə] און נאָך וואָס האָבן ניט קיין שייכות מיטן אַרויסרייד פונעם עין פון דער  פ אָ נ ע ט י ש ע ר  סיסטעם וואָס גילט אומעטום אויסער בײַ דער לעקסיק וואָס שטאַמט פון לשון⸗קודש און אַראַמיש, וואָס אין דיאָ שפּראַכן איז דער עין גאָר געווען אַ סעמיטישער קאָנסאָנאַנט וואָס איז לאַנג פאַרפאַלן געוואָרן.

 

 

 

 


English-Yiddish Dictionary

B

A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L    M

N    O    P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z

ABBREVIATIONS AND SYMBOLS


 

 B

(דער) בע (צווייטער אות פון לאַטיינישן אַלפאַבעט); אין די ענגליש ריידנדיקע לענדער ווערט אַרויסגערעדט דער נאָמען פון אות [:bi].

 

(Baal Shem Tov (1700-1760

{היימיש:} דער בעל שם טוב [dər|bal-shém-tòv]; דער בעש″ט [dər|bésht]; {ווייניקער היימיש, מער אַקאַדעמיש:} ר′ ישראל בעל שם טוב.

 

baby

(דאָס \ לויטן מין פון קינד: די\דער): עופעלע [óyfələ], צפונדיק: [éyfalə].

 

(Baby! (endearing to a woman

מיידעלע!; מיידל מײַנס!, דרומדיק: [máydl-má:ns]; צפונדיק: מיידל מײַנע [méydl-máynə].

 

baby girl naming ceremony

(דער) האָלעקרייש {מנהג פון עלטערן אשכנז, וואו⸗ניט⸗וואו אויפגעלעבט אין פאַרשיידענע קרײַזן].

 

(Babylon (/Babylonia

בבל [bóvl], דרומדיק: [búvl].

 

Babylonian Talmud → Talmud

 

(.back (n

(דער) רוקן (ל″ר: -ס);

  {הערה: אין טייל דיאַלעקטן גילט „(די) פּלייצע“, וואָס איז אָבער ניט קלאָר מחמת אין אַנדערע דיאַלעקטן איז „פּלייצע“ טײַטש: „(דער) אַקסל“}.

 

(.back (adv

צוריק [tsərík];

{דיאַלעקטיש און אַרכעאיש, אָבער אויפגעלעבט דאָ און דאָרטן אויף שפּראַכיק⸗דיאַלעקטישער אויטענטישקײַט און אויף אַ ליטעראַרישער שטימונג:} קאַריק [karík], קריק.

 

!back: Let’s go back

(לאָמיר גיין) אויף צוריק!; (דיאַלעקטיש:} אויף קאַריק!; אומקערן זיך!;

{שפּאַסיק:} השיבנו נאַזאַט! [hashivéynu|nazát], דרומדיק: [h)ashiváyni:-nazát)] {געשריבן אויך: „נאַזאַד“}.

 

backbone

(די) שדרה [shédrə] (ל″ר: שדרות); (דער) רוקנביין (ל″ר: -ער).

 

(.backbone: has no backbone (fig

פּחדניש [paghdónish], דרומדיק: [paghdú:nish]; פּחדנותדיק [paghdónəzdik], דרומדיק: [paghdú:nəzdik]; מוטלאָז; טרוסעוואַטע;

{אינטעליגענטיש (צומאָל מיט אַ הומאָריסטישן וואונק:} אָנשדרהדיק [ón|shédrə-dik]; {מיט אַ שאַרפערן קנייטש:} שדרהלאָז [shédrə-loz].

{סלענגיש וואולגאַריש:} האָט ניט קיין בצים [béytsəm], דרומדיק: [báytsəm].

 

background

(דער) הינטערגרונט;

{פיגוראַטיוו, אויך:}

 (דער) קאָנטעקסט

{אין זין פון די פריערדיקע שטאַפּלען פון אַוואָס ניט⸗איז:}

די (פריערדיקע) געשיכטע; (די) פאָרגעשיכטע

{אין זין פון דער פראַגע, פון וואַנעט שטאַמט אָפּעט אַוואָס⸗ניט⸗איז:}

(דער) אָפּשטאַם; (דער) שורש (פון אַ זאַך\מענטשן) [shóyrəsh], צפונדיק: [shéyrəsh];

{לומדיש:} די שרשים [shəróshəm], דרומדיק: [shərú:shəm] (ל″ר).

 

backlash

(דער) קעגנקלאַפּ (ל″ר: קעגנקלעפּ); (דער) צוריקשלאָג (ל″ר: -ן).

 

(.backstab (v

שטעכן אין רוקן אַרײַן; דערשטעכן מיטן מעסער אין רוקן (ל″ע: דערשטאָכן); אַרײַנרוקן הינטערווײַלעכץ דעם מעסער.

 

backstabber

(דער) רוקנשטעכער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) רוקנשטעכערין (ל″ר: -ס).

 

(.backstabbing (n

(די) גאָרגלשנײַדערײַ; (די) רוקן⸗שטעכערײַ.

 

backstop

{פיגוראַטיוו, אַז ס′גייט די רייד וועגן מאַכן אַ באַלדיקן סוף צו אַ⸗וואָס⸗ניט⸗איז:} (מאַכן אַן) עד⸗כאן [àt-kán]; {עמאָטיוו:} זאָגן דיינו [zògn|dayéynu], דרומדיק: [zùgn|dayáyni:] (′וואָלט אונדז גענוג געווען′ פונעם פּסחדיקן ליד פון דער הגדה);

{מעכאַניש:} (דער) אָפּהאַלטער (ל″ר: -ס);

{וועגן בריטישן „ברעקסיט“:} דער אָפּהאַלט⸗הסכם; (דער) „בעקסטאָפּ“.

 

(backward (primitive

אָפּגעשטאַנען; הינטערשטעליק; אומאַנטוויקלטבלײַבנדיק פון הינטן.

 

(‘backward(s) (‘back to front

פאַרקערט; קאַפּויער; {בײַ טייל חרדים:} אויף הינטער; אַהינטער.

 

(.backward(s)  (‘in backward direction’) (adv

אויף צוריק [aftsərík]; צוריקצוצו [tsərík|tsə-tsù], דרומדיק: [:tsərík|tsə-tsì]; {דיאַלעקטיש, אַרכעאיש, ליטעראַריש:} אויף קאַריק [af-karík];

{ליטעראַריש און אין טייל חרדישע סביבות:} אויף הינטערווײַלעכץ;

{אין טייל חרדישע סביבות:} ריקווערטס;

{שפּאַסיק:} (מאַכנדיק\מאַכן) „אַ השיבנו נאַזאַט“ [hashivéynu|nazát], דרומדיק: [h)ashiváyni:-nazát)] {געשריבן אויך: „נאַזאַד“}.

 

background check

(די) פּערזענלעכע אונטערזוכונג;

{ווי אַן אַמעריקאַנער פּרט⸗באַגריף, צי מיט אַ קאַפּ הומאָר:} (דער) בעקראַונד טשעק.

 

bad

שלעכט; ני(ש)ט גוט;

{אויף פאַרשטאַרקן:} (אַזוי) ריכטיק שלעכט; גוט שלעכט; טאַקע שלעכט; שטאַרק שלעכטבפירוש שלעכט [bəféyrəsh], דרומדיק: [bəfáyrəsh].

 

bad person

אַ שלעכטער מענטש (ל″ר: -ן);

{בייגעוודיק:} אַ שלעכטע(ר); ני(ש)ט קיין גוטע(ר).

 

(bad things (bad or irksome events, setbacks

אָנשיקענישן (ל″ר; ל″י: אַן אָנשיקעניש [anón|shìkənish], דרומדיק: [anún|shìkənish]);

אָנקלעפּענישן (ל″ר; ל″י: אַן אָנקלעפּעניש); [anón|klèpənish], דרומדיק: [anún|klèpənish];

שלעק (ל″י: שלאַק);

פּעקלעך צרות [péklakh|tsórəs], דרומדיק: [péklakh|tsú:rəs] (ל″ר; ל″י: אַ פּעקל צרות);

{לומדיש:} משלחתן [məsh-lákhəsn] (ל″ר; ל″י: אַ משלחת);

{נאָכמער לומדיש:} מקרים רעים [mìkrəm-ró(y)əm], דרומדיק: [mìkrəm-rú:əm] (ל″ר).

 

badge

(דער) אַמט⸗צייכן (ל″ר: -ס);

{טאָמער אַ מעטאַלענער, אויך:} (דער\דאָס) בלעכל (ל″ר: -עך).

 

badge of honor

אַ סימן פון כבוד [sìmən-fun|kóvəd], דרומדיק: [sìmən-fin|kúvət];

{טאָמער דווקא אַן אָפיציעלע אויסצייגענונג:} אַן אויסצייכענונג; אַן ערן⸗צייכן.

 

badge: badge of shame

אַ שאַנד⸗צייכן (ל″ר: -ס); אַ שאַנד⸗סימן [shánd-sìmən].

אַ קַיִן⸗צייכן [káy(ə)n-tsèykhn], דרומדיק: [ká:y(ə)n-tsàykhn] (< בראשית ד′: ט″ו);

{מער לומדיש:} אַן אות קין [anòs-káy(ə)n].

 

badge: show one’s (official) badge

(באַ)ווײַזן דעם הערב (ל″ע: געוויזן; באַוויזן); אַרויסנעמען דעם הערב (ל″ע: אַרויסגענומען).

 

badge: wear a badge signifying employee or official status

טראָגן אַ צייכן; גיין מיט אַ צייכן.

 

(.badger (v

דערגיין די יאָרן; פאַרנודיען (\פאַרנודזשען); אָנמוטשעןפּלאָגן; {ארכעאיש:} דערקוטשען.

 

(.Bahya ben Joseph ibn Pakudah (11th cent

רבינו בחיי [rabèynu-b(ə)kháy], דרומדיק: [(rabàyni:-b(ə)khá:(y];

דער חובות הלבבות [dər-khòyvəs-(h)al(ə)vóvəs], דרומדיק: [də(r)-khòyvəs-(h)al(ə)vúvəs], צפונדיק: [dər-khòèyvəs-(h)al(ə)vóvəs] („האָסטו עס דען געפונען בײַם חובות הלבבות?“);

ר′ בחיי בן יוסף אבן פּקודה.

 

(.bail (n

(די\דאָס) ערבות [órvəs];

{וועגן דער סומע גופא:} (די\דאָס) ערבות געלט;

{אַרכעאיש:} (די) קויציע.

 

(bail skipper (who flees

(דער) בורח [bəréyəkh], דרומדיק: [bəráyəkh] (ל″ר: בורחים [bórkhəm]), ל″נ: בורחטע (ל″ר: -ס).

 

(.bait (n

(דאָס\דער) רייץ⸗ווערעמל (אויך: ⸗ווערימל); (די) אַרײַננאַרעכץ; (דער) אַרײַננאַר⸗שפּײַז.

 

(bait (harass/degrade

זיך טשעפּענען (צו); העצן; צאַפּן די (\דאָס) בלוט (בײַ).

 

bake

באַקן (ל″ע: געבאַקט, אויך: געבאַקן);

{טאָמער טראַנזיטיוו וועגן אַ געבעקס וואָס איז דערפירט געוואָרן צו אַ גמר:} אָפּבאַקן [ób(b)àkn]; („באַקן קען ער דאָך, אָקערשט האָט ער אָפּגעבאַקט אָט די צען בייגל“).

 

baker

(דער) בעקער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) בעקערין (ל″ר: -ס).

 

(Shane Baker (b. 1968

שיין בייקער.

 

bakery

(די) בעקערײַ [bekəráy]; {אין מזרח, אויך אַרכעאיש און דיאַלעקטיש אַנדערשוואו:} (די) פּעקאַרניע [pəkárnyə].

 

(.baking (n

(דאָס\דער) באַקן.

 

baptism

(די) טויפונג (ל″ר: -ען); (די) קריסטלעכע אײַנטונקונג (ל″ר: -ען); (די) קריסטלעכע טבילה [tvílə] (ל″ר: טבילות);

{ביטולדיק, וועגן אַ ייד וואָס מאַכט אַּדורך די אײַנטונקונגס⸗צערעמאָניע אויף צו ווערן אַ קריסט:} (די\דער) שמד [shmád]; (דאָס\דער) טויפן זיך; (דאָס\דער) טובלען זיך [tóyvlən], צפונדיק: [téyvlən]; (די) גויאישקע טבילה [tvílə].

 

Baptism

(דער) באַפּטיזם

 

(.Baptist (n

(דער) באַפּטיסט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) באַפּטיסטין (ל″ר: -ס); {עמאָטיוו:} (די) באַפּטיסטקע (ל″ר: -ס).

 

(.Baptist (adj

באַפּטיסטיש; באַפּטיסטן⸗.

 

(.Balaam (bibl

בלעם [bíləm], מער פאָרמעל: [bílom].

 

(.Balak (bibl 

בלק [bólək], דרומדיק: [bú:lik];

{ווערטל:} לערנען (מיט עמעצן) בלק (′אַזוי ריכטיק אַרײַנזאָגן′).

 

ball (of string, cord, etc)

(דער) קנויל (ל″ר: -ן.

 

ball (round object for games)

(דער) באַל (ל″ר: -ן); (דער) באַלעם (ל″ר: -ס; (די) פּילקע (ל″ר: -ס).

 

(ball (social event

(דער) באַל (ל″ר: בעלער).

 

ball of string

(דער) קנויל (ל″ר: -ן).

 

balls (slng. for ‘courage’)

בצים [béytsəm] {ניט⸗פאָרמעל, טיילמאָל שפּאַסיק, בײַ טראַדיציאָנעלע קרײַזן פאַררעכנט וואולגאַר}. סטיליסטיש נייטראַלע וואַריאַנטן: מוט, באַהאַרצטקײַט, קוראַזש, בראַווקײַט.

 

(Bal-Makhshoves / Isidor Eliashev (1873–1924

בעל⸗מחשבות [bál-makh|shóvəs], דרומדיק: [bál-məkh|shúvis];

ד″ר איסידאָר (ישראל) הן שלמה זאַלקינד עליאַשעוו (\אלישוב);

געבאָרן און געשטאָרבן: קאָוונע.

 

Baloney! (interj.)

אַ פאַלשע מעשה! [afálshə-máysə]; אַ ליגן די מעשה! {אַרכעאיש:} אַ באָבע⸗מעשה [bóbə-màyse], דרומדיק: [búbə-má:nsə]; כזב ושקר! [kózəvəshé(y)kər]; אַ ליגן די מעשה!; ס′הייבט זיך ניט אָנעט! [s-héybdzakh-nitónit], דרומדיק: [s-háyptsakh-nishtúnit];

{פראַזעס:} אַ נעכטיקער טאָג!דעם קאָפּ געדרייט! ליטוויש: די קאָפּ געדרייט!; ני(ש)ט געשטויגן ני(ש)ט געפלויגן [ni(sh)t-gishtóyn ni(sh)t-giflóygn],  ליטוויש: [nìgishtéygn-nìgifléygn]; אין תמוז גייט אַ שניי! [intáməz geyt-ashnéy]; באָבקעס!.

{לומדיש:) דברים בטלים! [dvórəm|bətéyləm], דרומדיק: [dvú:rəm|bətáyləm]; לא דובים ולא יער [loy-dúbəm vloy-yáər], דרומדיק: [loy-dí:bm vloy yá:r] (′ניט ס′איז דאָ בערן, ניט ס′איז דאָ אַ וואַלד′); להד″ם! [l-hódəm] ,[lahadám] = לא היו דברים מעולם [loy-hóyu dvórəm meyóyləm], דרומדיק: [loy-húyə dvú:rəm mayóyləm].

 

(.ban (n

(די) פאַרווערונג (ל″ר: -ען); (די) פאַרבאָטעניש (ל″ר: -ן);

{דער עיקר לגבי אַ יידיש⸗רעליגיעזער רבנישער פאַרווערונג, קען אָבער באַנוצט ווערן אויסגעברייטערטערהייט מיט איראָניע:} (דער) איסור [ísər] (ל″ר: איסורים [isúrəm], דרומדיק: [isí:rəm]);

{אין זין פון אַן איזאָלירנדיקן עדיקט אַקעגן אַ מענטש אָדער גרופּע, דער עיקר מצד רבנים, קען אָבער באַנוצט ווערן אויסגעברייטערטערהייט:} (דער) חרם [khéyrəm], דרומדיק: [kháyrəm] (ל″ר: חרמס [khéyrəms], דרומדיק: [kháyrəms]) {≠ „חרמות“ וואָס איז טײַטש ′קללות′).

 

(.ban (v

פאַרווערן; פאַרבאָטן;

{לומדיש:} אסרן [ásərn];

{וועגן רבנישן איסור אויף האָבן צו טאָן מיט אַ געוויסן מענטשן אָדער גרופּע; קען באַנוצט ווערן אויסגעברייטערטערהייט וועגן ניט⸗רעליגיעזע און ניט⸗יידישע פאַלן:} לייגן (\שטעלן) אין חרם [in-khéyrəm], דרומדיק: [in-kháyrəm].

 

banal

סקאַרבאָווע; באַנאַל; אויסגעדראָשן.

 

banana

(די) באַנאַנע (ל″ר: -ס).

 

banana republic

(די) באַנאַנישע רעפּובליק (ל″ר: -ן); (די) באַנאַנסקע רעפּובליק (ל″ר: -ן)

 

banana tree

(דער) באַנאַנבוים [banán-bòym] (ל″ר: באַנאַנביימער).

 

(band (n.) (musical

(די) קאפּעליע [kapél(y)ə] (ל″ר: -ס); (דאָס\דער) אָרקעסטערל (ל″ר: -עך); (דער) אַנסאַמבל (ל″ר: -ען);

{ווייניקער פאָרמעל, מער היימיש:} אַ גרופּע קלעזמאָרים (כלי⸗זמרים).

 

band of thieves

אַ באַנדע גנבים [abándə|ganóv(ə)m], דרומדיק: [abándə|ganúv(ə)m]; אַ כאָפּטע גזלנים [gazlónəm], דרומדיק: [gazlú:nəm].

 

band together

זיך צונויפקלײַבן אַרבעטן צוזאַמען; זיך צונויפרופן.

 

(.bandage (n

(דער) באַנדאַזש (ל″ר: -ן).

 

 (.bandage (v. trans

באַנדאַזשירן; פאַרבאַנדאַזשירן; איבערבינדן (אַ וואונד \ ראַנע).

 

(.bank (n

(דער\די) באַנק (ל″ר: בענק [béynk]).

 

(bank at (certain bank

נוצן אַלץ באַנק; פירן די באַנק⸗געשעפטן בײַ.

 

Bank of England

דער ענגלענדער באַנק [éyngləndər].

 

bank on

פאַרלאָזן זיך אויף;

{לומדיש:} זיך סומך זײַן אויף [sóyməkh-zayn], צפונדיק: [séyməkh-zayn];.

 

(.banking (n

באַנק⸗געשעפטן (ל″ר); 

{אָפּלאַכעריש:} (די) באַנקערײַ.

 

banknote

(דער) באַנקנאָט [banknót] (ל″ר: -ן).

 

bannister, railing

(דער) פּאַרענטש [paréntsh] (ל″ר: -עס \ -ן); {אַרכעאיש:} (די) פּאַרענציע (ל″ר: -ס).

 

(bar (place to buy drinks

(דער) באַר (ל″ר: -ן, אויך: -ס); (די) שענק [shéynk] (ל″ר: -ען [shéynk(ə)n]); {אַרכעאיש:} (די) קנײַפּע (ל″ר: -ס);

{טאָמער וועגן אַמאָליקע צײַטן, ווען ס′האָט אָפטמאָל באַדײַט אַן אָרט וואו אי מען קען איבערנעכטיקן אי מען אַרײַן כאַפּן אַ טרונק), צי עמאָטיוו (צומאָל מיט וואַרעמקײַט) וועגן אַ הײַנטצײַטיקן:} (די) קרעטשמע (ל″ר: -ס).

 

(.bar (v

אויסשליסן; פאַרווערןבלאָקירן; {לס″נ:} ני(ש)ט צולאָזן;

{טאָמער דווקא וועגן פיזיש ניט אַרײַנלאָזן:} פאַרשפּאַרן דעם וועג (צפונדיק: די וועג}; ני(ש)ט אַרײַנלאָזן.

 

barcode

(דער) באַר⸗קאָד (ל″ר: -ן).

 

bar song

(דאָס\די) קרעטשמע⸗ליד (ל″ר: ער); (דאָס\די) טרינק⸗ליד (ל″ר: -ער);

{פראַזע:} אַ ליד צו די לחיימס [ləkháyəmz].

 

barber → hairdresser

 

(Joseph Bar-El (1930–2003

בר⸗אל [barél]

יוסף בר⸗אל [yóysəf-barél];

פּראָפעסאָר יוסף (גאָטעסמאַן) בר⸗אל.

 

barely

קאַם; עלטערע שרײַבונג: קוים; קאַם⸗קאַם (\קוים⸗קוים) [kám|kám], דרומדיק: [kó:m|ko:m];

קאַם מיט צרות [kám|mit-tsórəs], דרומדיק: [kám|mit-tsórəs];

מיט כמה צרות [mit-kámə|tsórəs], דרומדיק: [mit-kámə|tsú:rəs].

 

(.bargain (n

 (די) מציאה [mətsíyə] (ל″ר: מציאות).

 

!bargain: What a bargain

{ערנסט⸗באַוואונדערנדיק צי אָפּלאַכעריש⸗סאַרקאַסטיש געווענדט אין דער אינטאָנאַציע:} אָט אַ מציאה!; אַזא מציאה!; וואָס פאראַ מציאה!;

{אָפּלאַכעריש און ביטולדיק:} יענע מציאה!; אויך מיר אַ מציאה! [óykh-mir-amtsìyə], צפונדיק: [óykh-mir-amtsìyə].

 

(bark (of tree

(די) קאָרע.

 

(bark (of dog

(די) האַווקע [háfkə] (ל″ר: -ס); (דער) ביל (ל″ר: -ן); (דער) ביל⸗טאָן.

 

(.bark (v

האַווקען [háfkən]; בילן.

 

(.barking (n

(די) בילערײַ (ל″ר: -ען); (די) האַווקערײַ (ל″ר: -ען).

 

(bar-mitzvah (celebration of a boy’s reaching the age of 13

(די) בר⸗מצווה [bar-mítsvə]; (די) בעל⸗מצווה [bal-mítsvə]; 

{פראַזעס:} ווערן בר⸗מצווה \ בעל⸗מצווהבר⸗מצווה \ בעל⸗מצווה געוואָרן.

  {הערה: וואָס מער מען האָט אין שפּעטערדיקן צוואַנציקסטן יאָרהונדערט אָנגעפרעגט בײַ זקנים פון גאָר פאַרשיידענע יידישע דיאַלעקטן, סײַ דרומדיקע סײַ צפונדיקע, וועגן דעם וואַריאַנט פון  ז י י ע ר  יוגנט, און נאָכמער וועגן דעם ווי אַזוי זייערע טאַטע⸗מאַמע און באָבע⸗זיידע האָבן עס אָנגערופן, אַלץ מער איז קלאָר געוואָרן, אַז דער הויפּט נוסח אויף יידיש איז גראָד געווען: „בעל⸗מצווה“, און די פאָרם איז שיער ניט „אומבאַוואוסטזיניקערהייט“ פאַרביטן געוואָרן דורך דער סטאַנדאַרדער העברעאישער פאָרמע, בפרט אין די אַלע אימיגראַציע לענדער פון יידיש ריידנדיקן פאָלק. צי מען וויל פּרובירן אויפלעבן די ספּעציפיש יידישע פאָרמע צי ניט, קען ניט שאַטן דעם קולטור⸗היסטאָרישן מהלך צו פאַרגעדענקען}.

 

barren

וויסט; פּוסט; ליידיק;

{פראַזע:} וויסט און לער; וויסט און ליידיק.

 

barren land

(דאָס\די) פּוסטלאַנד

{לומדיש:} אומזריעהדיקע קרקע [ùm-zríyədikə|kárkə], דרומדיק: [ìm-zrí:yədikə|kárkə].

 

barren man

(דער) עקר [ókər], דרומדיק: [(úkə(r] (ל″ר: -ים [akórəm], דרומדיק: [akú:rəm]).

{בייגעוודיק:} (אַן\דער) אומפרוכפּערדיקער;

{לומדיש, בייגעוודיק:} (אַן\דער) אומזרעדיקער [ùm-zérədikər], דרומדיק: [(ìm-zéyrədikə(r].

 

barren woman

(די) עקרה [akórə] דרומדיק: [akú:rə] (ל″ר: עקרות);

{מיט וואַרעמקײַט און צאַרטקײַט:} (די) עקרת הבית [akèrəs-(h)abáyəs], דרומדיק: [akèyrəs-(h)abá:(y)əs];

{ע″ט און ליטעראַריש:} (די) אומטראַכטערין (ל″ר: -ס).

 

(.base (n

{טאָמער דווקא אַ געבוי, אַ פיזישער יש, צי מיליטעריש צי ניט:}

(די) באַזע (ל″ר: -ס);

{טאָמער אין זין פון אַ פיזישן יש סאַמע אונטן אויף וועלכן ס′שפּאַרט זיך אָן אָדאָס וואָס איבער דעם, אויך:}

(דער) פונדאַמענט [fundámənt] (ל″ר: -ן);

{טאָמער פיגוראַטיוו אָדער אין אינטעלעקטועלן זין, אויך:}

(דער) יסוד [yəsód] (ל″ר: יסודות [yəsóydəs], צפונדיק: [yəséydəs]).

 

(.base (on) (v. trans

באַזירן אויף; באַגרינדעט אויףזיך שטיצן אויף; זיך אָנשפּאַרן אָן (\אויף); בויען אויף;

{ליטעראַריש:} זיך גרונטפעסטיקן אויף;

{לומדיש) זיך סומך זײַן אויף [sóyməkh-zayn], צפונדיק: [séyməkh-zayn].

 

based on

באַזירט אויף; געבויט אויףבאַגרינדעט אויף;

{ליטעראַריש:} געגרונטפעסטיקט אויף.

 

based: Brooklyn based

ברוקלין באַזירט; מיטן הויפּט⸗אַמט אין ברוקלין.

 

baseball

(דער) בייסבאָל [béyz-bol], אויך: [béyzbl].

 

baseless

גרונטלאָז; אָן אַ יסוד [yəsód]; אומבאַגרינדעט.

 

baseless hatred

(דער) אומזיסטער האַס; (די) גרונטלאָזע שנאה [sínə]; (די) פײַנטשאַפט אָן אַ פאַרוואָס (אויך: פײַנדשאַפט);

{אַ קאַפּ לומדיש:} (די\דער) שנאת חינם [sìnəs-khínəm]; 

 

(bash (n.) (loud celebration

(די) הוליאַנקע (ל″ר: -ס); (די) גרויסע מסיבה [məsíbə] (ל″ר: מסיבות).

 

(bash (v.) (attack with words

אַראָפּרײַסן (ל″ע: אַראָפּגעריסן); אַרײַנזאָגןאַטאַקירן; {אַרכעאיש:} אָנגרײַפן;

{פראַזעס:} דערלאַנגען איבערן קאָפּ; מאַכן פּיפּקע (פון עמעצן); מאַכן אַ תל [tél] (פון עמעצן);

{ליטעראַריש:} מכבד זײַן מיט שמיץ [məkhábəd-zayn].

 

basic

פונדאַמענטאַל; יסודותדיק [yəsóydəz-dik], צפונדיק: [yəséydəz-dik].

 

basically

אין גרונט גענומען; בעצם [b(ə)étsəm] דרומדיק: [b(ə)éytsəm];

{אַ קאַפּ לומדיש:} אין תוך אַרײַן [tókh];

{נאָכמער לומדיש:} ביסודו של דבר [biy(ə)sòydoy-shəl-dóvər], דרומדיק: [(biy(ə)sòydoy-shəl-dúvə(r], צפונדיק: [biy(ə)sèydey-shəl-dóvər].

 

basics

יסודותדיקע זאַכן [yəsóydəzdikə zákhn]; יסודותדיקײַטן [yəsóydékáytn]; וואָס ס′איז אַ יסוד [y(ə)sód]; פונדאַמענטאַלקײַטן [fundamèntálkaytn]; דער פונדאַמענט [fundamént] ,[fundámənt]. 

 

!basics: Back to basics

צוריק צום עיקר! [íkər]; לאָמיר בעסער ריידן וועגן דעם עיקר!; וואָס איז אָבער דער יסוד? [yəsód].

 

(basil (n.) (spice

(די) באַזיליע.

 

(basis (back-up for the argument

(דער) סמך [smákh]; (דער) אָנשפּאַר; (די) ראיה [ráyə];

{בײַ טייל אַרכעאיש:} (די) באַדגרינדונג.

 

(basis (conceptual foundation

(דער) גרונט; (דער) יסוד [yəsód]; (דער) פונדאַמענט [fundáment]; (דער) באַזיס.

 

bastard

{פאָרמעל נייטראַל:} אַן אומגעזעצלעכע(ר) קינד (ל″ר: -ער); אַ ני(ש)ט⸗כשרע(ר) [(anì(sh)t-kóshərə(r], דרומדיק: [(anìsh(t)-kú:shərə(r];

{היסטאָריש ביטולדיק, קען אָבער נייטראַליזירט ווערן מיטן צוגאָב פון „נעבעך“, „פאַר קיינעם ניט געדאַכט“ וכדומה:} (דער) ממזר [mámzər] (ל″ר: ממזרים [mamzéyrəm], דרומדיק: [mamzáyrəm]), ל″נ: ממזרטע [mámzərtə] (ל″ר: -ס); ל″נ אויך: ממזרת(טע) [(mamzérəs(tə], דרומדיק: [(mamzéyrəs(tə] (ל″ר: ממזרתטעס [mamzérəstəs], דרומדיק: [mamzéyrəstəs]; מער לומדישער ל″ר: ממזרות [mamzéyrəs], דרומדיק: [mamzáyrəs]);

{דווקא אַלץ באַליידיקונג, בײַ פאַרשיידענע וואולגאַריש:} אַ הורן⸗זון (ניטאָ קיין ל″נ); אַ ממזר בן הנידה [amàmzər-ben-(h)anídə] (ל″ר: ממזרים בני נידה [mamzèyrəm-bney-nídə], דרומדיק: [mamzàyrəm-bnay-nídə]); {זע אויך אין קומעדיקן סימן}.

 

!bastard: What a bastard

ס′אַ פּאַסקודניאַק! (ל″ר: -עס); ל″נ: ס′אַ פּאַסקודניצע (ל″ר: -ס); אויף ביידע מינים אויך: ס′אַ (שטיק) פּאַסקודסטווע [paskútsvə];

ס′אַ כאָלער(י)ע; ס′אַ מיאוסער מענטש [míyəsər];

ס′אַ מנוול [m(ə)núvl], דרומדיק: [m(ə)nívl] (ל″ר: מנוולים [m(ə)nuvóləm], דרומדיק: [m(ə)nivú:ləm], ל″נ: מנוולטע [m(ə)núvl-tə], דרומדיק: [m(ə)nívl-tə], אויך: מנוולת(טע) [(m(ə)nuvéləs(tə], דרומדיק: [(m(ə)nivéyləs(tə];

ס′אַ אויסוואָרף! (אויך: אויסוואורף); ס′אַ סוואָליטש (ל″ר: -עס);

ס′אַ ממזר בן הנידה [amàmzər-ben-(h)anídə] (ל″ר: ממזרים בני נידה [mamzèyrəm-bney-nídə], דרומדיק: [mamzàyrəm-bnay-nídə]).

 

Bastards! (What bastards!)

סאַראַ כאָלעריעס!; אַזעלכע כאָלעריעס!; אַזעלכע פּאַסקודניאַקעס!; אַזעלכע פּאַסקוטסוועס!;

{לומדיש און צומאָל איראָניש און מיט אַ מאָס גוטמוטיקײַט בײַ זיך:} רשעים ערורים! [rəshó(y)əm-arúrəm]; דרומדיק: [rəshú:əm-arí:rəm].

 

(bat (bird

(די) פלעדערמויז (ל″ר: פלעדערמײַז);

{ע″ט:} (די) נאַכטשוואַלב (ל″ר: -ן);

{לומדיש, דער עיקר פיגוראַטיוו, אַשטייגער אין וויכוחים איבער דער ראָלע פון ראיה אין דער פילאָסאָפיע:}

(דער) עטלף [átləf] (ל″ר: עטלפים [atléyfəm], דרומדיק: [atláyfəm]).

 

(bat (for baseball

(די) דובינקע [dubínkə] (ל″ר: -ס); דער שטאָק (ל″ר: -ן);

{נוסח אַמעריקע:} (דער) באַט (ל″ר: -ס).

 

(bath(tub

(די) וואַנע (ל″ר: -ס).

 

bath: take a bath

מאַכן אַ וואַנע; {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער:} נעמען אַ וואַנע;

{ווען ס′איז קלאָר אַז ס′גייט די רייד וועגן אַ שטוביקער וואַנע:} זיך אויסוואַשן; זיך אַרומוואַשן; זיך אויסבאָדן;

{פראַזעס: דעם וואָס קומט פון באָדן זיך באַגריסט מען מיט:} צו רפואה! [tsu-rəfú(y)ə], דרומדיק: [tsə-rəfíyə].

 

bath house

(די) באָד;

{איידעלער לשון:} (דער) מרחץ [mérkhəts].

 

(go to (bathe in) a bath house (or sauna

גיין אין באָד {≠ „גיין אין באָד אַרײַן“ וואָס איז באַליידיקנדיק};

{ווען ס′איז קלאָר אַז ס′גייט די רייד וועגן אַ באָד ממש:} זיך אויסבאָדן;

{פראַזעס: דעם וואָס קומט פון באָדן זיך באַגריסט מען מיט:} צו רפואה! [tsu-rəfú(y)ə], דרומדיק: [tsə-rəfíyə].

 

(bath-mitzvah (celebration of a girl’s reaching the age of 12

(די) בת⸗מצווה [bas-mítsvə]; 

{פראַזעס:} ווערן בת⸗מצווה (ל″ע: בת⸗מצווה געוואָרן).

 

(.Bathsheba (bibl

בת⸗שבע [ba(s)-shévə], דרומדיק: [ba(s)-shéyvə];

{אַלץ מאָדערנער נאָמען צומאָל פאַרקירצט אויף:} [shévə], דרומדיק: [shéyvə].

 

Sarah Bath-Tovim

שרה בת⸗טובים [sòrə-bas-tóyvəm], דרומדיק: [sù:rə-bas-tóyvəm], צפונדיק: [sòrə-bas-téyv(ə)m];

שרה בת מרדכי?; שרה בת יצחק?; שרה בת יעקב?.

 

battery

(די) באַטערייקע [batəréykə] (ל″ר: -ס).

 

(.bayonet (n

(דער) באַיאָנעט (ל″ר: -ן).

 

(.bayonet (v

שטעכן מיטן באַיאָנעט (ל″ע: געשטאָכן).

 

(be (present tense

זײַן:

איך בין (כ′בין);

דו ביסט (צפונדיק דיאַלעקטיש: בינסט);

ער איז (ר′איז);

זי איז (זי′ז);

מ′איז \ מען איז \ [באַליבט אין ד″מ:] מע איז;

ס′איז \ עס איז \ [באַליבט אין ד″מ:] סע איז;

צפונדיק: מיר זײַנען; דרומדיק: מיר זענען (דרומדיק דיאַלעקטיש: אונדז זע′מיר [(ìnzémə(r]);

צפונדיק: איר זײַט; דרומדיק: איר זענט (דרומדיק דיאַלעקטיש: עץ זענט; צפונדיק דיאַלעקטיש: איר זײַנט);

צפונדיק: זיי זײַנען; דרומדיק: זיי זענען [zay-zènən].

(be (past tense

זײַן:

איך בין געווען (כ′בין געווען);

דו ביסט געווען (צפונדיק דיאַלעקטיש: בינסט געווען);

ער איז געווען (ר′איז געווען);

זי איז געווען (זי′ז געווען);

מ′איז (\ מען איז \ [באַליבט אין ד″מ:] מע איז) געווען;

ס′איז (\ עס איז \ [באַליבט אין ד″מ:] סע איז) געווען;

צפונדיק: מיר זײַנען געווען; דרומדיק: מיר זענען געווען [zènə(n)-g(ə)véyn]; דרומדיק דיאַלעקטיש: אונדז זע′מיר געווען [ìnzémə-g(ə)véyn];

צפונדיק: איר זײַט געווען; דרומדיק: איר זענט געווען (דרומדיק דיאַלעקטיש: עץ זענט געווען).

צפונדיק: זיי זײַנען געווען; דרומדיק: זיי זענען געווען.

(be (future tense

זײַן:

איך וועל זײַן (איכ′ל זײַן; כ′ל זײַן);

דו וועסט זײַן (דו′סט זײַן; דו′עסט זײַן; ס′ט זײַן);

ער וועט זײַן (ער′ט זײַן; ר′ט זײַן);

זי וועט זײַן (זי′ט זײַן; זי′עט זײַן);

מ′וועט זײַן (מען וועט \ [באַליבט אין ד″מ:] מע וועט) זײַן; (מ′עט זײַן);

ס′וועט (עס וועט \ [באַליבט אין ד″מ:] סע וועט) זײַן; (מ′עט זײַן);

מיר וועלן זײַן (מיר′ן זײַן; צפונדיק דיאַלעקטיש: מיל′ן זײַן);

איר וועט זײַן (איר′ט זײַן; איר′עט זײַן);

זיי וועלן (זיי′לן זײַן; זיי′עלן זײַן).

 

beach (n.)

(די) פּלאַזשע; (דער) ברעג; (דער) ברעג וואַסער;

{טאָמער בײַם ים:} (דער) ברעג ים [brèg|yám], דרומדיק: [brèyk|yám];

{טאָמער בײַ אַ טײַך:} (דער) ברעג טײַך.

 

(.bear (n

(דער) בער (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) בעריכע (ל″ר: -ס);

{וועגן אַ קליינינקן:} (דאָס\דער) בערעלע (ל″ר: -ך);

  {הערה: פאַרשטייט זיך אַז מ′קען נוצן אויך דעם ערשטן דימינוטיוו, „בערל“ אויף אַ קלענערן אָדער מיטלוואוקסיקן בער; אַ סברא זייער זעלטן צוליב דער אָפטקײַט פונעם יידישן מאַנסבילשן נאָמען „בערל“ (< דב⸗בער).

 

(bear (v.) (carry

טראָגן; האַלטן בײַ זיך.

 

(bear (v.) (put up with

אויסהאַלטן; אויסשטיין; פאַרלײַדן;

{לומדיש:} סובל זײַן [sóyvl-zayn], צפונדיק: [séyvl-zayn].

 

bear children

געבאָרן (\געבוירן); געווינען; האָבן.

 

bear arms

טראָגן געווער; גיין מיט געווער.

 

bear a grudge

טראָגן אַ האַרץ (אויף); טראָגן אַמאָליקע קריוודעס; אויפהיטן דעם (אַמאָליקן) פאַראיבל; פאַרגעדענקען זיך די (אַמאָליקע) טענות ומענות [tàynəz-umáynəs], דרומדיק: [tà:nəs-imá:nəs].

 

bear scrutiny

אויסהאַלטן דעם (\אַן) עקזאַמען; (קענען) אויסשטיין אַ בדיקה [b(ə)díkə].

 

bear witness

זאָגן עדות [zògn-éydəs], דרומדיק: [zùgn-áydəs]; זײַן אַן עדות דערויף (אַז); 

 

beard

{אויף אַ ריכטיקער לאַנגער באָרד:} (די) באָרד (ל″ר: בערד); 

{טאָמער אַ קורצלעכע:} (דאָס\די) בערדל (ל″ר: -עך);

{טאָמער אַ גאָר קורצע:} (דאָס\די) בערדעלע (ל″ר: -ך);

{טאָמער געשאָרן אין דער פאָרמע פון אַ קמץ:} (דאָס\די) קמץ⸗בערדל (ל″ר: -עך);

{טאָמער ווי בײַ אַ ציג:} (דאָס\די) ציגן⸗בערדל (ל″ר: -עך).

 

bearded

באַבערדלט;

{טאָמער דווקא אַ ממש לאַנגע באָרד:} באַבאָרדיקט.

 

(beast (wild animal

(די) ווילדע חיה [kháyə] (ל″ר: …חיות [kháyəs]); (די) בעסטיע (ל“ר: -ס);

{אַ קאַפּ לומדיש:} (די) חיה רעה [khàyə-róə], דרומדיק: [khàyə-rú:ə] (ל″ר: חיות רעות [khàyes-róəs], דרומדיק: [khàyəs-rú:əs]).

 

beastly

חיהש [kháyish]; ווי אַ חיה [vì-akháyə]; גרויזאַם.

 

(beat (hit

דערלאַנגען קלעפּ; שלאָגן

{טאָמער מיט אַ סך און גאָר שטאַרקע קלעפּ:} צעהרגענען [tsə-hárgənən]; צעשלאָגן; צעממיתן [tsə-méyməsn], דרומדיק: [tsə-máyməsn].

 

(beat (defeat

באַזיגן; בײַקומען;

{לומדיש און בדרך כלל גראַדע ניט וועגן ספּאָרט נאָר וואָדען, לעבנס⸗ענינים, אַרײַנגערעכנט אינעווייניקסטע פּסיכאָלאָגישע אויפטוען:} גובר זײַן (איבער) [góyvər-zayn], צפונדיק: [géyvər-zayn];

{לומדיש, אַמאָפטסטן וועגן מיליטערישע און אַנדערע וויכטיקע ענינים:} מנצח זײַן <+דירעקטער אָביעקט>; [m(ə)natséyəkh-zayn], דרומדיק: [m(ə)natsáyəkh-za:n].

 

(beat around the bush (prevaricate

פּלאָנטערן מיט דער צונג; טאַלאַפּעטשען; ניט ריידן צו דער זאַך.

 

(beat up (physically

צעהרגענען [tsə-hárgənən]; צעשלאָגן; צעממיתן [tsə-méyməsn], דרומדיק: [tsə-máyməsn];

{לומדיש:} צענהרגן [tsə-nérəgn], דרומדיק: [tsə-néyrəgn].

 

(beat up on (with words

אַראָפּרײַסן; אַרונטעררײַסן; אַרײַנזאָגן; אַטאַקירן; באַפאַלן; טאַדלען; אויסזידלען;

{מיט מער קאָלאָריט:} מאַכן פּיפּקע (פון); אויספײַפן

 

beautiful

שיין; פּראַכטפול; פּרעכטיק; הערלעך;

{לומדיש:} מהודרדיק [m(ə)húdər-dik], דרומדיק: [m(ə)hídə(r)-dik]; תפארתדיק [təférəz-dik], דרומדיק: [təféyrəz-dik].

 

beauty

(די) שיינקײַט; (דער) פּראַכט; (די) פּרעכטיקײַט; (די) הערלעכקײַט

{לומדיש:} (די) מהודרדיקײַט [m(ə)húdər-dəkàyt], דרומדיק: [m(ə)hídə(r)-dəkàyt]; (די) תפארתדיקײַט [təférəz-dəkàyt], דרומדיק: [təféyrəz-dəkàyt];

{קאַבאַליסטיש:} הוד [hód];

{ווערטל:} שיינקײַט פאַרגייט, חכמה באַשטייט [khókhmə].

 

(beauty (beautiful woman

אַ קראַסאַוויצע (ל″ר: -ס); אַ שיינהײַט (ל″ר: -ן); אַ יפהפיה [yəféyf(i)yə], דרומדיק: [yəfáyf(i)yə] (ל″ר: יפהפיות);

{לומדיש:} אַ יפת תואר [ay(ə)fàs-tóyər], צפונדיק: [ay(ə)fàs-téyər] (ל″ר: -ס); אַ יפת מראה [ay(ə)fàs-márə] (ל″ר: -ס);

{אָפטמאָל סאַטיריש:} אַ פּאַרשיין [parshéyn]; אַ צורקע (ל″ר: -ס); אַ מיס⸗אַמעריקע (ל″ר: -ס).

 

!(beaut(y) (ridiculous assertion/error): That’s a beaut(y

אָט האָט איר (\האָסטו) אַ פּערל! (\אַ שיינדל!).

 

beauty mark

(דאָס\דער) חן⸗פּינטעלע (ל″ר: -ך).

 

because

ווײַל; {מער שמועסשפּראַכיק:} ווײַלע;

צוליב דעם וואָס; מחמת [mákhməs] דעם וואָס; איבער דעם וואָס;

{אַ קאַפּ לומדיש אָדער גענייגט גענוצט ווערט איבער א ערנסטן ענין:} אַלמאי [àləmáy], דרומדיק: [(àləmá:(y];

{ע″ט, דיאַלעקטיש, אין פאַרשיידענע ליטעראַרישע סטעלן:} וואָרעם [vórəm]; וואָרן.

 

because of

{אין אַלע פאַלן: +דאַטיוו:} צוליב; מחמת [mákhməs]; אַדאַנק; איבער;

{ליטעראַריש:} פון וועגן.

 

(.bed (n

(די) בעט (ל″ר: -ן); (דער) געלעגער (ל″ר: -ן אויך: -ס);

  {הערה: בײַ טייל היט זיך אויף דער חילוק פון (אַשטייגער) „אינדערפרי בין איך אַראָפּ פון געלעגער, און זיך דערמאָנט אַז איך דאַרף זיך שוין קויפן אַ נײַע בעט!“ — דער ערשטער בײַשפּיל איז דער אָרט אַוואו מען שלאָפט, דער צווייטער איז דער שטיק מעבל גופא}.

 

(.bed (v

באַשלאָפן; שלאָפן מיט; גיין שלאָפן מיט.

 

bed: go to bed

זיך לייגן שלאָפן; זיך לייגן אין בעט (אַרײַן).

 

(Bedersi, Jedaiah ben Abraham (±1270 – ±1340

דער בחינת עולם [dər-pkhìnəs-óyləm], אויך: [dər-bəkhìnəs-óyləm]; צפונדיק: [dər-pkhìnəs-éylom], אויך: [dər-bəkhìnəs-éylom];

ידעיה הפּניני (בן אברהם) הבדרש″י.

 

bedevil

באַדיבוקן [badíbəkn]; פאַרטײַוולען; באַווירקן ווי אַ שד [shéd]; פאַרשטערן מעשה שד [màyse-shéd];

{פראַזע:} עלעהיי ס′וואָלט אים אַ שד גענומען פאַרדרייען אַ קאָפּ; ווי ס′וואָלט אים אַ כאַפּ געטאָן דער שטן אַליין [sótn], דרומדיק: [sú:tn]; ווי ס′וואָלט אין אים אַרײַן אַ דיבוק [díbək].

 

bedbug

(דער) וואַנץ (ל″ר: וואַנצן); {שפּאַסיק און גענייגט גענוצט ווערן אויף באַליידיקן פיגוראַטיוו מענטשן:} ווענץ.

 

bedspread

(דער) צודעק (ל″ר: -ן); (דער) איבערדעק (ל″ר: -ס).

 

been: has been

איז געווען; איז געוועזן.

 

been: have been

{דרומדיק:} זענען געווען (\געוועזן); {צפונדיק:} זײַנען געווען (\געוועזן); 

{הערה: וועגן „זײַנען“ ∼ „זענען“ זע אויבן}.

 

beer

(די) ביר.

 

(Beersheba (Be’er Sheva

 באר⸗שבע [bərshévə], דרומדיק: [bərshéyvə].

 

(.before (adv

{נאָכן אַדווערב דרייט מען איבער דעם סוביעקט מיטן פּרעדיקאַט:} פריער; אַפריער [a)fríyər)], טייל צפונדיק אויך: [a)fréyər)]; פריער צו

 

(.before (conj

{נאָך דער קאָניונקציע דרייט מען ניט איבער דעם סוביעקט מיטן פּרעדיקאַט:} פאַר דעם ווי; איידער.

 

(.before (prep

פאַר;

 

before you know it

{אַדווערביאַל:} איידער⸗וואָס⸗ווען; איידער מ′קוקט זיך אַרומ(עט); איידער מ′טוט זיך אַ קער.

 

(before: just before (adv.) (a little while ago

מיט אַ ווײַלע (\ווײַלינקע) צוריק; דאָ ניט לאַנג.

 

(before: just before (prep.) (just prior to / on the eve of 

האַרט פאַר; פּונקט פאַר;

{ליטעראַריש:} ערב [érəv], דרומדיק: [éyrif].

 

beforehand

אַפריער (נאָך); נאָך פאַר דעם; פריער צו צו;

{לומדיש:} קודם המעשה [kòydəm-(h)amáysə], דרומדיק: [kòydəm-amá:(n)sə], צפונדיק: [kèydəm-(h)amáysə]; קודם למעשה [kòydəm-ləmáysə], דרומדיק: [kòydəm-ləmá:(n)sə], צפונדיק: [kèydəm-ləmáysə].

 

beg

{ַאַלץ מלאכה פון אַ בעטלער, בעטנדיק דער עיקר מטבעות אָדער געלט:} בעטלען; גיין איבער די הײַזער; גיין מיט דער טאָרבע;

{בכלל גענומען, שטאַרק און אונטערטעניק בעטן אַוואָס⸗ניט⸗איז:} זיך בעטן (להיפּוך צו „בעטן“ סתם)

 

began

האָט אָנגעהויבן (ל″י); האָבן אָנגעהויבן (ל″ר);

האָט גענומען (ל″י); האָבן גענומען (ל″ר); {דרומדיק אויך:} גענעמען;

{אַרכעאיש אין מערסטע סביבות, ווײַטער גענוצט בײַ טייל חרדים:} (האָט\האָבן) אָנגעפאַנגען;

{לומדיש:} (האָט\האָבן) געמאַכט אַן אתחלא [as-khólə], דרומדיק: [as-khú:lə].

 

beggar

(דער) בעטלער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש: -ס);

  {הערה: טייל וואָלטן אפשר שטעלן דאָ אויך „שנאָרער“; בדרך כלל קען שנאָרערײַ זײַן אַ טבע בײַ אַלערלייאיקע מענטשן מיט פאַרשיידענע מלאכות; אַזויאַרומעט באַקומט זיך, אַז „שנאָרער“ איז אַ גנאי⸗וואָרט דער עיקר אויף אַזאַ איינעם וואָס איז לויט דער מלאכה לחלוטין ניט קיין בעטלער}.

 

begin

אָנהייבן (ל″ע: אָנגעהויבן); נעמען (ל″ע: גענומען, דרומדיק אויך: גענעמען);

{אַרכעאיש אין מערסטע סביבות, ווײַטער גענוצט בײַ טייל חרשים:} אָנפאַנגען;

{לומדיש:} מאַכן אַן אתחלא [as-khólə], דרומדיק: [as-khú:lə].

 

(Begin, Menachem (1913–1992

בעגין [béygin];

מנחם בעגין [mənákhəm|béygin].

 

beginner (elementary student)

(דער) אָנהייבער [ónhèybər], דרומדיק: [ún(h)àybər]  (ל″ר: ø בײַם רוב; אויך -ס דיאַלעקטיש און אין נאָרמאַטיוויסטישע קרײַזן; ביידע זײַנען אָנגענומען) {גילט פאַר ביידע מינים, מען קען אָבער מפרט זײַן: (די) אָנהייבערין (ל″ר: -ס);

עלטערע שרײַבונג און אויך פּאָפּולערער אַרויסרייד אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט: אָנהויבער.

{אויך:} עלעמענטאַר סטודענט; {שפּאַסיק אין טייל יידישע שפּראַך קורסן:} אַ ←דרדקי שילער [dárdəkə]; {אַרכעאיש דײַטשמעריש:} אָנפאַנגער;

{אָפּלאַכעריש:} די אלף⸗בית נודניקעס [áləv-bèyz], דרומדיק: [áləv-bàyz].

 

(.beginning (n

(דער) אָנהייב [ón-hèyb], דרומדיק: [ún-(h)àyp] (ל″ר: -ן); (מען טרעפט אין חרדישע סביבות אויך די עלטערע שרײַבונג: אָנהויב);

(די) אתחלא [as-khólə], דרומדיק: [as-khú:lə] (ל″ר: אתחלות); (אויך: די התחלה; ל″ר: התחלות);

{אַרכעאיש, טרעפט זיך נאָך אין טייל חרדישע סביבות:} (דער) אָנפאַנג (ל″ר: -ען);

{עמאָטיווע סלאַוויזמען באַליבט אין טייל מזרחדיקע סביבות:} (דער) פּאָטשאַטיק (ל″ר: -עס); (דער) פּאָטשאָנטיק (ל″ר: -עס;

{ווערטל:} כל אתחלות קשות [kòl-as-khóləs|kóshəs], דרומדיק: [kòl-as-khú:ləs|kú:shəs] (′אלע אָנהייבן זײַנען שווער′).

 

(.beginning of the redemption (kabb

די אתחלתא דגאולה [dəàs-kháltə|dəg(ə)úlə], דרומדיק: [dəàs-kháltə|dəg(ə)ílə].

 

beginning: from beginning to end

פון אָנהייב ביזן סוף [funónheyb|bìzn-sóf], דרומדיק: [finú:nhayb|bìzn-sóf];

פון א′ ביז ת′ [funáləf|bìs-tóf], דרומדיק: [fináləf|bìs-túf];

{לומדיש:} פון בראשית ביז דברי הימים [fun-bréyshəs|biz-dìvrey-hayóməm], דרומדיק: [fin-bráyshəs|biz-dìvrey-hayúməm] (′פון ערשטן ספר פון תנ″ך, „בראשית“, ביזן לעצטן ספר, „דברי הימים“).

 

beginning: from the beginning

פון (סאַמע) אָנהייב; פון אָנהייב אָן (\אָנעט); 

 

behave

זיך אויפפירן [zəkh-úf-fìrn], דרומדיק: [zəkh-ó:(u)(ə)f-fìrn], טייל ד″מ: [zəkh-íf-fìrn]; האַנדלען.

 

behaved badly

זיך שלעכט אויפגעפירט; שלעכט געהאַנדלט;

 

behaved (very) unkindly

זיך מיאוס אויפגעפירט [míyəs]; (האָט\האָבן זיך) מיאוס געהאַנדלט.

 

behavior

(די) אויפפירונג (ל″ר: -ען);

{מער פאָרמעל, אַקאַדעמיש:} (דער) אויפפיר (ל″ר: -ן)

 

(.behind (n

(דער) הינטערחלק [híntər-khèylək], דרומדיק: [híntə(r)-khàylik]; (דער) הינטן; (דער\דאָס) געזעס;

{לס″נ:} (דער) אחור [ókhər], דרומדיק: [(úkhə(r]; {מיט צוגעגעבענעם הומאָר:} (די) אחוריים [akhəráyəm] (ל″ר {בעצם דער אַמאָליקער לשון⸗קודשדיקער דואַל, עלעהיי אין „ידיים“, „רגליים“});

{וואולגאַריש:} (דער) תחת [tókhəs], דרומדיק: [túkhəs] (ל″ר: תחתער [tékhsər], דרומדיק: [(téykhəsə(r]);

{וועגן אַ קינד, סלענגיש; אויך סעקסועל צי אינטים:} (דאָס\דער) תחתל [tékhəsl], דרומדיק: [téykhəsl] (ל″ר: -עך).

 

(.behind (prep

הינטער.

 

(behind: be behind (in a task

אונטערהינקען; זײַן הינטערשטעליק; הינקען אין דער אַרבעט; זיך נאָכשלעפּן אין דער אַרבעט.

 

(Beinfeld & Bochner’s Yiddish-English Dictionary (2013

ביינפעלד⸗באָכנערס ווערטערבוך;

{פון קיצור וועגן:} ביינפעלד⸗באָכנער.

 

Belarus

רײַסן, ווײַסרוסלאַנד, בעלאַרוס

  (א) פאַראַן אַ שיטה, אַז פּונקט אַזוי ווי בײַ אַ סך מלוכות, לענדער און קולטורן, זאָל מען דעם הײַנטיקן אָפיציעלן און אויך ברייט⸗באַנוצטן נאָמען פונעם לאַנד, בעלאַרוס [belarús] אויסשפּרייטן רעטראָספּעקטיוו אין דער דור⸗דורותדיקער פאַרגאַנגענהײַט אַרײַן.

  (ב) פאַראַן אויך אַ צווייטע מיינונג, אַז דער נאָמען בעלאַרוס פּאַסט זיך אַמבעסטנס צו דער איצטיקער, נאָכסאָוועטישער תקופה, פון אָפיציעלער אומאָפּהענגיקײַט, פון 1991טן יאָר און ווײַטער, בעת ווען אין דער סאָוועטישער תקופה איז מער שייך די בעלאַרוסישע (אָדער: בעלאָרוסישע) רעפּובליק, אָדער פון קיצור וועגן: בעלאַרוסיע (אָדער: בעלאָרוסיע) [belarúsyə]. אונטערשפּאַרנדיק אָט די פּאָזיציע, ווײַזט מען אָנעט, אַז די (אויף⸗אַ⸗סך גרעסערע) גרענעצן פון הײַנטיקן בעלאַרוס וואַקסן פון דעם כיבוש און ליקווידירונג מצד דער סאָוועטישער מאַכט פון דער צווישנמלחמהדיקער פּוילישער רעפּובליק אין סעפּטעמבער 1939. ביז דעמאָלט איז די „קלאַסישע“ בעלאַרוסישע רעפּובליק באַשטאַנען בלויז פון מזרחדיקן סעקטאָר מיט דער הויפּטשטאָט מינסק שיער ניט בײַ דער מערבדיקער גרענעץ. דאָס איז געווען די רעפּובליק פון די שטעט וויטעבסק, מאָלעוו (מאָהילעוו), האָמלע (גאָמעל), באַברויסק, פּאָלאָצק וכו′ וואָס איז באַקאַנט געווען איבער דער וועלט ווי די ווײַסרוסישע (אָדער בעלאַרוסישע) רעפּובליק פון סאָוועטנפאַרבאַנד (אין פאַרשיידענע לשונות האָט מען אָדער גענומען דעם סלאַווישן שורש און אַדאַפּטירט, אָדער מען האָט לויטן פּשט („ווײַסער רוסלאַנד“) פאַרטײַטשט. ערשט נאָכן כיבוש פּוילן, האָט די סאָוועטישע מאַכט אַנעקסירט און אַרײַנגענומען אין אָט דער רעפּובליק די שטעט אויף צו מערב: פּינסק, בריסק (ברעסט), גראָדנע, סלאָנים, באַראַנאָוויטש, נאַוואַרעדאָק (נאָוואָגרודעק) און אַ גרויסע צאָל שטעטלעך צווישן מינסק און ווילנע, ביז ווײַטער אויף צפון, וואָס היסטאָריש איז „זייער שטאָט געווען ווילנע“ און אַזוי אויך אין צווישנמלחמהדיקן פּוילן; — ווילנע, וואָס די סאָוועטן האָבן אָקטאָבער 1939 אַוועקגעגעבן דער ליטווישער רעפּובליק אַ טראָיאַנישע מתנה. לויט אָטאָ דער שיטה באַקומט זיך, אַז די צוויי תקופות פון דער בעלאַרוסישער רעפּובליק ווי טייל פון סאָוועטנפאַרבאַנד געהערן דער געשיכטע פון דער „בעלאַרוסישער (ווײַס⸗רוסישער) רעפּובליק“ — פון קיצור וועגן: ווײַסרוסלאַנד —

בעת ווען די פאַקטישע געשיכטע פון „בעלאַרוס“ נעמט זיך אין וועג אַרײַן ערשט אין 1991 מיטן צונויפפאַל פון סאָוועטנפאַרבאַנד און די דעקלאַרירונג פון אומאָפּהענגיקײַט. טיילמאָל הערט מען די טענה, אַז ס′איז שווער צו געפינען אין דער גאַנצער געשיכטע ביז דער ערשטער וועלט מלחמה אַ תקופה מיט אַ מלוכה וואָס זאָל הייסן אין אַוועלכן ניט איז גלגול דער ווײַסער רוסלאַנד. אָבער ווידער פאַרקערט: עטנאָגראַפן און פילאָלאָגן ווײַזן אָבער אָן אויף די אַלע הונדערטער יאָרן פון אַ בעלאַרוסישער שפּראַך און ליטעראַטור און קולטור, ניט שייך וואָס עס איז ניט געווען קיין פּאָליטישע זעלבשטענדיקײַט; מה⸗דאָך יידיש איז פאַר⸗זיך אַ זעלטענער מוסטער פון די אויפטוען און כוחות פון די מלוכהלאָזע לשונות און קולטורן וואָס אויף דער וועלט.

  (ג) בײַ אַמאָליקע יידן, אויף יידיש, אין אָט דער גאַנצער טעריטאָריע פון צפון⸗מזרחדיקן יידיש, האָט מען די טעריטאָריעס גערופן: רײַסן (אין גאָר אַמאָליקן אויסלייג אָפטמאָל: רייסין), טאַקע ווי אין משה קולבאַקס באַוואוסטער פּאָעמע רײַסן. דעם נאָמען טרעפט מען אין די מקורות שוין הונדערטער יאָרן, און ער איז לעבעדיק געווען אין מויל פון אַ סך יידן ביזן חורבן, און בײַ דער שארית הפּליטה שיער ניט ביז איצטער אויב אַפילו אין זכרון פון באָבע⸗זיידעס באַנוץ איידער אין אייגענעם באַנוץ. אין אַמאָליקע ווילנער אויסגאַבעס פון סליחות און אַנדערע ספרים האָט מען אָנגעגעבן דעם נוסח בזה הלשון: ליטא, זאמיט, רייסין, ווי די דרײַ שטחים פון די צפונדיקע יידן וואָס זײַנען אין ברייטערן קולטור⸗היסטאָרישן און דיאַלעקטאָלאָגישן זין אַלע ליטוואַקעס און זייערע לענדער, די לענדער וואָס שטאַמען אָפּעט אין אַַ גרויסער מאָס פון געוויסע גאָראַמאָלעדיקע גרענעצן פון ליטווישן גרויס⸗פירשטנטום.

  (ד) אין די יאָרן צווישן די צוויי וועלט מלחמות, ווען די בעלאַרוסישע רעפּובליק איז באַשטאַנען בלויז פון מזרחדיקן סעקטאָר, מיט מינסק (כמעט האַרט בײַ זײַן מערבדיקער גרענעץ) אַלץ הויפּטשטאָט, איז יענע רעפּובליק געווען אַ זייער וויכטיקער צענטער פון יידיש, און פון יידישער שפּראַך און ליטעראַטור, נאַטירלעך לויטן סאָוועטישן שטייגער. אין אָט דער צײַט, בתוכה די אַלע יאָרן ווען יידיש איז געווען איינע פון די אָפיציעלע שפּראַכן, און עס זײַנען אַרויס אַ סך זשורנאַלן, ביכער, דאָקומענטן אויף יידיש, איז דער יידישער נאָמען פון לאַנד נאָר און בלויז געווען: ווײַסרוסלאַנד [váys-rùsland]. אין אַ סך פּובליקאַציעס זעט זיך אויך דער אַדיעקטיוו פונדערפון: ווײַסרוסלענדיש; פאַר יידישע לינגוויסטן און ליטעראַטור היסטאָריקער, למשל, וועלן אייביק וויכטיק בלײַבן פאַרשיידענע וויסנשאַפטלעכע בענד אויף יידיש, בתוכם דער „מינסקער צײַטשריפט“, וואו מען זעט בולט אַז זיי זײַנען בכלל אויף דער וועלט געקומען אַדאַנק — „דער יידישער אָפּטיילונג בײַם אינסטיטוט פאַר ווײַסרוסלענדישע קולטור“. „ווײַסרוסלאַנד“ איז געווען בשעת מעשה דער יידישער נאָמען פון לאַנד אין מויל פון זײַן אָנזעעוודיקער יידישער באַפעלקערונג, אַ נאָמען וואָס איז געבליבן פעסט בײַ די וואָס שטאַמען פון אָט די שטחים איבער גאָר דער וועלט און נוצן נאָך יידיש, אַזוי ווי בײַ יידיש ריידנדיקע אין אָטאָ די מקומות גופא. דאָס הייסט, אַז סײַ אָפיציעל אין אַ לאַנד וואו יידיש האָט געהאַט אַ ממשותדיקן מלוכהשן סטאַטוס מיט אָן אַ שיעור לעבעדיקן באַנוץ (ניט סתם סימבאָליק), און במילא אַ שלל מיט פּובליקאַציעס און אינסטיטוציעס, איז דער איינציקער נאָמען פון דער צווישנמלחמהדיקער רעפּובליק אויף דער יידישער שפּראַך געווען: ווײַסרוסלאַנד. פאַראַן מיינונגען, אַז פּונקט ווי „בעלאַרוס“ בײַ בעלאַרוסן, קען „ווײַסרוסלאַנד“ אויף יידיש אויסגעשפּרייט ווערן, סײַ רעטראָספּעקטיוו (בדיעבד) סײַ פּראָספּעקטיוו (אויף להבא).

  (ה) פונדעסטוועגן בלײַבט אַן אויסנאַם און אַ פּאָטענציעלע מניעה. אינעם לשון פון יידן פון יענע טיילן פון צווישנמלחמהדיקן צפון⸗מזרחדיקן פּוילן וואָס זײַנען אַרײַן אין דער בעלאַרוסישער רעפּובליק ערשט פון 1939 (פּינסק, בריסק, גראָדנע, סלאָנים, באַראַנאָוויטש, נאַוואַרעדאָק, און די אַלע שטעטלעך אין צפון⸗מערבידקן בעלאַרוס פּאַזע דער ליטווישער און לעטישער גרענעץ) האָט דער טערמין ווײַסרוסלאַנד זיך גראַדע ניט אײַנגעפונדעוועט אויף יידיש. ספּעציעל בײַ יידן פון אַ מער טראַדיציאָנעלער אָריענטירונג, האָט זיך דער נאָמען „ווײַסרוסלאַנד“ ניט געפּאָרט נאַטירלעך מיט די היסטאָרישע (און ביזן חורבן) ישיבהשע שטעט מיר, קלעצק, וואַלאָזשין, באַראַנאָוויטש, סלאָנים. אַז די „ליטווישע ישיבה שטעט“ זאָלן זײַן „אין פּוילן“ איז שוין איינמאָל געווען אַ שפּראַכיקע און פּסיכאָלאָגישע איבערקערעניש; און איצט ווידער — ווײַסרוסלאַנד? אין גאַנג פון אונדזערע עקספּעדיציעס אויף אויסזוכן די לעצטע יידיש ריידנדיקע זקנים אין יענע מקומות, האָבן מיר אַ סך מאָל פאַרצייכנט בײַ זקנים, אינעם לעצטן יאָרצענדליק פון צוואַנציקסטן יאָרהונדערט, אָט אַן ערך אַזאַ מין פאָרמולירונג: „פון אַמאָל⸗אַמאָל זײַנען מיר דאָך ליטוואַקעס, די געגנטן ט′מען אַמאָל גערופן רײַסן, נאָר פאַר דער מלחמה זײַנען מיר געווען פּוילישע בירגער און אונדזער וויכטיקסטע שטאָט איז געווען ווילנע וואָס איז דאָך אויך געווען אין פּוילן. יע, אין 1939טן יאָר האָט מען אונדז דאָ אַרײַנגענומען אין ווײַסרוסלאַנד, נאָר אויף יידיש האָט מען זיך ניט גערופן אַזוי. פאַרקערט, אַז דאָ לעבט איצטער אַ ייד וואָס איז אַרײַנגעפאָרן פון אַ שטעטל ערגעץ ניט ווײַט פון באַברויסק, זאָגן מיר אויף אים: ער איז פון יענע ווײַסרוסלאַנד [yénə|vàys-rúsland]. נאָך היטלערן, אַז ס′זײַנען דאָ געבליבן אַזוי ווייניק יידן, זײַנען מיר געווען סאָוועטישע בירגער, אויף וואָס איז ווײַטער געווען צו טראַכטן. אַהאַ, און איצטער זײַנען מיר בירגער פון בעלאַרוס. איז וואָס נאָך ווילט איר וויסן?“ {אגב איז דאָס בדרך כלל בײַ אָטאָ די יידן געווען אַרויסגערעדט דווקא [vàys-rúsland]; ניט [váys-rùsland] — דער נוסח וואָס אָפטער בײַ יידן פון מזרחדיקן ווײַסרוסלאַנד\בעלאַרוס גופא, אין וועלכן ס′ווערט גראַדע באַטאָנט, ניט קוקנדיק אויף דער קלענערער דיסטאַנץ ביז רוסלאַנד געאָגראַפיש גערעדט: „מער ווײַס“ און „ווייניקער רוסלאַנד“…}.

  (ו) אויפן פאָרשערישן געביט פון דער יידישער פילאָלאָגיע און קולטור געשיכטע שטעלן מיט זיך פאָר אָט די מקומות די היסטאָריש⸗גערעדט מזרחדיקע שטחים פון צפון⸗מזרח יידיש און במילא פון די צפון⸗מזרחדיקע אשכזנים. פאָלקלאָריסטיש און אין דער טראַדיציאָנעלער טערמינאָלאָגיע זײַנען דאָס אַלץ די מזרחדיקע ליטוואַקעס און די ערטער די מזרחדיקע טיילן פון ליטע אין ברייטערן קולטור⸗היסטאָרישן זין, וואָס האָט ניט קיין דווקאדיקן שייכות מיט די אַלע פּאָליטישע איבערקערענישן אין גאַנג פון דור⸗דורות, און בפרט אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט.

 

belief

{אוניווערסאַל, אויך אוניווערסאַל רעליגיעז:} (דער\דאָס) גלויבן [gloybm], צפונדיק: [gleybm];

{בדרך כלל בנוגע וואָס⸗ניט⸗איז וויכטיק דעם מענטשן אויסערן תחום פון רעליגיע:} (די) איבערצײַגונג; (די) גלייביקײַט.

{אין תחום פון דער טראַדיציאָנעלער יידישער רעליגיע:} (די) אמונה [əmúnə], דרומדיק: [əmínə]; יראת שמים [yìrəs-sh(ə)máyəm] (′אַ מורא האָבן פאַר [גאָט אין] הימל′); {עמפאַטיש:) (די) אמונה שלימה [əmùnə-shléymə], דרומדיק: [əmìnə-shláymə] (′פולשטענדיקער גלויבן′);

{אין טראַדיציאָנעלן יידישן טראַכטן איז ניט אָפּצוטיילן די אמונה פון דער אָפּטימיסטישער אײַנגעגלייבטקײַט אַז דער רבונו של עולם וועט ווירקן לטובה, וואָס רופט זיך: (דער) בטחון [bətókhn], דרומדיק: [bətúkhn].

 

believability

(די) גלייבעדיקײַט; (די) גלייבלעכקײַט; {אַרכעאיש:} (די) גלייבווערדיקײַט.

{פראַזעס:} די פראַגע צי מען קען דערײַן גלייבן (\צי מען קען זיך דערויף סומך זײַן [sóyməkh-zayn], צפונדיק: [séyməkh-zayn]).

 

believable

(וואָס) לאָזט זיך גלייבן; (וואָס) ס′גלייבט זיך [zgléybdzakh], דרומדיק: [zgláyptsəkh]; (וואָס) לייגט זיך אויפן שכל [lèygdzakh|afn-séykhl], דרומדיק: [làyktsəkh|o(u)(ə)fn-sáykhl]; (וואָס) מ′קען גלייבן; (וואָס) מ′קען זיך פאָרשטעלן; גלייבלעך.

 

 believe

גלייבן [gleybm], דרומדיק: [glaybm];

{די עלטערע אָרטאָגראַפישע פאָרם, אין גײַסט פון ליטעראַרישער יידישער אינטערדיאַלעקטישקײַט און בבת אחת אונטער דער דעמאָלטיקער דײַטשמערישער השפּעה, וואָס שטעלט מיט זיך פאָר אַן איינאיינציקן אַרויסרייד (גלײַך אין אַלע דיאַלעקטן) וואָס איז געבליבן אויך אין לעבעדיקן באַנוץ אין טייל קרײַזן:}

גלויבן [gloybm];

{אין זין פון ′האָבן די מיינונג′ (ַאַז…), אויך:}

מיינען; האַלטן; טראַכטן; בײַ מיר (\דיר וכו′) קומט אויס(עט); {אַרכעאיש, דײַטשמעריש, סובסטאַנדאַרדער אַמעריקאַנער באַנוץ:} דענקען

  {הערה: „דענקען“ בלײַבט פונדעסטוועגן ליטעראַריש אָנגענומען אין זין פון אַ טיפן פילאָסאָפירנדיקן טראַכטן};

{אין זין פון אַוועלכער ניט איז טיפער, ערנסטער גלייבונג:}

גלייבן בלב ונפש [gléybm|blèvənéfəsh], דרומדיק: [gláybm|blèvənéyfəsh]; גלייבן מיטן גאַנצן האַרצן.

{אין זין פון אַ טיפערער יידישער רעליגיעזער איבערצײַגונג:}

האָבן אמונה [əmúnə], דרומדיק: [əmínə]; האָבן יראת שמים [yìrəs-sh(ə)máyəm]; {אין טראַדיציאָנעלן יידישן טראַכטן איז ניט אָפּצוטיילן די אמונה פון דער אָפּטימיסטישער אײַנגעגלייבטקײַט, אַז דער רבונו של עולם וועט ווירקן לטובה, וואָס רופט זיך: האָבן בטחון [hòbm-bətókhn], דרומדיק: [h)ùbm-bətúkhn)].

 

!Believe (you) me

אויף מײַן ערן וואָרט! [af-màyn|érn-vórt], {מער עמפאַטיש:} [af-máyn|èrn-vòrt];

מעגסט (\איר מעגט) מיר גלייבן! {דיאַלעקטיש, אַרכעאיש: מיך};

קענסט זיך (\איר קענט זיך) אויף מיר פאַרלאָזן (אַז).

 

believer

{בײַ יידן, רעליגיעז; בייגעוודיק:} (דער) גלייביקער, ל″נ: גלייביקע (ל″ר בײַ ביידע: גלייביקע);

{לומדיש:} דער בעל⸗אמונה [bal-əmúnə], דרומדיק: [bal-əmínə] (ל″ר: בעלי אמונה [bàlə-əmúnə]); (דער) בעל מאמין [bal-máymən], דרומדיק: [bal-má:mən] (ל″ר: -ס); (דער) מאמין [máymən], ל″נ מאמינטע [máyməntə], ל″ר מאמינים [mamínəm] {נאָכמער לומדיש:} [maymínim];

{אוניווערסאַל, רעליגיעז:} גלייבער אין גאָט (ל″ר: ø), ל″נ: גלייבערין אין גאָט (ל″ר: -ס); וואָס \ זיי גלייבן אין גאָט;

{וועגן גלייבן אין אַ זאַך סתם, שטאַרק האַלטן פון אַוואָס⸗ניט⸗איז צי אַוועמען⸗ניט⸗איז:} (דער) גלייבער (ל″ר: ø)\ ל.נ. (די) גלייבערין (ל″ר: -ס), {אָפטמאָל מיט אַ קאַפּ איראָניע:} (די) גלייבערקע (ל″ר: -ס); {פראַזעס:} (אַ מענטש) וואָס האַלט פעסט (פון\אַז); (דער) נאָכפאָלגער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש און פּוריסטיש: -ס), ל″נ: (די) נאָגפאָלגערין (ל″ר: -ס); {אַ קאַפּ פיגוראַטיוו:} אַ חסיד (פון) [khósəd], דרומדיק: [khúsəd].

 

belittle

מאַכן צו גאָרני(ש)ט; מאַכן צו קליינגעלט; מאַכן מיט דער ערד גלײַך;

{סלענגיש, עמאָטיוו:} מאַכן פּיפּקע פון; מאַכן אַש און בלאָטע פון; אָפּהאַקן דעם קאָפּ (צפונדיק: די קאָפּ);

{לומדיש:} מזלזל זײַן [məzálzl-zayn].

 

bell

{קלענער, למשל צו אַ דירה:} (דאָס\דער) גלעקל (ל″ר: -עך);

{גרעסער, למשל אין אַ קלויסטער אָדער שטאָט⸗זייגער:} (דער) גלאָק (ל″ר: גלעקער).

 

beloved

באַליבט; וואָס געפינט בײַ לײַט חן [khéyn], דרומדיק: [kháyn];

{ליטעראַריש:} לײַטזעליק.

 

beloved of God

באַליבט בײַ גאָט;

{ליטעראַריש:} גאָטזעליק (אויך: גאָטזעליג).

 

beloved: my beloved

 {בייגעוודיק:} מײַן געליבטע(ר);

{אינטים:} מײַן סערצע; מײַן סערצעניו;

{טאָמער פּלאַטאָניש; בייגעוודיק:} מײַן באַליבטע(ר).

 

belt

(דער\דאָס) פּאַסיקל; (דער) פּאַסיק; (דער) רימען;

{בײַ טייל סתם, בײַ טייל נאָר וועגן אַ ספּעציעלן פּאַסיקל, אַמאָפטסטן פון ווייכן שטאָף, וואָס אַ חסידישער מאַנסביל טוט זיך אָ נעט צום דאַוונען:) (דער\דאָס) גאַרטל (ל″ר: -ען, -עך).

 

belt: safety belt

(דער) פּאַס (ל″ר: -ן); (דער) •מאַשין⸗פּאַס {אין אַן אויטאָמאָביל, אויטאָבוס, עראָפּלאַן, כו′} (ל″ר: -ן); (דער) שוץ⸗פּאַס [shúts-pàs] (ל″ר: -ן).

 

benefactor

{דער עיקר אין זין פון פינאַנציעלער הילף:}

(דער) מעצענאַט [metsə-nát] (ל″ר: -ן), ל″ר אויך: (די) מעצענאַטקע (ל″ר: -ס);

{אין טראַדיציאָנעלע סביבות; אַנדערשוואו צומאָל מיט איראָניע:} (דער) נדבן [nádvən] (ל″ר: נדבנים [nadvónəm], דרומדיק: [nadvúnəm]), ל″נ: (די) נדבנטע [nádvən-tə] (ל″ר: -ס);

{דער עיקר אויף אַנדערע אופנים:}

(דער) בעל⸗חסד [bal-khésəd], דרומדיק: [bal-khéysət] (ל″ר {לומדיש:} בעלי⸗חסדים [bàlə-khsódəm], דרומדיק: [bàlə-khsú:dəm]);

{צומאָל איראָניש:} (דער) בעל⸗טובה [bal-tóyvə], צפונדיק: [bal-téyvə] (ל″ר: -ס; אויך: בעלי⸗טובה [bàlə-tóyvə], צפונדיק: [bàlə-téyvə]).

 

(benefit (n.) (advantage

(די) מעלה [máylə], דרומדיק: [má:lə]; 

{לומדיש:} (דער\די) תועלת [toyéləs], דרומדיק: [toyéyləs], צפונדיק: [teyéləs];

{לומדיש, אַרגומענטאַטיוו:} (די) רבותא [rəvúsə], דרומדיק: [reví:sə].

 

(benefit(s) (n.) (government/employer’s grants

די בענעפיטן [bènəfítn] (ל″ר).

 

benefit: in benefit of

לטובת [lətóyvəs], צפונדיק: [lətéyvəs].

 

(Ben-Gurion, David (1886–1973

בן⸗גוריון [bèn-gúryin], אויך: [ben-gùryón];

דוד גרין.

 

(Bergelson, Dovid (1884–1952

בערגלסאָן [bérgl-son];

דוד בערגלסאָן [dòvəd-bérgl-son], דרומדיק: [dùvit-bérgl-zon];

דוד בן רפאל הערגעלסאָן.

 

Bernstein, Rachel (Rokhl) (1869–?)

יהודית [yəhúdis], אויך: [yúdis]; דרומדיק: [yehí:dəs], אויך: [yí:dəs];

רחל בערנשטיין;

געבאָרן: מינסק; געשטאָרבן [אומגעקומען?]: ?.

 

(Berinsky, Lev (b. 1939

בערינסקי [bərínski];

לעוו בערינסקי.

 

(Ben-Yehuda, Eliezer (1858–1922

בן⸗יהודה [bèn|yəhúdə]; {חוזקדיק:} [bèn-yəhudá];

אליעזר בן⸗יהודה [eləézər-|ben-yehúdə], דרומדיק: [eləéyzər-|ben-yehí:də];

לייזער⸗איציק (\לייזער⸗איצע) פּערלמאַן; אליעזר⸗יצחק פּערלמאַן; לייזערקע פּערלמאַן;

געבאָרן: לוזשיק (לוזשקע), ווילנער גובערניע; געשטאָרבן: ירושלים.

 

(beside (near

לעבן [lèbm], דרומדיק: [lèybm]; {דיאַלעקטיש אויך:} נעבן; בײַ.

 

(beside oneself (with anger

אויסער זיך [óysər-zəkh]; {מער עמפאַטיש:} [òysər-zíkh].

 

beside the point

ני(ש)ט צום ענין [í(n)yən]; ני(ש)ט צו דער זאַך;

{אַ קאַפּ שטאַרקער אין זין פון אַפילו ניט צו דער טעמע:} ני(ש)ט שייך [nì(sh)t-sháyəkh].

 

(besides (in addition to that

אַחוץ דעם [akhúts|dém], אויך: [akhùdz-dém]; דרומדיק: [akhíts|déym], אויך: [akhìdz-déym];

{מער פאָרמעל:} אין צוגאָב דערצו.

 

besides all that

אַחוץ דעם אַלעמען [akhúts|dèm-áləmən], אויך: [akhùdz-dèm-áləmən]; דרומדיק: [akhíts|dèym-áləmən], אויך: [akhìdz-dèym-áləmən].

 

best

{בייגעוודיק:} בעסטע(ר).

 

(bestiality (animal like behavior

(די) חיהשקײַט [kháyəsh-kàyt]; (די) ווילדע⸗חיהשקײַט;

{לומדיש:} די חיה⸗רעהדיקײַט [khàye-róə-dəkàyt], דרומדיק: [khàye-rú:ə-dəkàyt]; (די) בהמיות [bahám(i)yəs].

 

(bestiality (sexual

(די) זאָאָפיליע; (די) שוכב⸗עם⸗בהמה קרענק [shóykhəv-im-b(ə)héymə], דרומדיק: [shóykhəv-im-b(ə)háymə], צפונדיק [shéykhəv-im-b(ə)héymə];

{לומדיש:} (די) בהמיות [bahám(i)yəs];

{דער מענטש וואָס טוט דאָס:} אַ שוכב עם בהמה.

 

(.bet (n

(דער\די\דאָס) געוועט [gəvét]; {דיאַלעקטיש:} (די) שפּאַרעניש.

 

(.bet (v

גיין אין געוועט [géyn|in-gəvét]: „איך גיי מיט דיר אין געוועט אויף אַ פלאַש משקה!“ [máshkə]; וועטן זיך.

 

!bet: You bet

אַ שאלה! [sháylə], דרומדיק: [shá:lə]; אַלץ הייסט!; אַוודאי! [avádə]; פאַרשטייט זיך! [farshtéydzəkh] אָדער [farshéytsakh]; 

{אַביסל מער לומדיש:] פאַרוואָר!; אַפּשיטא! [apshítə]; לחלוטין! [lakhlútn].

 

(.beta test (n

(דער) בעטאַ⸗טעסט (ל″ר: -ן).

 

(.beta test (v

מאַכן אַ (\דעם) בעטאַ⸗טעסט.

 

(beth din (rabbinic court

(דער) בית⸗דין [bézdn] {סײַ די אינסטיטוציע סײַ אַ סטאַבילער בנין אָדער צימער געווידמעט דעם צוועק}; ל″ר: בתי⸗דין [bòtə-dín], אויך: בית⸗דינס [bézd(i)nz]; 

(דער\די) דין⸗תורה [dìn-tóyrə], צפונדיק: [dìn-téyrə], ל″ר: דין⸗תורהס; {ענג גערעדט איז דער „דין תורה“ דער אָדער אַן אַנדער פּראָצעס, אָדער משפּט, וואָס ס′קומט פאָר אינעם בית⸗דין; אויף דער וואָר אָבער נוצט מען די פראַזע „רופן אויף אַ דין תורה“ אָנשטאָט „רופן אין בית⸗דין“ און אין פאַל פון קומען צו גיין אויף אַ געוויסן משפּט אָדער פאַרהער אינעם בית⸗דין, איז גלײַכער צו נוצן די קאָנסטרוקציעס מיט „דין תורה“, אַשטייגער: „מיר וועלן זיך זען אויף דער דין⸗תורה“}.

{לומדיש, ליטעראַריש:} דער בית⸗דין של מעלה [dər-bèzdn|shəl-máylə] אין זין פון הימלישן געריכט וואָס שטייט העכער איבער די מענטשלעכע, צי איצטער צי לויט דער יידישער טראַדיציע בײַ גאָטס אָפּמשפּטן אַ מענטשן וואָס שטאַרבט אַוועקעט און קומט אָנעט אויף יענער וועלט}.

 

beth midrash

(דער) בית⸗מדרש [bəs-médrəsh] (ל″ר: בתי⸗מדרשים [bòtə-mədróshəm], דרומדיק: [bù:tə-mədrú:shəm];

{דער עיקר דרומדיק:} (דאָס\די) שטיבל (ל″ר: שטיבלעך);

{דער עיקר צפונדיק:} (די\דער) קלויז (ל″ר: -ן);

  {הערה: פאַראַן א סך וואַריאַציע אינעם באַנוץ; למשל אין טייל שטעטלעך איז אַ „שטיבל“ (דער עיקר אין דרום), צי אַ „קלויז“ (דער עיקר איו צפון), געווען קלענער (און צומאָל בלויז אַ טייל פון אַ הויז) איידער אַ „בית⸗מדרש“ וואָס איז אַמאָפטסן אַ באַזונדערער בנין, וואָס איז פונדעסטוועגן אַ סך קלענער ווי אַ „שול“. אין אַ סך מקומות איז די „(גרויסע) שול“ געווען צום דאַוונען אין די וואַרעמע חדשים, פון פּסח ביז שמחת תורה, בעת ווען אַ בית⸗מדרש איז געווען ניט נאָר צום דאַוונען נאָר אויכעט צום לערנען, אַלע טעג פון אַ גאַנץ יאָר, און במילא דאַרף עס אין די קאַלטע חדשים געהייצט ווערן (להיפּוך צו דער „קאַלטער שול“)}.

 

betray

פאַרראַטן [farátn]; בוגד זײַן (אין) [bóygəd]; {דיאַלעקטיש, צומאָל אַרכעאיש אין אָט דעם זין:} פאַרנאַרן;

{הערה: אַז ס′גייט אין אומגעטרײַשאַפט צו אַ מלוכה אָדער אַן אַנדער מאַכט גילטן ביידע עיקרדיקע ווערטער אויפן באַגריף — „פאַרראַטן“ (מער עמאָציע) און „בוגד זײַן“ (מער אַ פאָרמעלע אָדער לעגאַליסטישע בגידה); אַז ס′דייט אין טיף⸗פּערזענלכע ענינים, אַשטייגער בנוגע דער ווײַב אָדער דעם מאַן, איז אויפן אָרט: „פאַרראַטין“}.

{ע″ט, דיאַלעקטיש, ליטעראַריש:} פעלשן (אין\אָן).

 

betrayal

(דער) פאַרראַט [farát]; 

{בפרט אין אַן אידעאַל, וועזן, גלויבן אָדער אין אַ מלך אָדער אַנדער הערשער:} (די) בגידה (אין) [b(ə)gídə];

{ע″ט, דיאַלעקטיש, ליטעראַריש:} (די) פעלשונג (אין\אָן);

{אין ספּעציפישן זין פון איבערגעבונג פון שלעכטס⸗גורמדיקע אינפאָרמאַציע וועגן עמעצן צו דער מאַכט:} (די) פאַרמסרונג [far-másərung]; (די) מסירה [məsírə] {אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} (די) איבערגעבונג.

 

better

{קאניונקציעס, נאָך וועלכע מען בלײַבט אין נאָמינאַטיוו:} בעסער ווי; בעסער איידער; („איר ערשטער ראָמאַן איז דאַכט זיך בעסער ווי דער צווייטער“);

{פּרעפּאָזיציעס, נאָך וועלכע מ′איז אינעם דאַטיוו:} בעסער פון; בעסער פאַר;  („איר ערשטער ראָמאַן איז דאַכט זיך בעסער פון דעם צווייטן“).

 

better later than never

בעסער שפּעטער איידער קיינמאָל ני(ש)ט.

 

better now than later

בעסער איצטער איידער שפּעטער.

 

better to know beforehand

בעסער וויסן אַפריער.

 

better: be better at

זיך בעסער אויסטויגן אויף.

 

better: be better off

לעבן אין בעסערע אומשטענדן; האָבן שוין אַ בעסערן לעבן.

 

better: be better off without

ספּראַווען זיך בעסער אָן; זיך בעסער באַגיין אָן; וואָלט בעסער זײַן אָן.

 

better: for better

צום גוטן; פון טובה וועגן [tóyvə], צפונדיק: [téyvə];

{אַ קאַפּ לומדיש:} לטובה [lətóyvə], צפונדיק: [lətéyvə].

 

better: for better or for worse

{טאָמער וועגן דווקא ממש ערנסטע זאַַכן:}

אויף בעסערס צי אויף ערגערס; אין פריידן און אין לײַדן; {אַ קאַפּ לומדיש:} לטובה צי לרעה [lətóyvə|tsì-l(ə)róə], דרומדיק: [lətóyvə|tsì:-l(ə)rú:ə], צפונדיק: [lətéyvə|tsu-l(ə)ró(y)ə];

{טאָמער אין טאָגטעגלעכע ענינים:}

ווי ס’זאָל ני(ש)ט זײַן; ווי ס’זאָל ני(ש)ט אויסקומען; ווי ס’זאָל ני(ש)ט באַשערט זײַן; צי באַשערט צום מצליח זײַן צי ני(ש)ט [matslíyəkh-zayn].

 

(better: get better (recover health

קומען צו זיך; געזונט ווערן; שפּירן זיך בעסער; גענעזן ווערן.

 

!better: Get better soon

אַ רפואה שלימה! [ar(ə)fùə-shléymə], דרומדיק: [ar(ə)fì:yə-shláymə].

 

!better: The sooner the better

וואָס פריער אַלץ בעסער!.

 

!better: You better know what you’re doing

איך האָף אַז איר ווייסט וואָס איר טוט! (\…אַז דו ווייסט וואָס דו טוסט!).

 

!better: You better not

איר זאָלט ני(ש)ט וואַגן! (\דו זאָלסט ני(ש)ט וואַגן!);

איר זאָלט זיך ניט דערוועגן! (\דו זאָלסט זיך ני(ש)ט דערוועגן!);

בשום אופן ני(ש)ט! [bəshúm|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(bəshím|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [bəshúm|éyfm-nìt].

 

between

צווישן; {דיאַלעקיש דרומדיק:} צישן; צעווישן; {דיאַלעקטיש צפונדיק:} צואווישן.

 

between heaven and earth

צווישן הימל און ערד.

 

beyz (beys, beis, bais, bet, beth, etc.)

ב: (בית, בֵּית) [beyz] (געשריבן אויך: בּ) — דער צווייטער אות פון יידישן אלף⸗בית וואָס צייכנט אָפּ דעם קאָנסאָנאַנט [b]; = צוויי (2) אין דער יידישער סיסטעם נומעראַציע. 

  ווערט אָבער אָנגערופן [véyz], און טיילמאָל געשריבן בֿ, ווען ער שטעלט מיט זיך פאָר אַ [v] קלאַנג אין סעמיטיש⸗שטאַמיקע ווערטער.

  אין דער פאָנעטישער סיסטעם אַלעמאָל [b], למשל „בוים“, „אָבער“, „טויב“; אין ווערטער פון סעמיטישן קאָמפּאָנענט קען זײַן [b] (בדרך כלל אָנהייב וואָרט און טראַף), אָדער [v] (אַמאָפטסטן נאָך אַ וואָקאַל): בהמה [b(ə)héymə], קרבן [kórbm] ∼ אבר(ה)ם [avróm], חוב [khóyv].

  ווען ס′איז אַ סימן אויף אַ [v] הייסט דער אות: [veyz]. פונדעסטוועגן רעכנט זיך עס מערסטנטייל ווי אַ היסטאָרישער וואַריאַנט פון בית, אַשטייגער בײַם אויסרעכענען די אותיות: א, ב, ג, ד. אין טייל יידישיסטישע שולן און קורסן אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט האָט מען דווקא געפאָדערט די סעקווענץ: אַלף, בּית, בית, גימל וכו′.

  שרײַבונג: אין מערסטע יידישע טעקסטן דיפערענצירט מען ניט אָרטאָגראַפיש מחמת דעם [v] טרעפט מען דאָך נאָר אין סעמיטיש⸗שטאַמיקע ווערטער, וואו מען דאַרף במילא וויסן דעם אַרויסרייד פון וואָרט. פונדעסטוועגן זײַנען פאַראַן צוויי אַלע טראַדיציעס מבחין זיין: פון אַלטן לשון⸗קודש און אַראַמיש ממש: בּ מיטן היסטאָרישן דגש (אָדער: אַ פּינטל) אַקעגן ב; פון אַלט יידיש און ווײַטער מיט אַ רפה (אָדער: דעכעלע) איבערן ספּיראַנטיזירטן בֿ: בּ (אָדער סתם) ב אַקעגן בֿ.

  ניט שייך צי מען נוצט אַ פּינטעלע (דגש) אין ב = b צי ניט; צי מען נוצט אַ דעכעלע (רפה) אין ב = v, איז מען מבחין אינעם לשון, בײַם ריידן אָדער שרײַבן וועגן דעם ענין, מיטן אָנרופן דעם b קלאַנג אַמפּשוטסטן [beyz], אָדער, אַז מ′וויל דווקא מפרט זײַן [bèyz mit a píntl], אָדער [bèyz mit a dógəsh]; דעם v קלאַנג ווידער רופט מען אָנעט אַמפּשוטסטן [veyz], נאָר (זעלטענער) איז מען ווײַטער מפרט: [vèyz mit a dékhalə] אָדער [vèyz mit a rófə].

 

(Biadula, Źmitrok (1886-1941

זמיטראָק ביאַדולע;

שמואל⸗נחום פּלאַווניק;

געבאָרן: פּאָסאָצק (מינסקער גובערניע); געשטאָרבן: אוקראַינע.

 

(Bialik, Chaim Nachman (1873–1934

ביאַליק [byálik];

חיים נחמן ביאַליק [khàyəm|nàkhmən|byálik];

געבאָרן: ראַדי (וואָלין); געשטאָרבן: ווין (קבורה: תל אביב).

 

Bible (Jewish)

{אין דער טראַדיציאָנעלער יידישער סביבה:} תנ″ך [tanákh] מאַכט: תורה [tóyrə], נביאים [n(e)ví(y)əm], כתובים [ksúvəm]; אויך: עשרים וארבע [svárbə]; כדלהלן:

תורה; {אין געדרוקטע אויסגאַבעס מיט ניקוד און טראָפּ:} דער חומש [khúməsh], די פינף חומשים [khumóshəm]: בראשית [bréyshəs], שמות [shmóys], ויקרא [vayíkrə], במדבר [bamídbor], דברים [dvórəm].

נביאים [nevíyəm]: די נביאים ראשונים [nevìyəm rishóynəm] — יהושע [yəhəshúə], שופטים [shó(y)ftəm], שמואל א′ [shmúəl áləf] און שמואל ב′ [shmúəl béyz], מלכים א′ [mlókhəm áləf] און מלכים ב′ [mlókhəm béyz]; נביאים אחרונים  [nevìyəm akhróynəm]  — ישעיה [yəsháyə], ירמיהו [yirmiyóhu], יחזקאל [yəkhézkl], תרי עשר [trèyósər] (די צוועלף נביאים): הושע [həshéyə], יואל [yóy(ə)l], עמוס [óməs], עובדיה [oyvádyə], יונה [yóynə], מיכה [míkhə], נחום [nókhəm], חבקוק [khavəkuk], צפניה [tsfányə], חגי [khágay], זכריה [zəkháryə] \ [skháryə], מלאכי [malákhə]).

כתובים {דווקא אָן דעם באַשטימטן אַרטיקל:}: תהלים [tíləm], משלי [míshlə], איוב [íyəv]. די פינף מגילות: שיר השירים [shìrashírəm], רות [rus], איכה [éykhə] , קהלת [kehéləs], אסתר [éstər]. דניאל [d(e)níy(ə)l], עזרא [ézrə], נחמיה [n(ə)khémyə], דברי הימים א′ [dìvreyayóməm áləf] און דברי הימים ב′ [dìvreyayóməm béyz].

 

Bible (nondenominational, interdenominational)

(די) ביבל: דער תנ″ך [tanákh] (דער אַלטער טעסטאַמענט) {פּלוס} דער נײַער טעסטאַמענט (די קריסטלעכע ביבל \ דער ברית חדשה [brìs-khadóshə]).

 

(Bible (Christian / New Testament

דער נײַער טעסטאַמענט; די עוואַנגעליע; דער ברית חדשה [bris khadóshə], דרומדיק: [brìs-khadú:shə].

  {הערה: בײַ טייל מאָדערניסטן און סעקולאַריסטן איז דער טערמין „ברית חדשה“ געוואָרן נייטראַל, אָן קיין שום קריסטאָלאָגישע צי מיסיאָנערישע כוונות; בײַ אַנדערע ווידער שמעקט עס פאָרט מיט ריח פון מיסיאָנערן און מען נוצט דעם מער נייטראַלן: „דער נײַער טעסטאַמענט“. בײַ טראַדיציאָנעל געשטימטע יידיש ריידנדיקע זעען זיך אָן פאַרשיידנאַרטיקײַטן אינעם באַנוץ. בײַ טייל איז כשר וישר „דער נײַער טעסטאַמענט“ און אין פּאָלעמישן באַנוץ „די אַזוי אָנגערופענע ברית חדשה“; בײַ אַנדערע ווידער איז עס אויך: „דער אַזוי אָנגערופענער נײַער טעסטאַמענט“ און מען באַנוגנט זיך מיט צונויפהעפטן מיטן וואָרט „גויאיש“, עלעהיי: די גויאיש(ק)ע ביבל; (צומאָל מיט הומאָר צי איראָניע:} דער גויאיש(ק)ער תנ″ך; און מיט פאַרשיידענע (ס′רוב אַמאָליקע) בפירושדיקע זלזולים, צווישן זיי: די עוון⸗געליע (פון לשון „עוון“ = ′זינד′); דער עוון⸗גליון; יעזוסעס מעשיות; שאול התרסיס שטותים, און אַנדערע}.

 

bicycle

(דער) וועלאָסיפּעד (צי: וועליסאָפּעד) [vəlòsipéd] (ל″ר: -ן); {בײַ טייל פאַרקירצטערהייט:} וועלאָ;

{אין מערב:}

(דער) בײַסיקל, ל″ר: בײַסיקלעך צי בײַסיקלס [báysəklz];

{דער עיקר בײַ אָפּשטאַמיקע פון צווישנמלחמהדיקן פּוילן:}

(דער) ראָווער (ל″ר: -ס);

{בײַ טייל נאָרמאַטיוויסטן אין קלובן און קלאַסן:}

(דער) ביציקל [bítsikl] (ל″ר: -ען); (דער) ביציקלעט [bitsiklét] (ל″ר: -ן).

 

big

{וועגן דער מאָס גופא} גרויס; {טאָמער גאַנץ גרויס, ניט זייער גרויס:} גרויסלעך;

{טאָמער אין פיגוראַטיוון זין פון מענטשלעכן באַנעם:} גרויסאַרטיק;

{אין זין פון אַן אויסגעוואַקסן מענטשן:} דערוואַקסן; {לומדיש:} בגרותדיק [bágrəz-dik];

{אין זין פון פאַרנעמען אַ גרויסן אָרט אין דער חשיבות:} וויכטיק; אָנגעזען; גרויסאַרטיק; וואַזשנע; צענטראַל.

 

big bang

דער גרויסער בראַזג.

 

Big Brother

דער „גרויסער ברודער“.

 

big business

(דער) גרויסביזנעס [gróyz-bìznəs], צפונדיק: [gréyz-bìznəs]; (דער) גרויסהאַנדל.

 

(big deal (seriously so

{מיט איראָנישער אָדער פרעגערישער אינטאָנאַציע:} אַ קלייניקײַט! איין קלייניקײַט!;

{ש″ש:} או⸗אַ!.

 

big deal: make a big deal out of something

מאַכן אַ (גאַנצן\גרויסן)  — טראַסקוועזן; צימעסטאַראַראַם.

 

(?Big deal! (What’s the big deal

ס′איז גאָרני(ש)ט מיט גאָרני(ש)ט!; גאָרנישט מיט נישט!; איז מה רעש? [má|rá(ə)sh];

{מיט סאַרקאַסטישער אינטאָנאַציע:} אַ גרויסע מעשה!; אַנטדעקט אַמעריקע!;

{ש″ש:} טאָ איז וואָס?!; אַך!.

 

Big Dipper

דער גרויסער בער (וואָס אין\אויפן הימל);

{לומדיש:} הדוב הגדול [hadòyv-(h)agódl], דרומדיק: [hadòyv-(h)agú:dl], צפונדיק: [hadèyv-(h)agódl].

 

(big name (well-known person

אַ שם⸗דבר [ashèm-dóvər], אויך: [ashém-dòvər] דרומדיק: [(ashèm-dúvə(r], אויך: [(ashém-dùvə(r] (ל″ר: -ס);

אַזאַ מיט אַ גרויסן שם [shém]; 

{בייגעוודיק:} אַן אמת באַוואוסטע(ר) [anéməs]; אַן אמת באַרימטע(ר).

 

big shot

אַ גאַנצער קנאַקער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס); אַ גאַנצער מאַכער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס); אַ סאַמע ראש וראשון [ròsh-vəríshn];

{טאָמער דעם אויספײַנער אַוועמען מען זאָגט אַרײַנעט מאַכט זיך פאַר אַ (שטיקל) געלערנטן:} אַ גאַנצער תנא קמא [tàne-kámə]; אַ גאַנצער תנא ברא [tànə-bárə];

{אַ סברא אַרכעאיש:} אַ כל⸗ולך [akólv(ə)lòkh] (ל″ר: -ס, אויך: -עס); אַ העכט; אַ יאַ⸗טיביע⸗דאַם (ל″ר: -ס);

{לומדיש:} אַ גאַנצער מר בר רב אשי [már|b(ə)rèbáshə].

 

bigamist

(דער) ביגאַמיסט (ל″ר: -ן);

{לומדיש:} (דער) רבוי⸗נשימניק [rìbə-nóshəm-nik], דרומדיק: [rìbə-nú:shəm-nik] (ל″ר: עס).

 

bigamy

(די) ביגאַמיע;

{לומדיש:} (דער) רבוי נשים [rìbə-nóshəm], דרומדיק: [rìbə-nú:shəm].

 

bill (demand for payment)

(דער) חשבון [khézhbm]; ל″ר: חשבונות [khəzhbóynəs], צפונדיק: [khəzhbéynəs]; (דער) אָפּצאָל⸗צעטל; (די) מאָנונג, דרומדיק: [mú:nink].

 

(bin (for rubbish

(דער) מיסטקאַסטן (ל″ר: -ס);

{טאָמער דווקא אַ גרעסערער וואָס אינדרויסן:} (דער) דרויסנדיקער מיסטקאַסטן.

 

bin man

(דער) מיסט⸗קלײַבער (ל″ר: ø; אויך: -ס); ל″נ: (די) מיסט⸗קלײַבערין (ל″ר: -ס);

 

(binary (one or the other with no transition

{פראַזעס:} אַהין אָדער אַהער; אָדער יאָ אָדער ניין; אַזוי צי אַזוי

{ענטפער אויף דעם וואָס זוכט מדרגות אין אַ פאַל פון יאָ צי ניין:} אַ קליין ביסעלע טראָגעדיק!; אַ קאַפּ מעוברת [m(ə)ubérəs], דרומדיק: [m(ə)ibéyrəs].

 

bio thief (biography plagiarist / copycat)

(דער) לעבנס⸗גנב [lébms-gànəv], ל″ר: לעבנס⸗גנבים [lébms-ganòvəm]; ביאָגראַפישער אָפּקאָפּירער; נאָך⸗מאַלפּעווער [nókh-màlpəvər].

 

biological

ביאָלאָגיש.

 

birch tree

(די) בער(י)אָזע (ל″ר: -ס);

(דימינוטיוו, אויך צאַרטלעך:} (די ) בער(י)אָזקע (ל″ר: ס);

(צווייטער דימינוטיוו, נאָכמער צאַרטלעך:} (די) בער(י)אָזקעלע (ל″ר: -ך).

 

bird

(דער) פויגל (ל″ר: פייגל; פייגלעך; ערטערווײַז: פייגלען);

{אַ קליינינקער:} (דאָס\דער) פייגעלע (ל″ר: -ך);

{ווערטל:} פייגל פליען אין טשערעדעס, דער אָדלער פליט אַליין.

  {הערה א: בשעת ווען אין ל″י איז מאָרפאָלאָגיש אידענטיש די גרונט⸗פאָרמע מיטן ערשטן דימינוטיוו, איז דער חילוק פאַרבליבן, געווענדט אין דעם צי דער וואָרטאויסיקער ל′ ווערט באַטראַכט ווי טייל פון שורש (היסטאָריש) צי איז ער אויך ניט בשעת מעשה אַ דימינוטיוו פּסיכאלאָגיש); והראיה, בײַם רבים, בײַ אַ ט י י ל, איז פאַרליבן דער חילוק פון „פייגל“ (ערטערווײַז „פייגלען“) אַלץ גרונט⸗פאָרמע קעגנאיבער „פייגלעך“ אַלץ ערשטער דימינוטיוו}.

  {הערה ב: דער באַנוץ פון „פייגעלע“ אין זין פון אַ האָמאָסעקסועלן מאַנבסיל (סלענגיש עמאָטיוו, צומאָל פּאָזיטיוו, צומאָל נעגאַטיוו), שטערט גאָרנישט דעם ווײַטערדיקן באַנוץ פון „פייגעלע“ אין זין פון אַ פויגל (צי וועגן דער קליינקײַט צי סתם צאַרטלעך}.

 

bird droppings

(דער) פויגלשער אָפּפאַל

 

birdbrain: be a birdbrain

האָבן אַ הינער(י)שן שכל [séykhl], דרומדיק: [sáykhl]; האָבן אַ מח פונעם קאָטער [móyəkh], צפונדיק: [méyəkh].

 

(Birnbaum, Nathan (1864–1937

נתן בירנבוים [nósn|bírnboym]; דרומדיק: [nú:sn|bí:r(ə)nbo:(u)m];

מתתיהו אחר [mátyəs|ákhər];

געבאָרן: ווין; געשטאָרבן: וואַסענאַר (בײַם האַג, האָלאַנד).

 

 (Birnbaum, Solomom A. (1891–1989

בירנבוים;

שלמה בירנבוים [shlóymə|bírnboym]; דרומדיק: [shlóymə|bí:r(ə)nbo:(u)m];

פּראָפעסאָר שלמה אשר בירנבוים;

געבאָרן: ווין; געשטאָרבן: טאָראָנטאָ.

 

Birkat Hamazon

(דאָס\דער) בענטשן; ברכת המזון [bìrkes-(h)amózn], דרומדיק: [bìrkəs-(h)amú:zn].

 

Birkat Hamazon booklet

(דער) בענטשער (ל″ר: -ס); (דאָס\דער) בענטשערל (ל″ר: -על).

 

Birkat Hamazon: Let’s do Birkat Hamazon!

נו, לאָמיר בענטשן!; מ′עט (אָפּ)בענטשן?; רבותי, לאָמיר בענטשן? [rabóysay], צפונדיק: [rabéysay];

{הערה: בײַ טייל זײַנען אָט די פראַזעס דווקא אַנדערש איידער דאָס טראַדציאָנעל⸗יידישע הדקמה⸗וואָרט צום בענטשן גופא: „רבותי מיר וועלן בענטשן“}.

 

birth

(די\דאָס) געבורט [gəbúrt]; (דער\דאָס) געבאָרן (\געבוירן) ווערן.

 

birth of a Jewish baby girl

(די) בריתיצע [brísətsə].

 

birther

געבורט לייקענער (ל″ר: ø); (′דער וואָס טענהט אַז אַ צווייטנס געבוירנשאַפט פּרטים זײַנען געפעלשט′, פּאָפּולאַריזירט אין די יאָרו פון אַמעריקאַנער פּרעזידענט באַראַק אָבאַמאַן).

 

birthday

(דער) געבאָרנטאָג {צפונדיק גענייגט}; געבוירנטאָג {(דער) געבורטסטאָג;

{דרמדיק דיאַלעקטישף פראַזע:: (דאָס) יערן זיך;

{אַרכעאיש:} די אימענינעס \ די מענינע.

 

birthday: (adult) person whose birthday (or anniversary) it is

(דער) בעל⸗יובל [bal-yóyvl], צפונדיק: [bal-yéyvl] (ל″ר: -ס; אויך: בעלי⸗יובל);

(די) בעל⸗יובלטע [bal-yóyvltə], צפונדיק: [bal-yéyvltə] (ל″ר: -ס).

 

birthday boy

(דער\דאָס) יינגל דער בעל⸗יובל [bàl-yóyvl], צפונדיק: [bàl-yéyvl].

 

birthday girl

(די\דאָס) מיידל די בעל⸗יובלטע [bàl-yóvl-tə], צפונדיק: [bàl-yéyvl-tə].

 

birthday party

(די) געבאָרנטאָג הוליאַנקע; (די) געבאָרנטאָג שמחה [símkhə];

{בײַ טייל אַרכעאיש:} (די) געבורטסטאָג פײַערונג.

 

!birthday: Happy birthday

מזל⸗טוב, ביז הונדערט⸗צוואַנציק [mázltof|biz-hùndərt-tsvántsik]; דרומדיק: [mázltof|bis-hìndə(r)t-tsvóntsik];

אַ פריילעכן (\ליכטיקן) געבאָרנטאָג! (\געבוירנטאָג \געבורטסטאָג);

{דיאַלעקטיש אַרכעאיש, אָבער אויפגעלעבט אין טייל קרײַזן:} מיט מזל זיך געיערט!.

 

birth pangs

(די) חבלי לידה [khèvlə-léydə], דרומדיק: [khèvlə-láydə] (ל″ר);

(די) געבורט⸗ווייען (ל″ר); דער געווינערינס ווייען.

 

(Birth Pangs of Messiah (/of the messianic era

(די) חבלי משיח [khèvlə-məshíəkh] (ל″ר).

 

birthright

{בכלל:} (די) ירושה⸗רעכט [yərúshə-rèkht], דרומדיק: [yəríshə-rèkht] (ל″ר).

{בײַ יידן בפרט, אָבער קען גענוצט ווערן אויסגעברייטערטערהייט צו די רעכט פונעם עלטסטן קינד פון געזינד:} (די) בכורה⸗רעכט [pkhóyrə-rèkht], צפונדיק: [pkhéyrə-rèkht] (ל″ר);

{אין ספּציפיש יידישן זין וועגן דעם מעמד פון עלטסטן זון פון געזינד:} די בכורה [dəpkhóyrə], צפונדיק: [dəpkhéyrə].

 

bisexual

ביסעקסועל.

 

bisexual person

{בייגעוודיק:} (די\דער) ביסעקסועלע(ר).

 

(.bishop (Chris

(דער) ביסקופּ (ל″ר: -ן); (דער) אייבער⸗גלח [éybər-gàləkh], דרומדיק: [áybə(r)-gàləkh] (ל″ר: ⸗גלחים [galòkhəm], דרומדיק: [galúkhəm]);

{היסטאָריש לומדיש; אויך: עמאָטיוו — צי סימפּאַטיש צי הומאָריסטיש צי נעגאַטיוו:} (דער) הגמון [hégmən] (ל″ר: הגמונים [hegmóynəm], צפונדיק: [hegméynəm]).

 

(bishop (chess

(דער) לאַפער (ל″ר: -ס); (דער) לויפער (ל″ר: -ס); (דער) הגמון [hégmən] (ל″ר: [hegmóynəm], צפונדיק: [hegméynəm]).

 

bit

אַ ביסל; אַ קאַַפּ

(לומדיש:} אַ כל⸗שהוא [akól-sh(əh)ù], דרומדיק: [:akól-sh(əh)ì] (ל″ר: -ס);

{אין פאַל פון צעטיילעוודיקע ממשודיקע זאַכן, למשל טאָרט:} אַ שטיקל (ל″ר: -עך); אַ ברעקל (ל″ר: -עך).

 

(bit (for a drill

(דאָס\דער) אײַזנדל (ל″ר: -עך).

 

bit: bits and pieces

שטיקלעך און ברעקלעך; פּיצלעך און שטיקלעך;

{לומדיש: בשעת מעשה אָפטמאָל הומאָריסטיש אין אָט דעם זין:} שברי כלים [shívrey|kéyləm], דרומדיק: [shívray|káyləm].

 

bitcoin (crypto-currency)

(דער) ביטקאָין; „אינוועסטירן אין ביטקאָין“; (די\דאָס) אינטערנעטישע געלט;

{סקעפּטיש:} (די\דאָס) לופט⸗געלט;

יטולדיק:} ביטקאָין⸗שמיטקאָין.

 

(bite (n.) (act of biting

(דער) ביס (ל″ר: -ן); (דער) אײַנביס (ל″ר: -ן).

 

(bite (n.) (bit of food

(דער) ביסן; (דאָס\דער) ביסל עסן;

{פראַזע:} עפּעס (אַ)וואָס איבער(צו)כאַפּן; עפּעס (אַ)וואָס אַרײַנלייגן אין מויל (אַרײַן).

 

(.bite (v

בײַסן (ל″ע: געביסן); אײַנבײַסן (ל″ע: אײַנגעביסן).

 

bite off

אָפּבײַסן [ób-bàysn], דרומדיק: [úb-bà:sn].

 

!Bite your tongue

בײַס(ט) זיך אָפּ(עט) די צונג!; שפּײַ(ט) אויס(עט)!.

 

(.biting (n

(דאָס\דער) בײַסן; (די) בײַסעניש.

 

(biting (adj.) (painful, sharp

בײַסעדיק; בײַסיק; שאַרף; ביטער.

 

bitter

ביטער;

{פיגוראַטיוו אויך:} גאַליק;

{פראַזעס:} ביטער ווי דער טויט; ביטער ווי גאַל; {לומדיש:} מר ממות [már|məmóvəs], דרומדיק: [már|məmúvəs] (′נאָך ביטערער פונעם טויט′);

 

bitter end: to the bitter end

ביזן לעצטן סוף; [sóf] ביזן (סאַמע) ביטערן סוף;

{לומדיש, פראַזע:} ביז ס′איז כלו כל הקיצין [kòlu|kòlakítsn], דרומדיק: [kù:li:|kòlakítsn].

 

bitter person

{בייגעוודיק:} אַ פאַרביסענע(ר); אַ פאַרביטערטע(ר); אַן אײַנגעביטערטע(ר);

{לומדיש:} אַ מר נפש [amàr-néfəsh], דרומדיק: [amàr-néyfəsh].

 

blabbermouth

אַ פּלוידערזאַק (ל″ר: ⸗זעק); אַ פּלאַפּלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: פּלאַפּלערקע (ל″ר: -ס); אַ באָלבעטון (ל″ר: -עס); אַ גראַמאָפאָן (ל″ר: -עס; {אַז ס′גייט אָבער אינעם מכשיר איז דער ל″ר געוויינטלעך אויף: -ען});

{פראַזע:} אַ מאַרק⸗יידענע (ל″ר: -ס).

 

black

שוואַרץ;

{פראַזעס:} שוואַרץ ווי די נאַכט; שוואַרץ ווי קוילן;

{אין סודותדיקן לשון:} (זײַן) שחור [shókhər], דרומדיק: [(shúkhə(r].

 

(.Black (n

(דער) אַפראָ⸗ {+נאָמען פון לאַנד נאָמינאַליזירט:}, אַשטייגער: אַפראָאַמעריקאַנער, אַפראָבריטאַניער, אַפראָקאַנאַדער וכו′); 

{בייגעוודיק:} (דער) שוואַרצהויטיקער, (די) שוואַרצהויטיקע (ל″ר בײַ די ביידע: שוואַרצהויטיקע);

{אַרכעאיש:} (דער) נעגער (ל″ר: ø, אויך: -ס), ל″נ: נעגערין;  {מער עמאָטיוו:} (די) נעגערטע (ל″ר: -ס);

{הערה: היות ווי בײַ ט י י ל ווערן „אַ שוואַרצער“, „די שוואַרצע“, „אַ נעגער“ בײַ הײַנטיקן טאָג אָנגעווענדט ראַסיסטיש נעגאַטיוו איז כדאי זיי אויסמײַסן אינגאַנצן}.

 

(.Black (adj

אַפריקאַניש; אַפראָ {+נאָמען פון לאַנד אַדיעקטיוויזירט, אַשטייגער: אַפראָאַמעריקאַניש, אַפראָבריטאַניש, אַפראָקאַנאַדיש וכו′; ס′גילטן אויך די אומבייגעוודיקע וואַריאַנטן: אַפראָאַמעריקאַנער, אַפראָבריטאַניער, אַפראָקאַנאַדער וכו′); שוואַרץ

 

black and white movie

(דער) שוואַרץ⸗ווײַסער פילם.

 

black box

דאָס שוואַרצע קעסטל \ דער שוואַרצער קעסטל; (דאָס\דער) עראָפּלאַן⸗קעסטל.

 

Black Death

די שוואַרצע מגיפה [magéyfə], דרומדיק: [magáyfə]; דער שוואַרצער טויט;

{ווי אַ יידישער היסטאָרישער באַגריף:} גזירות ק″ח וק″ט (5108–5109 \ 1348–1349) [gzèyrəs|kàkh-vəkát], דרומדיק: [gzàyrəs|kàkh-vəkát].  

 

(Black Hundred (in early 20th century Russia

די שוואַרצע מאה [méyə], דרומדיק: [máyə].

 

(Black Hundred: member (/supporter 

(דער) שוואַרצעמאהניק [shvàrtsə-méyə-nik], דרומדיק: [shvàrtsə-máyə-nik] (ל″ר: -עס), ל″נ: (די) שוואַרצעמאהניצע [shvàrtsə-méyə-nitsə], דרומדיק: [shvàrtsə-máyə-nitsə] (ל″ר: -עס).

 

black magic

די מכשפהשע שטיק [makhashéyfishə], דרומדיק: [makhasháyfishə]; דער שוואַרצער כישוף [kíshəf].

 

black market: on the black market

אויפן שוואַרצן מאַרק;

{פראַזעס:} אויף שוואַרץ; אויף בלאַט [àv-blát], דרומדיק: [òv-blát]; מיטן לינקן משא⸗מתן [màsə-mátn].

 

(.blackball (v

פאַרחרמען [far-khéyrəmən], דרומדיק: [far-kháyrəmən]. פאַרגאַלקעווען [fargálkəv(ə)n]; אסרן [ásərn].

 

(.blackballing (n

(דאָס\דער) פאַרגאַלקעווען [fargálkəv(ə)n]; (דאָס\דער) אסרן [ásərn];

{מער פאָרמעל:} (די) פאַרגאַלקונג; (די) אסרונג [ásərung].

 

blackboard

(דער) טאָוול (ל″ר: -ען).

 

(blacken (reputation

פאַרשוואַרצן; פאַרשמוצן; פאַרפלעקן; פאַרפינצטערן דעם נאָמען; באַשמוצן דעם שם [shém];

{פראַזעס:} (עמעצן) מאַכן צו קויט און צו בלאָטע; אויסמישן מיט דער בלאָטע; מאַכן צו דער ערד גלײַך; אָפּגיסן מיט אַ פּאָמויניצע.

 

(.blacklist (n

די שוואַרצע ליסטע (ל″ר: -ס); דער שוואַרצער צעטל (ל″ר: -עך);

{מער פאָרמעל:} די רשימה פאַרחרמטע [də-r(ə)shímə|far-khéyrəmtə], דרומדיק: [də-r(ə)shímə|far-kháyrəmtə].

 

(.blacklist (v

(אַרויפ)שטעלן אויף דער שוואַרצער ליסטע (\אויפן שוואַרצן צעטל);

{לומדיש, צומאָל הומאָריסטיש:} אַרײַנגעבן אין אַ רשימה מוחרמים [ar(ə)shímə|mukhróməm], דרומדיק: [ar(ə)shí:mə|mikhrúməm].

 

blacklisted

(זײַן) אויף דער שוואַרצער ליסטע; אויפן שוואַרצן צעטל;

{לומדיש, צומאָל הומאָריסטיש:} אויף דער רשימה מוחרמים [àv-dər-r(ə)shímə|mukhróməm], דרומדיק: [òv-də(r)-r(ə)shí:mə|mikhrúməm].

 

(.blackmail (n

(דער) שאַנטאַזש [shantázh].

 

(.blackmail (v

שאַנטאַזשירן [shantazhírn].

 

blackmailer

(דער) שאַנטאַזשיסט [shantazhíst] (ל″ר: -ן), ל″נ אויך: שאַנטאַזשיסטקע (ל″ר: -ס).

 

(blackout (electrical

(די) עלעקטרישע אויסלעשונג (ל″ר: -ען).

 

(blackout (media

(די) פּרעסע בלאָקאַדע (ל″ר: -ס).

 

(blackout (medical 

(דאָס\דער) חלשן [kháləshn]; (די) חלשונג [kháləsh-ung], דרומדיק: [kháləsh-ink] (ל″ר: -ען);

{פראַזע:} פאַלן אין חלשות [khalóshəs], דרומדיק: [khalú:shəs].

 

blacksmith

(דער) שמיד (ל″ר: -ן); (דער) קאָוו(ע)ל [kóv(ə)l] (ל″ר: קאָוואַלעס [kováləs]).

 

(.blanket (n

(די) קאָלדרע; {דרומדיק דיאַלעקטיש:} (דער) צודעק, דרומדיק: [tsí-dèk]; (דער) קאָץ.

 

(.blanket (adj

פולשטענדיק; דורכאויסיק; דורך⸗און⸗דורכ(עד)יק; אַרומנעמיק.

 

(blast (explosion

(דער) אויפרײַס (ל″ר: -ן).

 

(blast (to attack with words

אַרײַנזאָגן (אַזוי ריכטיק); מאַכן אַש און בלאָטע (פון); מאַכן אַ שוואַרצן סוף [sóf]; דערלאַנגען (איבערן קאָפּ).

 

blast from the past

אַ גרוס פון (ווײַטן) אַמאָל.

 

(Bless you! (upon sneezing 

צו געזונט! [tsú|gəzúnt], דרומדיק: [tsí:|gəzínt], אויך: צום געזונט [tsím|gəzínt]; אסותא! [asúsə], דרומדיק: [asísə]; אתו! [ósə];

{אין אַמעריקאַנער יידיש, אויך אַנדערשוואו אונטער אַן השפּעה פון דײַטשישע יידן, אויך:} געזונטהײַט!.

 

blind

בלינד.

 

blind person

{בייגעוודיק:} (אַ\דער) בלינדער; (אַ\די) בלינדע (ל″ר בײַ דח ביידע:) בלינדע;

{לס″נ:} אַ ני(ש)ט⸗זעעוודיקע(ר); אַ ני(ש)ט⸗זעענדיקע(ר); …וואָס זעט ני(ש)ט;

{לומדיש לס″נ:} אַ סגי נהור [sàgə-nóhər], דרומדיק: ([sàgə-nú:(h)ə(r] (ל″ר: -ס) (′אַ סך ליכט′).

 

blind: like a blind man

 בלינדערהייט; ווי אַ בלינדעראין דער פינצטער;

{לומדיש:} כסומא בארובה [k(ə)súmə| b(o)-arúbə], דרומדיק: [k(ə)sí:mə| b(u)-aríbə] (′ווי אַ בלינדער טאַפּט אין פענצטער′).

 

blindness

(די) בלינדקײַט;

{לומדיש:} (די) סגי⸗נהורדיקײַט [sàgə-nóhər-dəkàyt], דרומדיק: [sàgə-nú:hə(r)-dəkàyt];

{ע″ט און ליטעראַריש:} (די) בלינדיקײַט.

 

(blinds (n.) (for window

(די) שטאָרעס (ל″ר); (די) רולעטן (ל″ר).

 

bling

{שפּאַסיק אָבער אָפטמאָל גוטמוטיק, אָפּלאַכעריש אָבער לאו דווקא מיט ביטול צום מענטשן וואָס גייט אַרומעט מיט צופיל צירונג:} שמאָנצעס; בלעכוואַַרג; בלינג;

{פראַזע:} ס′הענגט [s-héynkt] פון אים\איר מיט בלעך;

{פון אַמאָליקן גנבים לשון:} טשוועקעס.

 

blink (v.)

.פּינטלען מיט די אויגן

 

blink: in the blink of an eye

;אין אַן אויגנבליק

{לומדיש:} אין אַ הרף עין [ina-hèrəf-áyən], דרומדיק: [ina-hèyrəf-á:yən]; אין אַ כל⸗שהוא פון אַ רגע [ina-kól-shehù|funa-régə], דרומדיק: [ina-kól-she(h)i:|fina-réygə].

 

blizzard

(די) זאַווערוכע (ל″ר: -ס).

 

bloated

אויפגעבלאָזן [úv-gəblòzn], דרומדיק: [úv-gəblù:zn], טייל ד″מ: [ív-gəblùzn];

אָנגעבלאָזן.

 

(block (of wood

אַ קלאָץ (ל″ר: קלעצער).

 

(block (mental

אַן עיכוב אין מח (אויך: מוח) [aníkəv|in-móyəkh], צפונדיק: [aníkəv|in-méyəkh].

 

(.block (v. trans

אָפּהאַלטן; אָפּשטעלן; פאַרשטעלן דעם וועג (צפונדיק: …די וועג); 

{לומדיש:} מעכב זײַן [məákəv-zayn].

 

block lettering

געכתיבהטע אותיות [gə-ksívətə|óysyəz], צפונדיק: [gə-ksívətə|éysyəs].

 

block letters: write in block letters

אויסכתיבהן [óys-ksìv(ə)n], אויך: אויסכתיבענען [óys-ksìv(ə)nən].

 

blockhead → fool

 

blog (n.)

(דער) בלאָג, ל″ר: בלאָגס [blógz].

 

blog (v.)

בלאָגן; {קריטיש וועגן בלאָגן צופיל אָדער ניט צו דער זאַך:} אָנבלאָגעווען; האַקן (\קלאַפּן) אויפן בלאָג.

 

blogger

(דער) בלאָגער, ל″נ בלאָגערין {\צי וואַרעם⸗היימיש צי מיט אַ קאַפּ איראָניע:} בלאָגערקע.

 

blood

(דאָס\די) בלוט.

 

blood cell

(דער) בלוט⸗צעל (ל″ר: -ן).

 

blood pressure

(דער) בלוטדרוק

 

blood pressure: high blood pressure

(דער) הויכער בלוטדרוק.

 

blood clot

(דער) בלוט⸗טראָמב (ל″ר: -ן).

 

blood sample

(דער) בלוט⸗מוסטער (ל″ר: -ן).

 

bloodbath

(די) בלוט⸗באָד (ל″ר: ⸗בעדער).

 

(Bloomgarden, Solomon (1872 [1871?]–1927

יהואש [yəhóyəsh], צפונדיק: [yəhéyəsh];

יהואש⸗שלמה בלומגאָרטן (\בלומגאַרטען);

געבאָרן: ווערזשבעלאָווע (ווירבאַלן, ליטע); געשטאָרבן: בראָנקס (נ.י.).

 

(.blow (n

אַ קלאַפּ (ל″ר: קלעפּ); אַ טראַסק (ל″ר: -ן; אויך: טרעסק).

 

(.blow (v

בלאָזן.

 

blow in

אַרײַנבלאָזן.

 

blow one’s own horn

זיך באַרימען; זיך גרייסן; לויבן זיך אַליין; מאַכן זיך רעקלאַמע; איוסרעכענען די אייגענע שבחים [shvókhəm], דרומדיק: [shvúkhəm]; זיך גדלענען [gádlənən].

 

blow one’s nose

(זיך) אויסשנײַצן די נאָז (ל″ע: אויסגעשניצן; דיאַלעקטיש אויך: אויסגעשנײַצט).

 

(.blow job (slng., vlgr

{נייטראַל:} (דער) אָראַלער סעקס; {לומדיש און בעת מעשה הומאָריסטיש:} (דער) תשמיש הפּה [tàshməsh-(h)apé];

{סלענגיש, אינטימיש, בײַ טייל וואולגאַריש:} אַ מויל⸗טרען; {פראַזע:} מיט שלינגען צי מיט אויסשפּײַען;

{מיט ביטול:} אַ מויל⸗טרענעכץ.

 

(blow up (into a big deal

אויפבלאָזן; צעבלאָזן;

{פראַזע:} מאַכן (דערפון) אַ גאַנצן טראַסק (\וועזן \עסק [éysək], דרומדיק: [áysik]).

 

(blow up (v. intrans.) (explode

זיך אויפרײַסן (ל″ע: זיך אויפגעריסן); עקספּלאָדרין.

 

(blow up (v. trans.) (blow something up with explosives

אויפרײַסן (ל″ע אויפגעריסן); אויפעקספּלאָדירן.

 

(blow up (in anger

זיך אויפקאָכן; אַרויס(גיין) פון די כלים [kéyləm], דרומדיק: [káyləm]; פּלאַצן פאַר כעס [ká(ə)s].

 

blue

בלאָ [bló], דרומדיק: [blú]; בלוי [blóy], דרומדיק: [(bló:(u];

{דיאַלעקטיש:} בלאָוו [blóv], דרומדיק: [blúv].

 

bluish

בלאָלעך; בלוילעך;

{דיאַלעקטיש:} בלאָוולעך.

 

(.blunder (n

אַ מיאוסער (\גראָבער) טעות [amíyəsər|tó(y)əs], דרומדיק: [amí:yəsər|tú:əs], טייל ד″מ: [túvəs]; אַ מיאוסער (\גראָבער)  פעלער;

{עמפאַטיש:} י ע נ ע ר טעות!.

 

(.blunder (v

(טיף) אַרײַנפאַלן; מאַכן אַ פּלאָנטער;

{לס″נ; לומדיש:} זיך בפירוש טועה זײַן [bəféyrəsh|tóyə-zayn], דרומדיק: [bəfáyrəsh|tóyə-za:n], צפונדיק: [bəféyrəsh|téyə-zayn].

 

(board (n.) (wooden

(די\דאָס) ברעט (ל″ר: -ער); (דאָס\די) ברעטל (ל″ר: -עך).

 

(board (n.) (committee

(די) קאָמיסיע (ל″ר: -ס); (דער) קאָמיטעט (ל″ר: -ן);

{טאָמער וועגן אַ וויכטיקן, גרעסערן; בײַ יידן:} (דער) ועד [vá(ə)d].

 

(board (bus, ship, plane

אַרויף אויף [arúf|áf], דרומדיק: [aró:(u)(ə)f|óf]; אַרויפגיין אויף; אַרויפזעצן זיך אין; אַרויפשטײַגן אין.

 

board of directors

(די) קאָמיסיע דירעקטאָרן; (די) דירעקטאָרן⸗קאָמיסיע (ל″ר: -ס); (דער) דירעקטאָראַט (ל″ר: -ן).

 

boardwalk

(די) פּראָמינאַדע (ל″ר: -ס); (דער) באָרדוואָק (ל″ר: -ס).

 

boat

(די) שיף (ל″ר: -ן); (דאָס\די) שיפל (ל″ר: -עך); (די) לאָדקע [lótkə] (ל″ר: -ס).

 

boat: be in the same boat

(זײַן) אין זעלביקן טינטער; אויפן אייגענעם טראַמווײַ (\ עראָפּלאַן \ וואָגן \ וכו′)

{לומדיש:} (זײַן) אחים לצרה [ákhəm|lətsórə], דרומדיק: [ákhəm|lətsú:rə].

 

(.Boaz (bibl

בועז [bóyəz], צפונדיק: [béyəz].

 

body

(דער) קערפּער (ל″ר: -ס); (דער) גוף [gúf], דרומדיק: [gíf] (ל″ר: גופים [gúfəm], דרומדיק: [gífəm];

 

body: dead body

(דער) בר⸗מינן (ל″ר: -ס); (דער) באַרמען (ל″ר: -ס); (דער\די) באַרמענע (ל″ר -ס);

{אַ קאַּפּ איידעלער אין ל″י}: (דער) מת [més] (ל″ר {בדרך כלל מיט אַ ברייטערן מיין, אַשטייגער די געשטאָרבענע פון אַגעוויסער געשעעניש, אָדער בכלל}: מתים [méysəm], דרומדיק: [máysəm]); 

{בייגעוודיק:} (די\דער) טויטע(ר);

{פאַראיידלט; בייגעוודיק:} (די\דער) געשטאָרבענע(ר);

{ניט גרויס ביטול, אָנווענדנדיק דעם טערמין וועגן אַ חיה:} (די) נבילה [nəvéylə], דרומדיק: [nəváylə] (ל″ר: נבילות).

 

body language

{פראַזעס:} די מינעס מיט די העוויות [haváyəs]; די שפּראַך פון די קערפּערלעכע מינעס;

(דאָס\דער) •לשון הגוף [lòshn-(h)agúf], דרומדיק: [lù:shn-(h)agíf].

 

boiler

(דער) טאַנק אויף הייסע (\הייסן) ווואַסער; (ל″ר: -ען); וואַסער⸗הייצער (ל″ר: -ס); (דער) קעסל (ל″ר: -ע);

{טאָמער אויפן דאַך:} (דער) דאַך⸗קעסל (ל″ר: -ען); {ַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} (דער) דאַך⸗טאַנק (ל″ר: -ען).

 

(.boiling (adj

קאָכעדיקזודיק

 

boiling point

(דער) זיד⸗פּונקט (ל″ר: -ן); (דער) קאָך⸗פּונקט (ל″ר: -ן).

 

(bolt (of door

(דער) ריגל (ל″ר: -ען); (דער) פאַררוקער (ל″ר: -ס).

 

(bolt (of lightning

אַ בליץ (ל″ר: -ן).

 

(.bomb (n

(די) באָמבע (ל″ר: -ס).

 

(.bomb (v

באָמבאַרדירן; וואַרפן מיט באָמבעס.

 

(bomb (v.) (flop

אײַננעמען (\האָבן) אַ מפּלה [amapólə], דרומדיק: [amapú:lə]; אַזוי ריכטיק דורכפאַלן

{אין די פאַרווײַלונגס⸗אינדוסטריעס אויך:} פלאָפּן.

 

bomb shelter

(דער) (דער) מקלט [míklət] (ל″ר: מקלטים [miklótəm], דרומדיק: [miklú:təm]); 

(די) מלחמה באַהעלטעניש [mi(l)khómə-bahèltə-nish], דרומדיק: [mi(l)khúmə-bahèltə-nish] (ל″ר: -ן).

 

!Bon voyage

אַ גוטע וועג!; אַ גוטע רײַזע!; אַ גוטע נסיעה! [n(ə)síyə]; באָן וואָיאַזש!;

{מיט אַ ספּעציפיש יידישער ווינטשונג:}

זאָל דער אייבערשטער אײַך (\דיר) בענטשן די (\דעם) וועג!;

{טראַדיציאָנעל, היימיש, וואו⸗ניט⸗וואו לומדיש:}

{צו אַ יחיד, ל″ז:} ה′ יצליח דרכך! [hashèm-yatslíəkh|darkékho], דרומדיק: [:hashèm-yatslíəkh|darkéykhu] (זאָל דער אייבערשטער דיר (\אײַך) אין וועג ברענגען הצלחה);

{צו אַ יחיד, ל″נ:} ה′ יצליח דרכך! [hashèm-yatslíəkh|darkéykh], דרומדיק: [hashèm-yatslíəkh|darkáykh];

{ל″ר:} ה′ יצליח דרככם! [hashèm-yatslíəkh|darkéykhəm], דרומדיק: [hashèm-yatslíəkh|darkáykhəm];

{ל″ר, ל″נ:} ה′ יצליח דרככן! [hashèm-yatslíəkh|darkéykhən], דרומדיק: [hashèm-yatslíəkh|darkáykhən];

{אין דריטער פּערזאָן:}

{וועגן אַ יחיד, ל″ז:} ה′ יצליח דרכו! [hashèm-yatslíəkh|dárkoy], צפונדיק: [hashèm-yatslíəkh|dárkey];

{וועגן אַ יחיד, ל″נ:} ה′ יצליח דרכה!  (hashèm-yatslíəkh|dárko);

{ל″ר:} ה′ יצליח דרכם! [hashèm-yatslíəkh|dárkom];

{ל″ר, ל″נ:} ה′ יצליח דרכן! [hashèm-yatslíəkh|dárkon].

 

(.bone (n

(דער) ביין (ל″ר: -ער);

{טאָמער אַ קלענערער:} (דאָס\דער) ביינדל (ל″ר: -עך).

 

bone: (someone’s) set of bones

(דער\דאָס) געביין; די ביינער (זײַנע\אירע וכו′).

 

bone: a mound of bones

(דער) הויפן מיט ביינער;

{ליטעראַריש:} (דער) גל עצמות [gàl-atsóməs], דרומדיק: [gàl-atsú:məs].

 

(.bone: Valley of the Dry Bones (bibl

יחזקאל הנביאס טאָל פון די טרוקענע ביינער [yəkhéskl|(h)anóvəz], דרומדיק: [yəkhéskl|(h)anúvəs];

{ליטעראַריש:} (דער) טאָל פון די עצמות יבשים [atsòməs-yəvéyshəm], דרומדיק: [atsùməs-yəváyshəm] (′טרוקענע ביינער′ < יחזקאל ל″ז).

 

!boner (mistake): What a boner

אַזוי נאַריש פאַרשפּילט!; אַזאַ תמעוואַטער טעות [azá|tàməvátər|tó(y)əs]; דרומדיק: [azá|tàməvátə(r)|tú:əs].

 

(.boner (n.) (slng

{מיט הומאָר:} אַן אויפשטאַנד (פונעם אבר) [éyvər], דרומדיק: [(áyvə(r];

{פראַזע:} אַז ס′שטייט דער קליינער.

 

book (n.)

{בײַ הייליק יידישע, למשל אַ סידור, חומש, גמרא וכד′:} (דער) ספר [séyfər], ל″ר: ספרים [sfórəm]; אין דרומדיקע דיאַלעקטן: [s(ə)fú:rəm] ,[sáyfər].

{אויסער הייליק יידישע ביכער:} דער\דאָס בוך [bukh], אין די דרומדיקע דיאַלעקטן [bi:kh], ל″ר: ביכער.

{ערשטער דימינוטיוו:} (דאָס\דער) ביכל ′פּאַמפלעט′, ′זייער קורצער בוך′ {אָדער באַליידיקנדיק, ביטולדיק:} ′אַ שלעכטער \ נאַרישער בוך’, וואָס איז דערצו דווקא קורצלעך′.

{צווייטער דימינוטיוו:} (דאָס\דער) ביכעלע ′פּאַמפלעטל′, ′זייער אַ קליינער ביכל′ {אָפטמאָל מיט צאַרטקײַט, ליבשאַפט, אינטימקײַט}.

  {אזהרה: דער גאַנג בײַ טייל פּוריסטן צו פּסלען „בוך“, אָנווענדיק נאָר „ביכל“ — אַפילו לאָמיר אָנכאַפּן וועגן אַ ממש וויכטיקן צי אַ ממש פילזײַטיקן באַנד — ברענגעט מיט מיט זיך אַ ריי פּראָבלעמען, בתוכם: בײַ מערסטע וואָס ריידן יידיש נאַטירלעך, נוצט מען „ביכל“ אויף יענעמס אַ בוך אַז מ′איז אויסן באַליידיקן די חשיבות פונעם ווערק;  בײַם רוב וואָס רעדט יידיש, בלײַבט לעולם „ביכל“ אַ דימינוטיוו וואָס גיט צו וויסן אַז מען רעדט וועגן אַ ווערק וואָס איז אָדער קליין אין איכות, קליין אין כמות, צי די ביידע זאַכן}

 

book collector

(דער) ביכער⸗זאַמלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) ביכער⸗זאַמלערין (ל″ר: -ס); (דער) ביכער⸗קאָלעקציאָנער (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) ביכער⸗קאָלעקציאָנערין (ל″ר: ס);

{לומדיש, אויך עמאָטיוו:} א מאסף ספרים [am(ə)àsəf-sfórəm], דרומדיק: [am(ə)àsəf-sfú:rəm]

 

book cover

(דער) טאָוול (ל″ר: -ען);

{מיטן טראָפּ אויפן אויסזען אָדער דיזײַן פון פאָדערשטן טאָוול:} (די) הילע (ל″ר: -ס).

 

book design

{וועגן אַ ספּעציפישן בוך: (דער) בוך⸗דיזײַן;

{וועגן פאַך:} (דער) ביכער⸗דיזײַן;

{מער אַרומנעמיק:} (די) ביכער⸗קונסט.

 

book designer

(דער) ביכער⸗דיזײַנער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס), ל″נ: (די) ביכער⸗דיזײַנערין (ל″ר: -ס); {אַ קאַפּ עמאָטיוו:} ביכער⸗דיזײַנערקע (ל″ר: -ס).

 

book fair

(דער) ביכער⸗יריד [bíkhər-yərìd] (ל″ר: [yərídəm]).

 

(book launch (event

אַ לחיים פאַרן נײַעם בוך [ləkháyəm]; (דער) בוך⸗אָוונט;

{לומדיש:} (דער) חנוכת הספר [khanùkəs-(h)aséyfər], דרומדיק: [khanìkəs-(h)asáyfər].

 

book review

(די) רעצענזיע (איבערן בוך).

 

book: in my book

(לויט) ווי איך קוק אויף דעם; (לויט) ווי איך זע (די זאַך); לויט מײַן אײַנזען; לויט מײַן מיינונג;

{לומדיש:} לפי דעתי [ləfì-dátə];

{לומדיש, מיט (כלומרשדיקער) עניוות:} לפי עניוות דעתי [ləfì|anìvəz-dátə] (′לויט מײַן באַשיידענער מיינונג′).

 

book: read a good book

לייענען אַ גוט(ן) בוך.

 

bookbinder

(דער) אײַנבינדער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס).

 

bookcase

(דער) ביכער⸗אַלמער (ל″ר: -ס); (די\דער) ביכערשאַנק (ל″ר: ⸗שענק); (די\דער) ביכער⸗שראַנק (ל″ר: ⸗שרענק);

{אָפטער וועגן ארײַנגעמויערטע אין וואַנט, אָבער לאו דווקא:} (די) פּאָליצעס [pólətsəs] (ל″ר);

{בײַ טייל אַרכעאיש:} (די) ביכער⸗שאַפע (ל″ר: -ס);

  {הערה א: אין טראַדיציאָנעלע סביבות, אַוואו ס′רעדט זיך דער עיקר אָדער אינגאַנצן וועגן ספרים, גילטן: „ספרים⸗אַלמער“; „ספרים⸗שראַנק“; „ספרים⸗שאַנק“};

  {הערה ב: אָדאָרטן אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט, גילטן די קירצערע וואַריאַנטן: „אַלמער“; „שאַנק“; „שראַנק“}.

 

bookends

(די) ביכער⸗ווענטלעך (ל″ר).

 

booking

(די) באַשטעלונג (ל″ר: -ען).

 

bookkeeper

(דער) בוכהאַלטער [búkh-(h)àltər] (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) בוכהאַלטערשע [bùkh-(h)áltərshə] (ל″ר: -ס); אויך: (די) בוכהאַלטערקע [bùkh-(h)áltərkə] (ל″ר: -ס).

 

bookkeeping 

(די) בוכהאַלטעריע [búkh-(h)altéryə]; (די) בוכהאַלטערײַ;

(די) חשבון⸗פירונג [khézhbm].

 

(.bookmark (n

אַ סימן אין ספר [asìmən-in-séyfər], דרומדיק: [(asìmən-in-sáyfə(r]; אַ זײַטל⸗סימן (ל″ר: ⸗סימנים [simónəm], דרומדיק: [simú:nəm]).

 

bookmaker

(דער) געוועטניק (ל″ר: -עס); (דער) געוועט⸗מעקלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס).

 

bookseller

(דער) ביכערהענדלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) בוכהענדלערין (ל″ר: -ס);

{טאָמער פון טראַדיציאָנעלע ספרים, אויך פיגוראַטיוו אויסגעברייטערטערהייט:}

(דער) מוכר ספרים [mòykhər-sfórəm], דרומדיק: [mòykher-sfú:rəm], צפונדיק: [mèykhər-sfórəm]; אויך: מוכר⸗ספרימניק (ל″ר: מוכר⸗ספימניקעס; {לומדיש אויך:} מוכרי ספרים [mòkhrə-sfórəm], דרומדיק: [mòkhrə-sfú:rəm].

 

bookstore

(די\דאָס) ביכערגעשעפט (ל“ר: -ן); ביכערקראָם (ל″ר: -ען);

{אַרכעאיש, אויפגעלעבט ליטעראַריש:} (די\דער) ביכערקלייט (ל“ר: -ן).

 

(boor (lout

(דער) כאַם (אויך: חם) (ל″ר: -עס).

 

boots

שטיוול (ל″ר).

 

(Boraisha, Menachem (1888-1949

באָריישאָ [boréysho] צי [boráysho], אויך: [bəréyshə] צי [bəráyshə];

מנחם [m(ə)nákhəm];

מנחם בן נח גאָלדבערג;

געבאָרן: בריסק; געשטאָרבן: ניו⸗יאָרק.

 

(.border (n

(די\דער) גרענעץ (אויך: גרעניץ) (ל″ר: -ן);

{לומדיש:} (דער) גבול [gvúl], דרומדיק: [gvíl] (ל″ר: גבולות; אויך: גבולן);

{ע″ט און ליטעראַריש:} (דער) געמאַרק (ל″ר: -ן).

 

borders on

גרענעצט זיך מיט; איז אויפן גבול מיט [gvúl], דרומדיק: [gvíl]; איז בײַם געמאַרק פון.

 

(.bore (n

{שטאַרק באַליידיקנדיק:} (דער) נודניק (ל″ר: -עס); ל″נ: (די) נודניצע (ל″ר: -ס); {פאַרשפּרייטע פּאַראָדיע:} פודניק (נודניק מיט אַ דאָקטאָראַט);

{מער נייטראַל:} אַן אומאינטערעסאַנטער מענטש;

{לומדיש:} אַ מאריך [amáyrəkh], דרומדיק: [amá:rəkh] (ל″ר: מאריכים [màyríkhəm], דרומדיק: [mà:ríkhəm]); ל″נ: מאריכטע [máyrəkhtə], דרומדיק: [má:rəkhtə] (ל″ר: -ס).

 

bored

פאַרנודזשעט (\פאַרנודיעט);

נמאס [níməs] <+ זײַן\ווערן + דאַטיוו⸗רעפלעקסיוו>; („מיר איז נמאס די לעקציע; וויפל קען מען אויסהאַלטן?“; „ס′ווערט מיר שוין נמאס די מעשה“);

לאַנגווײַליק <+ זײַן + דאַטיוו>.

 

boredom

(די) נודנעקײַט; (די) לאַנגווײַליקײַט; {לעטעראַריש:} (דער) לאַנגווײַל.

 

boring

נודנעלאַנגווײַליק;

{פראַזעס:} ס′נודזשעט (\ס′נודיעט); מ′קען שטאַרבן!; מ′קען אויסגיין!.

 

boring: something boring

(די) נודאַדסטווע; (די) נודזשעטאַ;

{פראַזעס:} אַ נודנע מעשה; {מיט כעס:} אַ נודנע כאָלעריע.

 

boring person

{שטאַרק באַליידיקנדיק:} (דער) נודניק (ל″ר: -עס); ל″נ: (די) נודניצע (ל″ר: -ס);

{מער נייטראַל:} אַן אומאינטערעסאַנטער מענטש;

{לומדיש:} אַ מאריך [amáyrəkh], דרומדיק: [amá:rəkh] (ל″ר: מאריכים [màyríkhəm], דרומדיק: [mà:ríkhəm]); ל″נ: מאריכטע [máyrəkhtə], דרומדיק: [má:rəkhtə] (ל″ר: -ס).

 

born: be born

געבאָרן ווערן (ל″ע: איז געבאָרן געוואָרן; געבוירן ווערן (ל″ע: איז געבוירן געוואָרן);

{הערה א: „געבאָרן“ איז דער עיקר צפונדיק, „געבוירן“ דער עיקר דרומדיק, עלעהיי „זײַנען“ און „זענען“; אויך אין דעם פאַל זײַנען די ביידע פאָרמעס פולשטענדיק גלײַכבאַרעכטיקט אין דער ליטעראַרישער שפּראַך, נאָר וואָס, ס′איז אָנגעומען אַז מ′זאָל זײַן אויסגעהאַלטן בײַ דערײַן לפּחות אין אַן איינאיינציקן אַרטיקן אָדער ווערק};

{הערה ב: אין קלאַסישן לשון האָבן  ט י י ל  זיך געהיט נוצן „געבאָרן“ בלויז בנוגע מענטשן; אַ קעצעלע איז אויף דער וועלט געקומען דעמאָלט אַז די קאַץ האָט זיך געקעצלט, אַ ציגעלע דעמאָלט אַז די ציג האָט זיך געציקלט, וכו′}.

 

born and bred

מבטן ולידה [mibètn-v(ə)léydə], דרומדיק: [mibèytn-v(ə)láydə]; („זי אי מבטן ולידה אַ ווילנערין“); {אַ קאַפּ מער פאָרמעל: (מ)בטן⸗ולידהדיק; („זי איז אַ (מ)בטן⸗ולידהדיקע ווילנערין“)

פון געבאָרן (\געבוירן) און ווײַטער;

{טאָמער וועגן טיפער צוגעבונדנקײַט צו אַ שטאָט אָדער לאַנד:}

אומבייגעוודיקער ⸗ער פאָרמע; („אָט האָסטו ריכטיקע אַמעריקאַנער!“);

האָדעוואַניק (ל″ר: האָדעוואַנקעס); („געבליבו שוין ווייניק ווילנער האָדעוואַנקעס“).

 

born: be born again

{אין קריסטלעכן גלויבן, דער עיקר בײַ די פּראָטעסטאַנטישע עוואַנגעליקער:} ווידערגעבאָרן ווערן;

{פיגוראַטיוו, לאו דווקא קריסטלעך עוואַנגעליש:} אויפסנײַ געבאָרן ווערן.

 

(Borodulin, Nikolai (Kolya) (b. 1961

קאָליאַ באָראָדולין [kòl(y)ə-borodúlin];

ניקאָלאַי באָראָדולין.

 

(Borokhov (/Borochov), Ber (1881–1917

באָראָכאָוו [bórə-khòv];

בער באָראָכאָוו [bér|bórəkhòv];

דער פּאָלטאַווער גאון [dər-poltávər|gó(y)ən], דרומדיק: [dər-poltávə(r)|gú:ən];

דב⸗בער ברוכאָוו;

געבאָרן: זאָלאָטאָנאָשע (בײַ פּאָלטאַווע); געשטאָרבן: קיעוו.

 

boss

(דער) באַלעבאָס (ל″ר: באַלעבאַטים), ל″נ: (די) באַלעבאָסטע (ל″ר: -ס); אין ענגליש ריידנדיקע לענדער אויך: (דער) באָס (ל″ר: -עס), ל″נ: (די) באָסעכע (ל″ר: -ס);

  {הערה: אַ סך זײַנען מבחין צווישן „באַלעבאָס“ (ל″ר: באַלעבאַטים) אין זין פון: ′דער וואָס האָט די מאַכט אָנפירן מיט אַוואָס⸗ניט⸗איז′ און „בעל⸗הבית“ [bal-(h)abáyəs] (ל″ר: בעלי⸗בתים [baləbátəm], ד.ה. ל″ר קלינגט דאָס זעלביקע אין די ביידע פאַלן) אין זין פון ′דער אָנפירער פון הויזגעזינד′ אין אַ שטוב און אין פאַל פון ל″נ בעל⸗הביתטע [baləbóstə], דרומדיק: [baləbú:stə], ד.ה. ל″נ אויך דאָס זעלביקע אין די ביידע פאַלן).

 

(.boss around (v. trans

זײַן באַלעבאָס איבער; באַלעבאַטעווען איבערשאַפן זיך איבער (\מיט); קאָמאַנדעווען מיט [komándəv(ə)n].

 

boss everyone around

קאָמאַנדעווען; באַלעבאַטעווען (עלטערע שרײַבונג: בעל⸗הבתעווען). 

 

bossy

{פראַזעס:} געפעלן ווערן (עמעצן) קאָמאַנדעווען (איבער); געפעלן ווערן (עמעצן) זײַן באַלעבאָס (איבער).

 

(.bot (n 

(דער) באָט, ל″ר: באָטן; (דער) פאַלשער באַנוצער (ל″ר ø) {געמיינט אין אינטערנעטישן באַנוץ אַ פֹונקציע וואָס איז אויסן געבן דעם פאַלשן אײַנדרוק אַז דאָס דריקט אויס אַ מענטש בעת ווען ס′איז מערניט אַ טואונג פון אַ מעכאַניזירטער פּראָגראַם}.

 

(both (of them

{בייגעוודיק:} ביידע; („זיי זײַנען ביידע געשטאַנען אינדרויסן; נאָכדעם האָבן מיר זיי ביידן געזען אינעווייניק“).

 

both this one and that one

סײַ דער (און) סײַ דער (\יענער); סײַ די (און) סײַ די (\יענע);

{אַלטמאָדיש:} אי דער אי דער (\יענער); אי די אי די (\יענע);

{שטאַרק לומדיש פאָרמעל:} הן דער הן דער (\יענער); הן די הן די (\יענע) [hèn].

 

(.bother (v. trans

טשעפּענען [tshépənən], אויך: טשעפּען [tshépm]; שטערן;

{אַמעריקאַניש אַרכעאיש, ווערט אָבער ווײַטער גענוצט שפּאַסיק און איראָניש:} באַדערן;

{פראַזעס, מיט דאַטיוו:} דערגיין די יאָרן [dagéyn]; (פאַר)דרייען אַ קאָפּ; האַקן אַ טשײַניק; {שפּאַסיק, ש″ש, וואולגאַריש:} דרייען די אייער.

 

(.bottle (n

(דאָס\די) פלעשל (ל″ר: -עך);

{טאָמער גרעסער ווי געוויינטלעך:} (די) פלאַש (ל″ר: פלעשער);

{טאָמער קלענער ווי געוויינטלעך; אויף פּאַרפום, בשמים אָדער וואָס⸗ניט⸗איז וואו פּיצינקע פלעשעלעך זײַנען גלאַט סטאַנדאַרד; מיט צאַרטקײַט, איראָנישקײַט אָדער אַנדערע מיני עמאָציאָנעלקײַט וואָס זײַנען שייך צום צ″ד:} (דאָס\די) פלעשעלע, ל″ר: פלעשעלעך;

{אויף גאָר גרויסע פלעשער, אָפטמאָל מיט שמאָלע העלדזער און קאָרקעס, אַשטייגער אױף הײמישע פרוכט⸗װײַנען:} (דער) בוטל, (די) בוטלען.

 

(.bottom (n

(דער) אונטערשטער טייל; דער אונטן; (דער) דנאָ; (דער) גרונט.

 

bottom (n.) (backside) → behind

 

(.bottom (adj

אונטערשטע(ר).

 

bottom: the bottom line

די אונטערשטע שורה [di-ùntərshtə|shúrə], דרומדיק: [di:-ìntərshtə|shí:rə].

 

bought

געקויפט; אָפּגעקויפטאײַנגעהאַנדלט.

 

(bought (past tense of → buy

 

(bounce (n.) (psychological, political etc

אַ שפּרונג אינעם מוט; אַ לעבהאַפטיקײַט; אַ זוואַוועדיקײַט; אַ שוואונג; אַן אויפשוואונג.

 

(bounce (v.) (a ball

(וואַרפן) אַ שפּרינג⸗באַל; לאָזן שפּרינגען אַ באַל).

 

(bouncer (at a cluv, bar, event

(דער) פאַרטרײַבער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); (דער) פאַרטרײַב⸗סטאָראָזש; (דער) באַונסער (ל″ר: ø בײַ טייל אויך: -ס).

 

bow down

זיך בוקן;

{טאָמער נאָר מיטן קאָפּ און האַלדז:}

זיך נייגן; זיך פאַרנייגן;

{פיגוראַטיוו, וועגן עמעצנס צו⸗גרויסער אונטערטעניקײַט:}

פאַלן כורעים (פאַר) [kóyrəm], צפונדיק: [kéyrəm] {לויט דער אַסאָציאַציע מיטן יום⸗כיפּורדיקן דאַוונען, אָדאָרטן אַוואו מען לייגט זיך אַראָפּ אויף דר′ערד בעטנדיק מחילה בײַם רבונו של עולם און אויסדריקנדיק פאַרן אייבערשטן אונטערטעניקײַט}.

 

(.bowl (n

(די) שיסל (ל″ר: -ען; אויך: -עך).

 

bowl: go bowling

גיין באָלינג; שפּילן אין באָלינג.

 

(.bowling (n

(דער) באָלינג.

 

bowtie

(דער) בינדער⸗שניפּס (ל″ר: -ן); (דער) האַלדז⸗קראַוואַט (ל″ר: -ן)

{ַאַרכעאיש:} (די) מושקע (ל″ר: -ס).

 

(.box (n

(דער\דאָס) קעסטל;

{אַ זעלטן גרויסער:} (דער) קאַסטן;

{אַ קליינינקער, צומאָל מיט צאַרטקײַט:} (דאָס\דער) קעסטעלע

 

(box (v.) (put into boxes

אַרײַנלייגן אין קעסטלעך

{טאָמער וועגן אַן איינציקן:} אַרײַנלייגן אין אַ קעסטל.

 

(box (v.) (participate in boxing

באָקסן; שפּילן אין באָקס; באָקסעווען.

 

boxed in

אײַנגעקלאַמערט; אײַנגעקלעמט; אַרײַנגעקוועטשט

{ליטעראַריש:} אײַנגעקעסטלט.

 

boxer

(דער) באָקסער (ל″ר: ø, אויך: -ס); ל″נ: (די) באָקסערקע (ל″ר: -ס).

 

boy

(דער) יינגל (ל″ר: -עך);

{מיט צאַרטקײַט, צי וועגן אַ גאָר קליינינקן:}

(דער\דאָס) יינגעלע (ל″ר: -ך);

  {הערה: ביי חרדים שרײַבט זיך: אינגל, אינגלעך, אינגעלע; פאָנעטיש גערעדט, דווקא, פעלט דער וואָרט⸗א⸗ניקער [y] דווקא אין די צפונדיקע דיאַלעקטן};

{טאָמער וועגן די בחורשע יאָרן:} (דער) בחור [bókhər], דרומדיק: [(búkhə(r] (ל″ר: בחורים [bókhərim], דרומדיק: [búkhərim]);

{מיט צאַרטקײַט, צי וועגן א קליינינקן:} (דער\דאָס) בחורל [bókhərl], דרומדיק: [búkhərl] (ל″ר: בחורימלעך [bəkhúrəm-ləkh], דרומדיק: [bəkhí:rəm-ləkh];

{גוטמוטיק וועגן אַ בחור (אויך אַ דערוואַקסענעם גוטן⸗מענטשן): (דער) יאַט;

{מיט צאַרטקײַט, דער עיקר אין ענגליש ריידנדיקע לענדער:} (דער) באָיטשיק (ל″ר: -עס);

{אָפטמאָל ביטולדיק וועגן אַ ניט⸗איידעלן, קען אָבער זײַן איראָניש עמאָטיוו און דווקא פּאָזיטיוו מכח אַ יינגלשן אויפטו:} (דער) יונג (ל″ר: ען); (דער) יונגאַטש (ל″ר: -ן), (דער) בחורעץ [bòkhəréts].

 

boyfriend

(דער) חבר [khávər], ל″ר חברים [khavéyrəm] {ווען די נאָענטשאַפט איז קלאָר; אין אַ סך פאַלן איז נייטיק דער פּאָסעסיווער פּראָנאָם, למשל ′מײַן חבר′, ′איר חבר′ וכו′. (דער) ליובאָווניק [l(y)ubóvnik] {בפרט אין פאַלן וואו די ליבע איז אַ נײַע, אַ חידושדיקע אָדער גאָר אַ בסודותדיקע אָדער אין דער בחינה פון אַ לינקער ליבע}. (דער) ליבהאָבער, (דער) געליבטער [gelíptər] {די ביידע קענען אָנווײַזן אויף אַן אַנטוויקלטער סטאַדיע פון די באַציאונגען, און טראָגן ביידע אַ מער ליטערערישן, טיפערן טאָן}. (דער) טרענער {סלענג, ערנסט אָדער שפּאַסיק געווענדט אין קאָנטעקסט}.

 

bra

(דער) סטאַניק (ל″ר: -עס); (דער) ביוסטהאַלטער (ל″ר: -ס).

 

(.brace (n

(דער) קלאַמער (ל″ר: -ן);

[אין טייל מעדיצינישע פאַלן:} (דער) אָנשפּאַרער (ל″ר: -ס).

 

(braces (UK usage for men’s suspenders

(די) שלייקעס (ל″ר).

 

(braces (for teeth

(די) צאָן⸗דרעטלעך (ל″ר).

 

brag

זיך אויספײַנען; זיך באַרימען; זיך גרייסן; זיך גרויס מאַכן; לאַבערן; בראַמענען;

{אַ קאַפּ סלענגיש, ערטערווײַז אַרכעאיש:} אַ לאַבער טאָן.

 

brag: it’s nothing to brag about

ני(ש)טאָ מיט וואָס צו באַרימען זיך; ני(ש)טאָ וואָס אויסצופײַנען זיך.

 

braggart

(דער) באַרימער (ל″ר: ø, אויך: -ס), ל″נ: (די) באַרימערין; {מער עמאָטיוו:} (די) באַרימערקע (ל″ר: -ס);

{אין ארץ ישראל און צומאָל פאַרשפּרייט אויך אַנדערשוואו:} (דער) שוויצער (ל″ר: ø, אויך: -ס), ל″נ: (די) שוויצערקע (ל″ר: -ס);

(דער) מאַרק⸗שרײַער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) מאַרק⸗שרײַערקע (ל″ר: -ס);

(דער) מויל⸗העלד (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) מויל⸗העלדין (ל″ר: -ס);

{ווערטל:} אַ באַרימער בלײַבט שטיין אין בלאָטע.

 

(.bragging (n

(די) באַרימערײַ; (די) אויספײַנערײַ; {אין ארץ ישראל אויך:} (די) שוויצערײַ.

 

(branch (of tree

(דער\דאָס) צווײַגל, ל″ר: צווײַגלעך;

{אַ גרויסער:} (דער\די) צווײַג [tsváyg], דרומדיק: [tsvá:k]; ל″ר: צווײַגן;

{אַ קליינינקער:} (דאָס\דער) צווײַגעלע, ל″ר: צווײַגעלעך [tsváygalakh];

{ליטעראַריש, סלאַוויש סטיליזירט:} (די) וועטקע (ל″ר: -ס).

 

(branch (of organization

(דער) צווײַג (ל″ר: -ן); (דער) פיליאַל [filyál] (ל″ר: -ן); (דער) אָפּצווײַג;

(טאָמער וועגן אַ טראַדיציאָנעל⸗פרומער אָרגאַניזאַציע: (דער) סניף (ל″ר: סניפים);

{איראָניש, אָפּלאַכעריש:} (דער\דאָס) צווײַגל; (די) וועטקע.

 

(branch (out

צעצווײַגן זיך;

{טאָמער אין אַ גרעסערער צאָל אָפּצווײַגונגען:} פונאַנדערצווײַגן זיך;

{איראָניש, שפּאַסיק, אָדער האַלטנדיק, אַז די צעצווײַגונג איז לאו דווקא אַ געלונגענע:} צעוועטקען זיך; צעגאָפּלען זיך; {טאָמער אינגאַנצן אַ דורכפאַל:} צעגאָפּלען און צעלעפלען זיך.

 

(brand (n.) (identifying name for person, company, etc

{וועגן אַ יחיד:} <פּאָסעסיוו +> „פירמע“; („דאָס איז שוין איר פירמע!“);

{וועגן אַ פירמיע:} (דער) פירמע⸗נאָמען; (דער) •שם⸗הפירמע [shèmafiírmə].

 

(brand (v.) (cattle, etc

בראַנדן.

 

(branding (naming of firm, product, etc

(די) באַנאָמענונג (ל″ר: -ען); (די) פאַרשטעמפּלונג (ל″ר: -ען).

 

brassiere

(דער) סטאַניק (ל″ר: -עס); (דער) ביוסטהאַלטער (ל″ר: -ס).

 

Bratislava

{הײַנטיקע קרוינשטאָט פון סלאָוואַקיע:} בראַטיסלאַווע {אין דער יידישער געשיכטע אייביק לויטן נאָמען אין דער עסטרײַכיש⸗אונגאַרישער אימפּעריע:} פּרעשבורג {מיט אַ ריי פאָלקישע וואַריאַנטן, בתוכם}: פּרעשבערג, פּרעשבאָרג, פּרעשבאָריק.

 

(Bratslav (Ukraine

ברעסלעוו (\ברעסלאָוו \ ברעסלוב \ בראַצלאַוו וכו′).

 

Bratslav Hasidim

די ברעסלעווער [brésləvər];

„די טויטע חסידים“ {צוליב דעם וואָס דער רבי איז עד היום געבליבן ר′ נחמן ברעסלעווער, וואָס איז נאָך זײַן הסתלקות קיינמאָל ניט פאַרביטן געוואָרן, בלײַבנדיק דער איינאונאיינציקער רבי בײַ די ברעסלעווער}.

 

Bravo!

בראַוואָ!; יישר⸗כח! [yìshər-kóyəkh], צפונדיק: [yìshər-kéyəkh]; {פאַרקירצטערהייט:} ש′כח! [shkóyəkh], צפונדיק: [shkéyəkh];

{לומדיש, דער עיקר וועגן אַ ממשותדיקן אינטעלעקטועלן, גײַסטיקן אָדער וואוילטוערישן אויפטו:} אַ יישר⸗כח דאורייתא [ayìshər-kóyəkh|d(ə)oráyse], צפונדיק: [ayìshər-kéyəekh|d(ə)oráyse];

{נאָך אַ רעדע אׁדער פּרעזענטאַציע בעל⸗פּה קען מען גוטמוטיק אַ זאָג טאָן אויך:} גוט געדרש(ע)נט! [gút|gədársh(ə)nt], דרומדיק: [gít|gədársh(ə)nt];

{דעם „בראַוואָ“ קען מען אויך אויסדריקן מיטן אָנרופן דעם בעל⸗הבראַוואָ גופא:} אַ מאַלאַדיעץ! [malad(y)éts] אין זין פון: „אײַ האָסטו זיך פאַרדינט שוין איינמאָל אַ בראַוואָ“.

 

bread

(דאָס\די) ברויט;

{איראָניש, אויך אין ס″ל:} (די) לחמא [lákhmə]; (דער) לחם [lékhəm], דרומדיק: [léykhəm].

 

(bread (slng.) (money

ממתקים [mamtákəm] (ל″ר); גרינע (ל″ר); מעות [mó(y)əs], דרומדיק: [mú:əs] (ל″ר); קלינגערס (ל″ר);

{כלומרשט לומדיש, פאַקטיש הומאָריסטיש:} מעות חטין [mò(y)əs-khítn], דרומדיק: [mù:əs-khítn]; כסף צרוף [kèsəf-tsórəf], דרומדיק: [kèysəf-tsú:rif]; כספּא [káspə].

 

bread and butter

ברויט מיט פּוטער.

 

(bread maker (home applicance

(די) ברויט⸗מאַשינקע (ל″ר: -ס).

 

bread: a loaf of bread

אַ לאַבן ברויט.

 

bread: a slice of bread

אַ שטיקעלע ברויט;

  {אזהרה: בשעת ווען ס′קען בײַ טייל דאָ גילטן „אַ רעפטל“ איז בײַם רוב „רעפטל“ טײַטש דער געשמאַקער סוף⸗שטעקעלע פון אַ לאַבן, זע אין קומעדיקן סימן}.

 

bread: crusty (& delicious) end of a loaf

(דאָס\דער) רעפטל [réftl], דרומדיק: [réyftl] (ל″ר: -עך).

 

(.break (n

(דער) בראָך (ל″ר: -ן); (דער) איבערבראָך (ל″ר: -ן).

 

(break (n.) (rest period

אַן הפסקה [anafsókə], דרומדיק: [anafsúkə] (ל″ר: הפסקות); אַן איבעררײַס (ל″ר: -ן); אַ פּויזע (ל″ר: -ס).

 

(.break (v

צעברעכן (ל″ע: צעבראָכן); {צפונדיק אויך:} צוברעכן (ל″ע: צובראָכן).

 

(break up (romantically

זיך צעשיידן; זיך פונאַנדערגיין;

{פראַזע, לס″נ}: ס′האָבן זיך געביטן (\געענדערט) די באַציאונגען.

 

(.breakfast (n

(דער) פרישטיק; {דער עיקר צפונדיק:} (דער) אָנבײַסן (ל″ר: -ס);

  {אזהרה: „אָנבײַסן“ נוצט מען ווײַטער אין סביבות וואו דער פּשט איז קלאָר, צי פונעם דיאַלעקט צי פונעם קאָנטעקסט. בעת אין טייל (משמעות צפונדיקע) מקומות איז דער טײַטש טאַקע דער פרימאָרגנדיקער מאָלצײַט, קען עס אַנדערשוואו הייסן גלאַט אַ מאָלצײַט, און אין טייל (משמעות דרומדיקע) מקומות דווקא מיטיקצײַט; אַזוי אַרום אַז פאַרן סאַמע אַלגעמיינעם באַנוץ וואו די קלאָרקײַט איז דוחה, איז דער דין: „פרישטיק“ און „מיטיק“ (און אין אָוונט: „וועטשערע“ צי „אָוונט⸗ברויט“}.

 

breast

(די) ברוסט (ל″ר: די בריסטן, אויך: בריסט);

{וואולגאַר, אינטים, סלענג, דער עיקר ל″ר:) די ציצקעס (ל″י: ציצקע);

{לשון נקיה, פיגוראַטיוו, שפּאַסיק:} די אויגן (ל″ר)..

 

(.breath (n

(דער) אָטעם.

 

breath: be out of breath

(זײַן\בלײַבן) אָן אָטעם; (בלײַבן) פאַרסאָפּעט;

{פראַזע:} סאָפּעט ווי אַ גאַנדז.

 

breath: catch one’s breath

אָפּאָטעמען [óp-òtəmən], דרומדיק: [úp-ù:təmən]; אָפּכאַפּן דעם אָטעם.

 

breath: in the same breath

נאָך בשעתן ריידן (\רעדן) [bəshásn] צי [pshásn]; שוין בײַם ריידן (\רעדן); נאָך אין האַלטן אין ריידן;

{לומדיש:} תוך כדי דיבור [tókh|gdèy-díbər], דרומדיק: [tókh|gdày-díbər].

 

breath: not to be mentioned in the same breath

להבדיל [ləhávdl];

{פאַרשטאַרקטערהייט, צווישן אַ בפירושדיקן גוטס און אַ בפירושדיקן שלעכטס:} להבדיל אלף הבדלות [ləhávdl|èləf-havdóləs], דרומדיק: [ləhávdl|èyləf-(h)avdú:ləs] (′אויף אונטערצושיידן מיט טויזנט אונטערשיידונגען′).

 

breath: someone who is out of breath

{בייגעוודיק:} אַ פאַרסאָפּעטע(ר).

 

breathe

אָטעמען;

{שטאַרק פאַרשפּרייט דיאַלעקטיש, סײַ דרומדיק סײַ צפונדיק} עטעמען; [étəmən], דרומדיק: [éytəmən]

{טאָגטעגלעך אין מזרח, אין מערב סטיליזירט:} דישען [dísh(ə)n]; דעכען [dékh(ə)n].

 

breathe heavily

שווער אָטעמען; סאָפּען.

 

breath: breathe one’s last

אויסהויכן דעם לעצטן אָטעם; אויסהויכן די נשמה [nəshómə], דרומדיק: [nəshúmə].

 

Brexit

(דער) ברעקסיט [bréksit]; אויך: [brégzit].

 

bribe (n.)

(דער) שוחד [shóykhəd]; {ניט⸗פאָרמעל און אָפטמאָל שפּאַסיק:} (דער) כאַבאַר [khabár].

 

bribe (v.)

געבן שוחד [shóykhəd]; {ניט⸗פאָרמעל און אָפטמאָל שפּאַסיק:} געבן כאַבאַר [khabár]; אונטערצאָלן; אונטערקויפן; {סלענג:} אונטערשמירן; {מיט אַ קאַפּ הומאָר:} אַרײַנרוקן (אין קעשענע אַרײַן). 

 

bribe: someone who has been bribed

(דער) משוחד [m(ə)shúkhəd], ל″נ (די) משוחדתטע [m(ə)shukhédəstə], ל″ר: משוחדים [m(ə)shukhódəm], {אין דרומדיקע דיאַלעקטן: [m(ə)shi:khú:dəm] וכד′.

 

bright

העל⸗ליכטיק; גלאַנציק.

 

(bright (intelligent

קלוג; באַשכלט [ba-séykhlt], דרומדיק: [ba-sáykhlt]; {פראַזעס:} האָט אַ גוטן (\גוטע) קאָפּ; האָט אַ גוטן מח [móyəkh], צפונדיק: [méyəkh].

 

brilliant person

{סײַ אין זין פון תורה לערנען, סײַ אויסגעברייטערטערהייט:} אַ גאון [agóən], דרומדיק: [agú:ən], צפונדיק: [agó(y)ən]; (ל″ר: גאונים [g(ə)óynəm], צפונדיק: [g(ə)éynəm]), ל″נ: אַ גאונטע [agóəntə], דרומדיק: [agú:əntə], צפונדיק: [agó(y)əntə] (ל″ר: -ס);

{דער עיקר אין אַקאַדעמישן זין, אַמערסטנס וועגן דער תורה וועלט, קען אָבער אויסגעברייטער ווערן:} אַ מופלג [amúfləg], דרומדיק: [amíflik] (ל″ר: מופלגים [muflógəm], דרומדיק: [miflúgəm]);

 {בדרך כלל פון דער אַלגעמיינער וועלט:} אַ געניע (ל″ר: -ס); אַ זשעני (ל″ר: -ען);

{פראַזעס, דער עיקר אין תורה לערנען, צומאָל ווען סתם איז אויך מעגלעך מיט אַ געוויסער איראָניע:} אַ מהרש″א קאָפּ [amàrshó-kòp], דרומדיק: [amàrshú:-kòp] (ל″ר: -קעפּ).

 

bring

ברענגען [bréyng(ə)n] (ל″ע: געבראַכט, דרומדיק: געברענגט [gə-bréynkt]);

צוטראָגן; אַריבערטראָגן; געבן אין האַנט אַרײַן.

 

Britain

בריטאַניע [brətányə];

{אַלטמאָדיש:} גרויס⸗בריטאַניע;

{פאָלקיש:} ענגלאַנד [éynglànd].

 

British

בריטיש;

{אַלטמאָדיש:} גרויס⸗בריטאַניש;

{פאָלקיש; אומבייגעוודיק:} ענגלענדער [éyngləndər].

 

Briton

(דער) בריטאַנישער; ל″נ: (די) בריטאַנישע; (ל″ר בײַ ביידע: בריטאַנישע);

{מאָדערן סלענגיש:} אַ בריט (ל″ר: -ן); ל″נ: אַ בריטיכע (ל″ר: -ס);

{פאָלקיש:} (דער) ענגלענדער [éyngləndər] (ל″ר: ø); ל″נ: (די) ענגלענדערין [éyngləndər(i)n].

 

bro

(דער) חבר⸗אָ [khàveró]; פּאַני⸗בראַט; גוטער⸗ברודער; דער ר′ ייד [reb(y)íd] {אין דריטער פּערזאָן}.

{וואָקאַטיוו:} העי, חבר! אָ⸗חבר! {צו אַ יידן:} ר′ ייד [reb(y)íd].

 

(.broad (adj

ברייט.

 

broadband

בראָדבאַנד.

 

(broke (without money

גראָשנלאָז; ממתקימלאָז [mamtákəm-lòz]; אָן געלט; אָן מיטלען; אָן רעסורסן;

{פראַזעס:} אינגאַנצן פאַרקבצנט [fàr-kábts(ə)nt]; געבליבן אָן אַ גראָשן; געבליבן אָן גאָרני(ש)ט.

 

Brooklyn

(אָן אַן אַרטיקל:} ברוקלין.

 

Brooklynite (n.)

(דער) ברוקלינער [brúklinər], ל″נ: (די) ברוקלינערין [brúklinər(i)n].

 

Bronx

 די בראָנקס (ל″ר); („זיי וואוינען אין די בראָנקס“).

 

Bronxite

(דער) בראָנקסער (ל″ר: ø), ל″נ: (די) בראָנקסערין (ל″ר: -ס), {עמאָטיוו:} (די) בראָנקסערקע 

(ל″ר: -ס).

 

brothel

(דער) באַרדאַק [bardák]; (דאָס\די) שאַנד⸗הויז; (דאָס) הײַזל;

{ניט פאָרמעל, שפּאַסיק, וואולגאַריש:} (דאָס\די) קורווע⸗הויז; נפקא⸗הויז [nafkə-hoyz];

(לומדיש⸗שפּאַסיק און פאָרט וואולגאַריש:} בית⸗הנפקאות [beys-anafkó(y)əs], דרומדיק [bays-anafkú:əs];

{לומדיש, לײַטיש און שפּאַסיק:} בורא נפשות קלײַזל [bòyrə-n(ə)fóshəs|klàyzl], דרומדיק: [bòyrə-n(ə)fú:shəs|klà:zl], צפונדיק: [bèyrə-n(ə)fóshəs|klàyzl]; {אַ קלײַזל, הייסט דאָס, ניט וואו מ′דאַוונט ווי געוויינטלעך, נאָר וואָדען אָט אַזאַאָ, אַוואו מען זאָגט מערניט די ברכה „בורא נפשות“, וואָס מ′זאָגט איר געוויינטלעך נאָך אַ לײַכטן איבערבײַסן}.

 

brother

(דער) ברודער (ל″ר: ברידער);

  {הערה: אין די דרומדיקע דיאַלעקטן, וואו דער אַרויסרייד איז היינו הך בײַם יחיד און בײַם רבים, איז דער ל″ר: געוויינטלעך: „ברידערס“ און אין גאָר זעלטענע פאַלן – „ברידערן“}.

 

(Brother! (pal, buddy

ברודערקע! [brúdərkə], דרומדיק: [brí:dərkə]; גוטער⸗ברודער!; ברודער (מײַנער)!;

{בײַ פרומערע:} ר′ ייד! [rèb-yí:d]; בײַ סעקולעריסטן: (העי) חבר! [hèy-khávər].

 

?brother: Am I my brother’s keeper

השומר אחי אנכי? [?hashòymər-ókhi|onóykhə], דרומדיק: [?hashòymər-úkhi:|u:nóykhə], צפונדיק: [?hashèymər-ókhi|onéykhə] (′צי בין איך דען מײַן ברודערס אָפּהיטער?′ < בראשית ד′: ט′).

 

!brother: I am my brother’s keeper

שומר אח אנכי! [!shòymər-ókhi|onóykhə], דרומדיק: [!shòymər-úkhi:|u:nóykhə], צפונדיק: [!shèymər-ókhi|onéykhə].

 

brought → bring

 

brown

ברוין;

{ווען קאָליר פון די האָר:} שאַטען.

 

brown bread

שוואַרצע ברויט.

 

brownish

ברוינלעך.

 

browse (n.): have a browse

אַרומקוקן; אַ קוק כאַפּן דאָ און דאָרט(ן).

 

(.browse (v

אַרומקוקן;

{טאָמער אין אַ בוך אָדער אין אינטערנעט:} בלעטערן.

 

(browser (software application

(דער) בראַוזער (ל″ר: -ס); (דער) נעט⸗זוכער (ל″ר: -ס); (דער) וועב⸗זוכער (ל″ר: -ס);

{נוצנדיק די הויפּט⸗פונקציע אַלץ שילדערונג פונעם מכשיר גאַנתערהייט:} (די) זוך⸗מאַשין (ל″ר: -עס).

 

brunch

(דער) בראָנטש (ל″ר: -ן; -עס); (דער) שפּעטער פרישטיק (ל″ר: -) (\אָנבײַסן) (ל″ר: -ס); (דער) פריער מיטיק (ל″ר: -ן).

 

brunette

{אויף אַ פרוי מיט ברוינע אָדער ברוינלעכע האָר:} אַ שאַטענקע [shaténkə]; אַ ברונעטקע;

{אויף אַ מאַן:} אַ שאַטען; אַ ברונעט;

{אויף ברוינע האָר בײַ אַ פרוי אָדער אַ מאַן:} שאַטען [shatén];

{אויף אַ מענטש מיט ברוינע האָר:} אַ ברוינהאָריקע(ר) [(bròyn-hórikə(r], דרומדיק: [(brò:(u)(ə)n-hú:rigə(r]; מיט ברוינע האָר [bróynə|hór], דרומדיק: [(bró:(u)nə|hú:ə(r].

 

(.brush (n

(דאָס\די) בערשטל (ל″ר: -עך);

{אַ קליינינקע:} (דאָס\די) בערשטעלע (ל″ר: -ך);

{אַ גרויסע, בדרך כלל צו גרויס צו די האָר, נאָר (למשל) צום רייניקן אין שטוב אָדער איבער די גאַסן:} (די) באַרשט (ל″ר: -ך).

 

brutal

ברוטאַל; אָנרחמנותדיק [ón|rakhmónəz-dik], דרומדיק: [ú:(ə)n|rakhmú:nəz-dik];

{וועגן דער ערנסט⸗גשמיותדיקער ברוטאַלקײַט פון מלוכות און אַנדערע באַקרעפטיקטע מהותן:} אכזריותדיק [akh-zóryəz-dik], גרויזאַם; גרויליק.

 

(Bryks, Rachmil (1912–1974

בריקס;

ירחמיאל בריקס [rakh-míy(ə)l|bríks];

געבאָרן: סקאַרזשיסק (פּוילן); געשטאָרקבן: ניו⸗יאָרק.

 

B’tayavon!

מיט אַ גוטן אַפּעטיט!.

 

buck teeth

אַרויסשטאַרצנדיקע ציינער;

{אומאיידל:} פערדישע ציינער.

 

buffer zone

(דער) צווישן⸗פּאַס (ל″ר: -ן); (די) צווישן⸗זאָנע (ל″ר: -ס).

 

(bug (n.) (insect

(דער) זשוק (ל″ר: -ן; אויך: -עס); (דער) אינסעקט (ל″ר: -ן);

{קאָלאָקוויאַליש טאָמער אויסגעברייטערט אויף פאַרשיידענערליי:} (די) פליג (ל″ר: -ן); אַ מין פליג.

 

(.bug (b.) (med

(דער) מיקראָב (ל″ר: -ן); (דער) ווירוס (ל″ר: -ן).

 

(bug (n.) (eavesdropping device

(די) אונטערהער⸗מאַכאַרײַקע (ל″ר: -ס).

 

(.bug (v.) (bother) (coll

{פראַזעס:} זיך אָנטשעפּענען (אָן\צו עמעצן); זיך צוטשעפּענען (אָן\צו) עמעצן; זײַן (עמעצן) אַן אָנשעקעניש;

{פראַזעס:} דערגיין די יאָרן; דרייען אַ קאָפּ; {וואולגאַריש בײַ אַ מאַנסביל: דרייען די אייער; בײַ אַ פרוי: דרייען די ציצקעס).

 

(bug (v.) (eavesdrop

זיך אונטערהערן עלעקטראָניש (\מיט מאַכאַרײַקעס);

{אַ קאַפּ מער פאָרמעל:} אונטערלייגן אַן אונטערהערונגס⸗אַפּאַראַט.

 

(build (a physical structure

 בויען [bóyən], דרומדיק: [bó:(u)ən], טייל ד″מ: [bóvn] ,[búvn];

{אין רוסיש ריידנדיקע לענדער טאָגטעגלעך, אין מערב: סטיליזירט, דיאַעלקטיש, ליטעראַריש, און אַזוי בײַ די ווײַטערדיקע פאָרמעס אַוואו דער שורש טרעפט זיך:} סטראָיען;

{פאַַרענדיקן אַ בויאונג:} אויסבויען [óyzbòyən], דרומדיק: [ó:(u)(ə)z-bò:(u)ən], טייל ד″מ: [úz-bùvn]; אויססטראָיען.

 

(build (esp. a conceptual edifice

אויפשטעלן [ֹúfshteln], דרומדיק: [ófshtèl(ə)n], ד″מ: [ífshteln];

אויפבויען [úvbòyən], דרומדיק: [óvbò:(u)ən], ד″מ: [ívbòvn] ,[ívbòyən];

{אָפּלאַכעריש:} סטראָיען, אויפסטראָיען: „אָט סטראָיען זיי שוין ווײַטער דעם סאָציאַליזם“; „ער איז דאָ געקומען סטראָיען די יידישע קולטור“

 

building (n.)

(דער) בנין [bí(n)yən] (ל″ר: בנינים [binyónəm], דרומדיק: [binyú:nəm];

{טאָמער פון שטיין אָדער ציגל: (דער) מויער;

{אַרכעאיש, דײַטשמעריש, צײַטונגס⸗שפּראַך:} (די) געבײַדע, ל″ר: געבײַדעס.

{אָפּלאַכעריש וועגן אַ ניט⸗געלונגענעם בנין:} אַ געבויעכץ!

 

building site

(דאָס\דער) בוי⸗אָרט (ל″ר: ⸗ערטער).

 

built-in

אַרײַנגעבויט; אַרײַנגעמויערט.

 

(buildup (increase

(דער) אויפשטײַג; (דער) וואוקס; (די) פאַרגרעסערונג.

 

(buildup (public relations

(דער) פּרסום [pírsəm]; (די) רעקלאַמירונג.

 

(bulb (electric

(דאָס\דער) לעמפּל (ל″ר: -עך).

 

bullshit (n.)

(דער) בולשיט; אָנגעבאַרעטע רייד; פאַרדרייטע רייד;

{וועגן אַ שטות וואָס ווערט פאָרגעשטעלט אַלץ כלומרש אַ גרויסע המצאה:} תורת לאָקשן [tòyrəs-lókshn], צפונדיק: [tèyrəs-lókshn];

{פראַזעס:} אָנגעבאַרעט אַ קאָפּ; סתם אָנגעהאַקט [stám]; געהאַקט אַ טשײַניקפאַרדרייט אַ קאָפּ; סתם געזאָגט געוואָרן; סתם אין דער וועלט אַרײַן; האָט ניט קיין שום ממשות [mamóshəs]; האָט ניט קיין האַפט; קינסטלעריש פאָרגעשטעלטע ניט⸗אמתדיקײַטן.

 

bullshit (v.)

ריידן בולשיט; {אַוואו ס′איז קלאָר דער קאָנטעקסט אַז ס′גייט אין דיבורים:} אָנקלאַפּן [ónklàpm]; אָנהאַקן, [אין טייל דיאַלעקטן וואולגאַריש:} אָנבאַרען [ónbàrn].

{פראַזעס:} גוט אָנגעבאַרעט! [gút óngibàrət]; ריידן סתם אין דער וועלט אַרײַן; קינסטלעריש אָנריידן אָן אַ שייכות מיטן אמת; איבערצײַגעוודיק אָנריידן ניט⸗ריכטיקע זאַכן; (פאַר)דרייען אַ קאָפּ; דרייען אַ ספּאָדיק.

 

(.Bullshit! (interj

{פראַזעס, לחלוטין ניט וואולגאַריש:} אײַ!; [ayyy]; גיי אַוועק! [géy-avèk]; אַ נעכטיקער טאָג!; ווייס איך וואָס! [véysəkh|vòs], דרומדיק: [váysəkh|vùs];

ס′הייבט זיך ניט אָנעט! [s-héybdzakh-nit-ónət] אָדער [s-héyptsakh-nit-ónət]; אַ ליגן די מעשה! [alígn-dimáysə]; דריי מיר ניט קיין קאָפּ!;

ווי איך בין אַ טערק!; ני(ש)ט געשטויגן ני(ש)ט געפלויגן!; פּוסטע דיבורים! [pústə-dibúrəm], דרומדיק: [pístə-dəbí:rəm];

{מיט אַ יידישלעכער העפלעכקײַט:} געזונט זאָלט איר זײַן!;

{בנוגע אַ ליגן מיט צוויי (אָדער מער) קאָמפּאָנענטן:} לא דובים ולא יער [lədúbəm-v(ə)lə-yá(ə)r] {′ניט ס′איז דאָ בערן, ניט ס′איז דאָ אַ וואַלד′}; ניט געווען קיין פּריץ און מ′האָט קיינעם ניט געשמיסן;

{הערה: זע אויך בײַ: !Baloney}.

 

bullshit artist

אַ קינסטלער אַ ליגנער; אַן אָנבאַרער אַן עילוי [íl(u)ə]; אַ שקרן אַ מאדים [a-shákrən|amáydəm]; אַ שקרן פון שקרנים⸗לאַנד [shakrónəm-land]; אַ מײַסטער אַ פאַרנאַרער;

{פון דער יידישער געשיכטע:} אַ לבן הארמי [a-lòvn|(h)o-arámə], דרומדיק: [a-lùvn|(h)u-arámə] (< בראשית כ″ט: ט″ז–כ″ז); אַ שבתי צבי [a-sháptsə-tsví].

 

(.bum (n

(דער) באָם (ל″ר: -ס), ל″נ: (די) באָמעכע (ל″ר: -ס); (דער) גאַסן⸗דלפון [gásn-dàlf(ə)n] (ל″ר: ⸗דלפנים [dalfónəm], דרומדיק: [dalfú:nəm]), ל″נ: ⸗דלפנטע [dálf(ə)ntə] (ל″ר: -ס); אַ גאַסן⸗יונג (ל″ר: -ען);

{טאָמער דווקא אַ ייד:} אַ גאַסן⸗ייד (ל″ר: -ן);

{טאָמער דווקא ניט:} אַ גאַסן⸗גוי (ל″ר: גויים [góy(ə)m]).

{פיגוראַטיוו:}

.[míy(ə)sər] (אַ מיאוסער מענטש; אַ פּאַסקודנער מענטש (ל″ר: -ן

 

bum around

זיך אַרומדרייען סתם [stám];

 

(.Bumfuck (‘small insignifcant town’) (slng. vlgr

טרענילעווקע [trəníləf-kə]; טרעניאַדעווקע; טרענאָפּאָל; יענצשטאָט; שמאָקאַפּאָליע;

{ניט וואולגאַריש:} אַ העק אין די הרי חושך [hòrə-khóyshəkh], דרומדיק: [h)ù:rə-khóyshəkh)], צפונדיק: [hòrə-khéyshəkh]; ערגעץ אַ פאַרוואָרפענער דאָרף (ל″ר: דערפער); ערגעץ אויף יענע(ר) זײַט סמבטיון [sambátyən];

{דרומדיק:} (אין) בויבעריק; (אין) האָצעפּלאָץ;

{צפונדיק:} (אין) באַלבירישאָק; (אין) מאַלאַט.

 

bunched together

צומויפגעקנוילט.

 

bungle

מאַכן (אַ) פּאַרטאַטש; מאַכן אַ תל [tél]; מאַכן אַ טאַנדעטנע אַרבעט;

 

bungler

(דער) טאַנדעטניק [tandé(y)t-nik] (ל″ר: -עס); (דער) פּאַרטאַטש (ל″ר: -עס); (דער) קאַליע⸗מאַכער (ל″ר: ø; אויך: -ס); (דער) שוסטערוק [shùstərúk] (ל″ר: -עס); (דער) שנײַדערוק [shnàydərúk] (ל″ר: -עס);

{מער עמאָטיוו:} אַ קאַליקע (ל″ר: -ס); אַ שמאַל⸗מלאכה [shmal-m(ə)lókhə], דרומדיק: [shmal-m(ə)lúkhə] (ל″ר: ⸗מלאכהס); אַ שלימויז (ל″ר: -ן).

 

(.burn (v. intrans

ברענען;

{אין זין פון לאָזן זיך ברענען:} לאָזט זיך אָנצינדן; ברענט זיך).

 

(.burn (v. trans 

פאַרברענען.

 

(.burn-out (n

(די) פולשטענדיקע אויסגעשעפּטקײַט; (די) דורכאויסיקע פאַרמאַטערטקײַט; (די\דאָס) געפיל פון אָפּגעלעבטקײַט.

 

(.burn out (v

ווערן אויסגעשעפּט; ווערן אינגאַנצן פאַרמאַטערט; זיך שפּירן ווי אַן אָפּגעלעבטע(ר).

 

(.Burning Bush (bibl

דער סנה [sné], דרומדיק: [snéy].

 

burial ground → cemetery

 

burial plot

{בײַ יידן:} (די) קרקע [kárke] (ל″ר: -ס; אויך: קרקעות [karkóəs], דרומדיק: [karkú:əs]);

{בכלל}: (דאָס\דער) קבורה⸗אָרט [kvúrə-òrt], דרומדיק: [kví:rə-òrt].

 

burial vault

(די) מערה [máyrə], דרומדיק: [má:rə] (ל″ר: מערות).

 

bury

{בכלל:} באַגראָבן;

{דער עיקר אַ מענטשן:} באַערדיקן;

{דווקא אַ מענטשן, איידעלערהייט: מקבר זײַן [məkábər-zayn]; {אַ קאַפּ מער עלעגאַנט:} צו קבורה ברענגען [kvúrə-brèyng(ə)n], דרומדיק: [kví:rə-brèyng(ə)n];

{נאָר וועגן אַ יידן:} קומען צו קבורת ישראל [kvùrəs-(y)isró(ə)l], דרומדיק: [kvì:rəs-(y)isrú:(ə)l];

{לס″נ, איידעלערהייט, אַשטייגער וועגן אַ צדיק:} באַהאַלטן;

{ביטולדיק צי וואולגאַריש:} אין דר′ערד לייגן; באַרידלען; {זייער מיאוס:} אַוועקגעבן די ווערעם.

 

(bury (decisively defeat

אָפּווישן; מאַכן פּיפּקע פון; אַרײַנשטעקן אין גאַרטל (אַרײַן).

 

bury alive

לעבעדיקערהייט באַגראָבן.

 

(.bus (n

(דער) אויטאָבוס [ó(y)to-bùs] (ל″ר: -ן);

{אין מזרח:} (דער) אַווטאָבוס [aftó-bùs] (ל″ר: -ן).

 

(.bus (v

(איבער)פירן מיטן אויטאָבוס (\אַווטאָבוס).

 

business

(דער) ביזנעס (ל″ר: -ער); (די) פירמע (ל″ר: -ס);

{טאָמער אַ גאָר קליינע:}

(דאָס\די) פירמעלע (ל″ר: -ס);

{מיטן טראָפּ אויפן סוחרישן וועזן}:

(די\דאָס) געשעפט (ל″ר: -ן);

{בנוגע דעם העכערן באַגריף וועגן ביזנעס סעקטאָר אין אַ געוויסן אָרט, לאַנד אָדער בכלל אין דער ברייטערע עקאָנאָמע:}

(דער) מסחר [mískhər]; (די) ביזנעס וועלט; דער האַנדל;

{בנוגע דער אָנפירונג מיט אַ ריי סוחרישע ענינים, אַשטייגער בײַ אַ יחיד אָדער גרופּע, ניט שייך צי זיי זײַנען דווקא ענג פאַרבונדן:}

די געשעפטן (ל″ר); (די) ביזנעסער (ל″ר);

{לומדיש און סוחריש:}

די מסחרים [də-mis-khórəm], דרומדיק: [də-mis-khú:rəm] (ל″ר);

{בנוגע אַן איינציקן פיזישן לאָקאַל אויף דער גאַס צי אַן אַנדער רשות הרבים:}

(די) קראָם (ל″ר: -ען);

{דיאַלעקטיש:}

(דער) קלייט (ל″ר: -ן); (דער) בוד (ל″ר: -ן).

 

business lunch

(דער) געשעפטס⸗מיטיק (ל″ר: -ן); (דער) אַרבעטס⸗מיטיק (ל″ר: -ן).

 

business model

(דער) געשעפטס⸗פּלאַן (ל″ר: ⸗פּלענער); (דער) ביזנעס⸗פּלאַן (ל″ר: ⸗פּלענער).

 

business: shady business

(די) לינקע משא⸗מתן [línkə|màsə-mátn]; שאַכער⸗מאַכער געשעפטן (ל″ר); (דער) קונקל⸗מונקל; בלאַטע געשעפטן (ל″ר); פאַרדרייערײַען (ל″ר); {דיאַלעקטיש:} (די) קרוטשעלסטווע [krutshélstvə]; {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער און ווײַטער:} מאַלפּע⸗געשעפטן (ל″ר).

 

businessman; businesswoman; business person

(דער) סוחר [sóykhər] (ל″ר: [sókhrəm]), ל″נ: (די) סוחרטע [sóykhertə] (ל″ר: -ס);

{פון די ענגליש ריידנדיקע לענדער, פאַרשפּרייט אויך אַנדערשוואו:} (דער) ביזנעסמאַן, ל″ר: ביזנעסלײַט;

{בײַ טייל חרדים:} (דער) קאָמערצאַנט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) קאָמערצאַנטקע (\קאָמערצאַנטין).

{אין די רוסיש ריידנדיקע לענדער און די לעצטע יאָרן פאַרשפּרייט אויך אַנדערשוואו:} (דער) ביזנעסמען [biznismén], ל″נ: (די) ביזנעסמענקע [biznisménke].

 

busy

פאַרנומען.

 

busy: very busy

פאַריאָגט; פאַרהאַוועט; פאַריאָגט און פאַרהאַוועט.

 

busy oneself with

זײַן פאַרנומען מיט; פאַרנעמען זיך מיט

{אין טייל דיאַלעקטן מיטן קנייטש אַז קיין ערנסטע אַרבעט טוט מען דערבײַ ניט:} פּאָרען זיך;

{לומדיש:} זיך מתעסק זײַן מיט [məsásəg-zayn].

 

busybody

אַ יענטעאַ קאָכלעפל; אַ קוק⸗אין⸗טאָפּ; אַ פּלוידערזאַק;

{אינטענסיפיצירט:} אַ יענטע טעלעבענדע;

{פראַזע:} בײַ אַלעמען מישט ער (\זי) זיך!.

 

(.but (conj

אָבער; נאָר; נאָר וואָדען [nòr-vodén], אויך: נאָר וואָס דען;

{אַ קאַפּ לומדיש:} אלא וואָדען [èlə-vodén], אויך: אלא וואָס דען [èlə-voz-dén];

{אַרכעאיש ע″ט, אויפגעלעבט ליטעראַריש, פּאָעטיש:} נײַערט.

 

but if not

טאָמער ני(ש)ט; אַני(ש)טאַז ני(ש)ט; אויב ני(ש)ט.

 

(.but (prep

אַחוץ [akhúts], דרומדיק: [akhíts]; חוץ [khúts], דרומדיק: [khíts]; אויסער; מיטן אויסנאַם פון.

 

(butcher (n.) (meat seller/dealer

{דער עיקר בײַ יידן:} (דער) קצב [kátsəv] (ל″ר: קצבים [katsóvəm], דרומדיק: [katsúvəm]), ל″נ אויך: קצבטע [kátsəf-tə] (ל″ר: -ס); {אין טראַדיצאָנעלע קרײַזן קען אָבער „קצבטע“ אויך הייסן: ′די ווײַב פונעם קצב′};

{וועגן ניט⸗יידן צי ניט קיין כשרע:} (דער) חזירניק [kházər-nik] (ל″ר: -עס), ל″נ: (די) חזירניצע (ל″ר: ס); (דער) קאַלבאַסניק (ל″ר: -עס), ל″נ: (די) קאַלבאַסניצע (ל″ר: -ס); 

{אוניווערסאַל:} (דער) פלייש⸗הענדלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) פלייש⸗הענדלערין (ל″ר: -ס), {מער עמאָטיוו:} (די) פלייש⸗הענדלערקע (ל″ר: -ס).

 

(butcher (n.) (fig. pej

(דער) קוילער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); (דער) שעכטער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס);

{טאָמער פון מערערע מענטשן קרבנות:} אויסקוילער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); אויסשעכטער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס).

 

(.butcher (v.) (fig. pej

קוילע(נע)ן; שעכטן (ל″ע: געשאָכטן);

{טאָמער וועגן מערערע מענטשן קרבנות:} אויסקוילע(נע)ן; אויסשעכטן.

 

butcher shop

(די) יאַטקע (ל″ר: -ס).

 

(butcher shop: at/in the butcher shop (/the butcher’s

בײַם קצב [bàm-kátsəv]; אין (דער) יאַטקע.

 

(.butchering (n.) (fig. pej

{פון אַ קענטיקער צאָל מענטשן:} (די) אויסשעכטונג (ל″ר: -ען); (די) אויסקוילונג (ל″ר: -ען); (די) אויסקוילעניש (ל″ר: -ן); (די) שחיטה [sh-khítə] (ל″ר: שחיטות);

{ווײַטער פיגוראַטיוו וועגן טאָן זייער שלעכט אַן אַרבעט וואָס מאַכט אַוואָס⸗ניט⸗איז קאַליע:} (די) שעכטונג (ל″ר: -ען); (די) קאַליע⸗מאַכונג (ל″ר: -ען); (די) פּאַרטאַטשנע אַרבעט.

 

(.button (n

(דאָס\דער) קנעפּל (ל″ר: -עך, אויך: -ען);

{טאָמער אַ זעלטן גרויסער:} (דער) קנאָפּ (ל″ר: קנעפּ);

{טאָמער אַ זעלטן קליינער, אָדער סתם צאַרטלעך, וואַרעם:} (דאָס\דער) קנעפּעלע [knépale] (ל″ר: -ך [knépalakh]).

 

 button up

פאַרשפּילעווען זיך; פאַרשפּיל(י)ען זיך; צושפּילן זיך [tsúshpiln-zəkh], דרומדיק: [tsíshpiln-zakh]; פאַרקנעפּלען זיך.

 

buy (n.): good buy

אַ מציאה [am(ə)tsíyə];

{פראַזע:} גוט אײַנגעהאַנדלט!.

 

(.buy (v

קויפן;

{וועגן אַ ספּעציפישן קנין, בדרך כלל פון אַ גרעסערן יש:} אָפּקויפן;

{אַז ס′גייט אין קויפן אַ צאָל אָדער אַ סך זאַכן:} אײַנקויפן.

 

buy a person’s loyalty

(עמעצן) אָפּקויפןאונטערקויפן.

 

buyer

(דער) קונה [kóynə], צפונדיק: [kéynə] (ל″ר: קונים);

(דער) קויפער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס);

{טאמער אין מער אַלגעמיינעם זין פון אַ קליענט וואָס ק ע ן קויפן:} (דער) קונד (ל″ר: -ן).

 

buyer’s market

דעם קונהס אַ גוטע שעה [dem-kóynəs|agùtə-shó], דרומדיק: [:dem-kóynəs|agìtə-shú], צפונדיק: [dem-kָynəs|agùtə-shó];

{לומדיש:} אַ שעת פּיזור [ashàs-pízər].

 

buyer’s remorse

דעם קונהס חרטה [dem-kòynəs-kharótə], דרומדיק: [dem-kòynəs-kharú:tə], צפונדיק: [dem-kèynəs-kharótə].

 

(.by (adv

פאַרבײַ(⸗); („דער עראָפּלאַן איז פאַרבײַגעפלויגן“).

 

(.by (prep

בײַ [ba]; („בײַ זיי איז אַלעמאָל פריילעך!“).

 

(by (followed by author’s name

פון.

 

(by (means of

מיט; („קום צו פאָרן מיטן סאָבוויי“).

 

by golly (/jove, etc)

גיי ווייס; גלייב עס צי ני(ש)ט; אַ קשיא אויף אַ מעשה [akáshəf-amáysə].

 

by the way

 אגב [ágəv]; דרך אגב [derkhágəv];

אַז מ′האַלט שוין דערבײַ; אַז ס′גייט (\גייען) שוין די רייד דערוועגן; פאַראיינוועגס;פאַרבײַגייענדיק; אַז מ′רעדט שוין [amrét-shòyn]; אַז מ′האַלט שוין אין ריידן (\רעדן);

{לומדיש:} אגב אורחא [àgəvúrkhə], דרומדיק: [àgəf-í:rkhə]; כלאחר יד [klàkhər-yád];

{לומדיש, דער עיקר אין זין פון ′צופעליק′:} על⸗פּי מקרה [àlpə-míkrə];

{דיאַעלקטיש, שיער ניט אַרכעאיש, אויפגעלעבט ליטעראַריש:} מחשבותן [makh-shóvəsn], דרומדיק: [makh-shúvəsn];

{דערציילעריש; געוויינטלעך נ אָ ך דער דערמאָנטער זאַך:} ני(ש)ט דאָס בין איך אויסן; ני(ש)ט דאָס איז דער עיקר [dəríkər].

 

!by: Come by

כאַפּ(ט) זיך ווען⸗ני(ש)ט⸗איז אַרײַנעט.

 

!Bye-bye

זײַ(ט) געזונט!; אַ גוטן!; אַ גוטן טאָג!;

{טאָמער אין אָוונט צי בײַנאַכט:}

אַ גוטע נאַכט!;

{אין טראַדיציאָנעלע קרײַזן מיט באַזונדערער וואַרעמקײַט:

זײַ(ט) געבענטשט!;

{דרומדיק:} האָטס מיר און זײַט(ס) מיר!.

 

(.byte (n

(דער) בײַט (ל″ר: -ס; אויך: -ן).

 

 


English-Yiddish Dictionary

 C

A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L    M

N    O    P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z

ABBREVIATIONS AND SYMBOLS


  

 C

(דער) צע (דריטער אות פון לאַטיינישן אַלפאַבעט); אין די ענגליש ריידנדיקע לענדער ווערט אַרויסגערעדט דער נאָמען פון אות [:si].

 

cab

{מאַשין וואָס פירט פּאַסאַזשירן (פאַר באַצאָלט):} (דער) טאַקסי (ל″ר: -ס);

{געזעס⸗שטיבעלע פון אַ וואָגן:} (די) בויד; (דאָס\די\דער) בײַדל;

{בײַ מאָדערנע מאַשינען אָפטער:} (די) קאַבינע (ל″ר: -ס).

 

cab driver

(דער) טאַקסיסט (ל″ר: -ן); (דער) שאָפער [shófər] (ל″ר: -ן [shoférn]);

{אין ענגליש ריידנדיקע לענדער אויך אומפאָרמעל:} (דער) טאַקסי טרײַבער (ל″ר: ø, אויך: -ס);

{איראָניש, הומאָריסטיש צי ביטולדיק:} (דער) בעל⸗עגלה [balególə], דרומדיק: [baləgú:lə] (ל″ר: בעל⸗עגלות).

 

cab: private (“gypsy”) cab

אַ פּריוואַטער טאַקסי (ל″ר: -ס).

 

cabal

(די) כאָפּטע (ל″ר: -ס); (די) באַנדע (ל″ר: -ס); (די) חבריא [khevráyə] (ל″ר: חבריות); (די) קליקע (ל″ר: -ס); (די) כאַליאַסטרע (ל″ר: -ס);

{לומדיש:} (די) כנופיא [knúfyə], דרומדיק: [knífyə] (ל″ר: כנופיות); (די) פּמליא [pamályə] (ל″ר: פּמליות);

{טאָמער אין רעליגיעזע קרײַזן}: (די) כת [kát] (ל″ר: כתות [kátəs]) {פאַראַן אויך דער ל″ר „כיתות“ [kítəs], וואָס האָט זיך אין די לעצטע דורות אויסגעמישט מיטן זין פון „קלאַסן אין אַ טראַידציאָנעל רעליגיעזן חינוך מוסד“};

{פראַזעס:} די צונויפגערעדטע חברה [khévrə]; דער געהיימער צונויפבונד.

 

cabbie → cab driver

 

(cabin (rural home made of wood

(דאָס\די) שטיבעלע (ל″ר: -ך); (די) כאַטע (ל″ר: -ס); 

{טאָמער אין וואַלד}: {דאָס\די) וואַלד⸗הויז (ל″ר: הײַזער).

 

(.cable (n

(דער) קאַבל (ל″ר: -ען); (די) אַנקער⸗שטריק (ניטאָ קיין ל″ר).

 

(.cable (v

אָפּקלאַפּן אַ דעפּעש; טעלעגראַפירן.

 

cable car

{טאָמער אַ טראַמווײַ מיט אונטערערדישע שטריק, עלעהיי נוסח סאַן פראַנציסקאָ:} (דער) טראַמווײַ מיטן קאַבל;

{טאָמער אַ מין טראַנספּאָרט אַוואו דער קאַבל זעט זיך אָן:} (דער) קאַבל⸗וואַגאָן (ל″ר: -עס, אויך: ען).

 

cable news

 (די) שטענדיקע נײַעס (ל″ר); (די) קאַבל נײַעס.

 

cadaver

(דער) קאַדאַווער (ל″ר: -ס); אַ גוף צום שטורידן (מעדיצין);

{לומדיש:} (דער) גוף המת [guf-(h)amés] (ל″ר: גופי מתים [gùfey-méysəm], דרומדיק: [gìfay-máysəm]).

 

(.cage (n

{פאַַר אַ חיה רעה אַַשטייגער אין חיות⸗גאָרטן צי אַ מענטשן אין געוויסע לענער אויפן באַשולדיקטן אין אַ משפּט:} (דער\די) שטײַג (ל″ר: -ן);

{פאַר א שטוביקער חיה פון מיטלדיקער גרייס:} (דער\די\דאָס) שטײַגל (ל″ר: -עך);

(פאַר אַ קליינינקער שטוביקער חיהלע:} (דאָס\דער\די) שטײַגעלע (ל″ר: -ך);

{טאָמער אין אַלגעמיין, מער אַבסטראַקט, מיטן טראָפּ אויף דער געפאַנגענקײַט, ניט דווקא אויף אַ סטרוקטור מיט גראַטעס:} (די) געפענגעניש [gəféyngənish] (ל″ר: -ן);

{אַרכעאיש; ליטערארַיש:} (די) קליא‏‏טקע (ל″ר: -ס); (די) קליעטקע (ל″ר: -ס).

 

(.cage (v

אַרײַנשטעלן (\פאַרשפּאַרן) אין שטײַג.

 

(Cahan, Abraham (Abe) (1860–1951

אַבּ. קאַהאַן [áb|ká(ə)n], דרומדיק: [áp|ká:(ə)n];

אברהם בן שכנא כהן;

געבאָרן: פּאָדבערעזע, ווילנער גובערניע; געשטאָרבן: ניו⸗יאָרק.

 

 (1937–1881) Cahan, Yehudah Leib

י ל. כהן [yúd|láməd|ká(h)(ə)n], דרומדיק: [yí:(ə)t|lámət|ká:(ə)n]

יהודה⸗לייב כהן [y(əh)údə|léyb|ká(h)(ə)n], דרומדיק: [y(əh)í:də|láyp|ká:(ə)n];

געבאָרן: ווילנע; געשטאָרבן: ניו⸗יאָרק.

 

(.cake (n

(דער) לעקעך (ל″ר: -ער); (דער) טאָרט (ל″ר: -ן); (דער) קוכן (ל″ר: -ס);

  {הערה: אין פאַרשיידענע דיאַלעקטן און סביבות גילטן צוויי צי אַלע דרײַ ווערטער מיט ספּעציפישע אונטערשיידן אינעם מין געבעקס.}

 

(cakewalk (something easy to do

אַ קינדערשפּיל; אַ שיבוש [ashíbəsh]; ני(ש)ט קיין גרויסע מעשה [máysə], דרומדיק: [má:(n)sə].

 

calamitous

קאַטאַסטראָפאַל; טראַגיש; קלאָגעדיק.

 

calamity

(די) קאַטאַסטראָפע (ל″ר: -ס); (דער) אומגליק (ל″ר: -ן); אַ בראָך.

 

calculate

רעכענען; חשבונען [khézhbənən]; מאַכן אַ חשבון [akhézhbm]; קאַלקולירן

{{טאָמער איז דערפירט די אַרבעט צו אַ גמר אָדער מ′איז אויסן אויך וועגן דעם רעזולטאַט, ניט נאָר דעם פּראָצעס:} אויסרעכענען; אויסחשבונען [óys-khèzhbənən]; דערגיין דעם חשבון.

 

calendar

{יידישער אָדער וואָס נעמט אויך אַרײַן די יידישע דאַטעס:} (דער) לוח [lúakh], דרומדיק: [lí:əkh] (ל″ר: לוחות [lúkhəs], דרומדיק: [lí:khəs]);

{אַלגעמיינער:} (דער) קאַלענדאַר [kaləndár] (ל″ר: קאַלענדאַרן).

 

calendar month

(דער) קאַלענדאַרישער חודש [khóydəsh], צפונדיק: [khèydəsh] (ל″ר: חדשים [khadóshəm], דרומדיק: [khadú:shəm]).

 

calendar year

(דער\דאָס) קאַלענדאַרישע(ר) יאָר (ל″ר: -ן; אויך: ø).

 

calendric

קאַלענדאַריש; לויטן לוח [lúəkh], דרומדיק: [lí:yəkh].

 

calendrics

{וועגן יידישן לוח:} חכמת הלוח [khòkhməs-(h)alúəkh], דרומדיק: [khòkhməs-(h)alí:yəkh];

{אוניווערסאַל:} (די) קאַלעדאַר וויסנשאַפט.

 

California

קאַליפאָרניע [kaləfórnyə].

 

Californian

{אומבייגעוודיק:} קאַליפאָרניער;

{בייגעוודיק:} קאַליפאָרניש.

 

Californian spirit

(די) קאַליפאָרנישקײַט {מיט אַ סך אַמעריקאַנישע אַסאָציאַציעס אין לעבנס⸗שטייגער, אידעאָלאָגיע, שטימונג, וועלט⸗באַנעם וכו′ („די קאַליפאָרנישקײַט האָט מען בײַ דער גאַנצער משפּחה גלײַך באַמערקט“)}.

 

(call (n.) (telephone call

(דער) קלונג (ל″ר: -ען); (דער) טעלעפאָן (ל″ר: -ען).

 

(call (n.) (appeal, proposal

(דער) אויפרוף (ל″ר: -ן); (דער) אַרויסרוף (ל″ר: -ן).

 

(call (v.) (by telephone

טעלעפאָנירןאָנקלינגען;

{ש″ש אין ענגליש ריידנדיקע לענדער:} אָפּקאָלן; {ש″ש אין רוסיש ריידנדיקע לענדער:} פּאַזוואָניען.

 

call for

פאָדערן.

 

(.calm (v. trans

באַרואיקן [barúikn], דרומדיק: [barí:y-(i)kn]; אײַנשטילן; (עמעצן) אַרײַנטאָן אַ מנוחה [amnúkhə], דרומדיק: [amní:khə];

{ליטעראַריש:} לינדערן.

 

(.calm (adj

רואיק [rú-ik], דרומדיק: [ríyik]; מנוחהדיק [mənúkhə-dik], דרומדיק: [məní:khə-dik]; שטילשלווהדיק [shálv-dik];

{אַ קאַפּ לומדיש:} במנוחה [bim(ə)-núkhə], דרומדיק: [bim(ə)-ní:khə]; {נאָכמער לומדיש:} נחת⸗רוחדיק [nàkhəs-rúəgh-dik], דרומדיק: [nàkhəs-rí:yəgh-dik];

{דיאַלעקטיש:} געמאַך; לאַגאָדנע; ספּאַקאָינע.

 

calm down

באַרואיקן זיך; אײַנרואיקן זיך.

 

!Calm down

באַרואיק(ט) זיך! [barúy(ə)k(t)sakh] צי [barúy(ə)g(d)zəkh], דרומדיק: [barí:(ə)yk(t)sakh] צי [barí:y(ə)g(d)zəkh].

 

calmness

(די) רואיקײַט [rúykayt] אָדער [rú-ikayt], דרומדיק: [ríəkayt]; (די) מנוחה [m(ə)núkhə], דרומדיק [m(ə)níkhə];

{לומדיש:} מנוחת הנפש [m(ə)nùkhəs-(h)anéfəsh], דרומדיק: [m(ə)nì:khəs-(h)anéyfish];  שלווה [shálvə]; שלום ושלווה [shòləm-v(ə)shálvə];

{אַרכעאיש, האָט זײַן אָרט אין סטיליזירונגען פון עברי טײַטש:} זענפטיקײַט.

 

calmly

רואיק [rú(-)ik], דרומדיק: [ríyik]; רואיקערהייטבמנוחהדיק [bim(ə)núkhə-dik], דרומדיק: [bim(ə)ní:khə-dik]; שטילשלווהדיק [shálvə-dik];

{לומדיש:} בניחותא [bənikhúsə], דרומדיק: [bənikhí:sə]; {וואַריאַנט:} [bəníkhəsə].

{דיאַלעקטיש:} געמאַך; לאַגאָדנע; ספּאַקאָינע.

 

(.calque (n

(די) קאַלקע (ל″ר: -ס); (די) לײַ⸗איבערזעצונג (ל″ר: -ען).

 

(.calque (v

קאַלקירן; פראַזעאָלאָגיש איבערזעצן.

 

came → come

 

camera

(די) קאַמעראַ [kámrə]; (דער) אַפּאַראַט [apərát];

{מער ספּעציפיצירט, טאָמער גייט אין פאַרשיידענערליי אַפּאַראּטן:} (דער) פאָטאָגראַפישער אַפּאַראַט; אָפטער פון קיצור וועגן: (דער) פאָטאָ⸗אַפּאַראַט (ל″ר: -ן).

 

(camp (temporary settlement

{מיליטעריש:} (די) מחנה [mákhnə] (ל″ר: מחנות);

{פּריוואַט, דערציעריש, אויף וואַקאַציעס אין דער נאַטור וכו′:} דער קעמפּ (ל″ר: -ס; אויך: -ן).

  {אזהרה: דער באַנוץ פון „לאַגער“ האָט אויף יידיש אייביקע אַסאָציאַציעס מיטן חורבן און היטלערס לאַגערן}.

 

camp: concentration camp

(דער) קאָנצענטראַציע לאַגער (ל″ר: -ן); (דער) קאַצעט [katsét] (ל″ר: -ן).

 

camp: day camp

(דער) טאָג⸗קעמפּ (ל″ר: -ס).

 

camp: summer camp

(די) זומער קאָלאָניע (ל″ר: -ס); (דער) זומער קעמפּ (ל″ר: -ס; אויך: -ן);

  {אזהרה: דער באַנוץ פון „לאַגער“ האָט אויף יידיש אייביקע אַסאָציאַציעס מיטן חורבן און היטלערס לאַגערן}.

 

(camp (political or likeminded grouping

(די) מחנה [mákhnə] (ל″ר: מחנות)

{באַטאָנענדיק די מיינונג, איידייען, אײַנשטעלונגען פון דער גרופּע:} (דער) צד [tsád] (ל″ר: די צדדים [dzdódəm], דרומדיק: [dzdú:dəm].

 

camp (v.) / go camping

גיין קעמפּינג; גיין מיט געצעלטן אויף דער נאַטור.

 

(.camp (adj./adv 

קעמפּיש; קעמפּ⸗מעסיק.

 

(.can (n

(דער\דאָס) בלעכל (ל″ר: -עך); (די) פּושקע (ל″ר: -ס); (די\דער) קאַן.

 

can (v. & v. auxil.)

קענען;

{דיאַלעקטיש, אַרכעאיש, אַַכעאיש⸗ליטעראַריש; בײַ טייל גרופּעס ווי אַ „מער פאָרמעלער וואַריאַנט“ (אין פּאָליטישן, זשורנאַליסטישן און און עפנטלעכן לעבן), אַמאָליקע יאָרן, און ווען⸗ניט⸗ווען אויך איצטער:}

קאָנען.

 

can (be able to)

קענען (\קאָנען);

זײַן בכח (אויך: בכוח) [bəkóyəkh], צפונדיק: [bəkéyəkh]; אויך: [pkóyəkh], צפונדיק: [pkéyəkh]; זײַן מסוגל [məsúgl], דרומדיק: [məsígl]; זײַן אין שטאַנד (צו); {אַרכעאיש:} אימשטאַנד);

{לומדיש:} זײַן ביכולת [biy(ə)khóyləs], צפונדיק: [biy(ə)khéyləs];

{דער עיקר אויף זאַכן אַוואָס מ′לערנט זיך אויסעט:}

זיך אויסקענען אויף; וויסן ווי אַזוי (צו); זײַן פעאיק (אויף\צו \אויף צו) [féy(i)k];

{מיט הומאָר און צומאָל דעמאָלט אַז מ′באַטאָנט אַז אַ זאַך דאַרף מען אויף אַן אמת ק ע נ ע ן, און אין נעגאַטיוו מיט אַ בפירושדיקן ביטול צום בעל⸗דברס יכולתן:}

יכלען [yókhlən]; („אַוואָס זאָל מען טאָן, אַז יָכלען יָכְלט ער פאָרט ניט?“).

 

can (be permitted)

מעגן; קענען; דערלויבט זײַן (צו);

{פראַזעס:} האָבן דערלויבעניש (אויף \צו \אויף צו); 

{טאָמער ס′גייט אין יידישן דין:}

מעגן;

{פראַזעס:} ס′איז לויטן דין; ס′איז מותר [mútər], דרומדיק: [mítər].

 

can (have the authority)

קענען; האָבן די אַווטאָריטעט (\אויטאָריטעט); האָבן (דאָס\די) רעכט;

{מער פאָרמעל⸗פּרלאַמענטאַריש:} זײַן באַפולמעכטיקט; זײַן באַקרעפיטיקט.

 

Canadian (person)

{אומבייגעוודיק:} (דער) קאַנאַדער [kanádər], ל″נ (די) קאַנאַדערין [kanádər(i)n];

{בייגעוודיק:} אַ קאַנאַדישע(ר).

 

Canada

קאַנאַדע [kanádə] (ל″נ); (אַרכעאיש:) קאַנאַדאַ.

 

Canadian

קאַנאַדיש {בייגעוודיק}; קאַנאַדער {אומבייגעוודיק}.

 

cancel

בטל מאַכן [bótl-màkhn], דרומדיק: [bú:tl-màkhn]; אַנולירן;

  {הערה: מ′קען אויך נוצן „מבטל זײַן“ צי „מבטל מאַכן“ [məvátl], נאָר וואָדען, אין פאַרשיידענע סטילן און דיאַלעקטן קענען זיי אויך טײַטש זײַן ′מאַכן צו קליינגעלט′, ′אַראָפּרײַסן′ איז אַמבעסטן זיי דאָ אויסמײַדן אָדאָרטן אַוואו ס′קען אַ ספק זײַן}.

 

cancel: be cancelled

בטל ווערן [bótl-vèrn], דרומדיק: [bú:tl-vèyrn]; אָפּגערופן ווערןאַנולירט ווערן.

 

cancer

(דער) ראַק; אין מערב אויך אומפאָרמעל: (דער) קענסער;

{לס″נ בײַ טייל חרדים וואָס מײַדן אויס דערמאָנען אַ שרעקלעכע קראַנקײַט:} „די שרעקלעכע קרענק וואָס פאַרשפּרייט זיך“ (און אַנדערע וואַריאַנטן).

 

Cancer (astrol.)

מזל סרטן [màzl-sártn].

 

candidacy

(די) קאַנדידאַטור; (די) קאַנדידאַטנשאַפט.

 

candidacy: declare one’s candidacy for president

דערקלערן זיך אויף פּרעזידענט; דערקלערן די קאַנדידאַטור אויף פּרעזידענט.

 

candidate

(דער) קאַנדידאַט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) קאַנדידאַטקע (ל″ר: -ס).

 

can’t

קען ני(ש)ט [kéni(sh)t]; {אַרכעאיש:} קאָן ני(ש)ט; ני(ש)ט זײַן בכח [bəkóyəkh], אויך: [pkóyəkh], צפונדיק: [bəkéyəkh], אויך: [pkéyəkh].

{לומדיש:} איז ני(ש)ט ביכולת [b(ə)yəkhóyləs], צפונדיק: [b(ə)yəkhéyləs].

 

!Can’t be

ס′קען ני(ש)ט זײַן! [skéni(sh)t-zayn], מער עמפאַטיש: [skéni(sh)t|záyn];

ניין!?; בשום אופן ני(ש)ט! [bəshúm|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(bəshím|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [bəshúm|éyfm-nìt].

 

!Can’t be done

מ′קען עס ני(ש)ט מאַכן!; אוממעגלעך! [úm|mégləkh], דרומדיק: [ím|méygləkh]; ס′לאָזט זיך ני(ש)ט אויספירן!;

{פראַזעס:} פאַרגעס(ט)!; לאָז(ט) אָפּ(עט)!; בשום אופן ני(ש)ט! [bəshúm|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(bəshím|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [bəshúm|éyfm-nìt]; אויפן הימל אַ יאַריד!.

 

!Can’t say

כ′ווייס ני(ש)ט!; כ′קען ני(ש)ט זאָגן!

{מיט דער אינטאָנאַציע פון אַן ענטפער:} ווייס איך ני(ש)ט!.

 

!Can’t say no

ניין קען איך ני(ש)ט זאָגן!; כ′קען זיך ני(ש)ט אָפּזאָגן!.

 

cantor 

{אַמאָפטסטן וועגן דעם וואָס פירט די תפילות אין טראַדיציאָנעלע שולן:} (דער) חזן [kházn], ל″ר: חזנים [khazónəm], דרומדיק: [khazú:nəm];

{אַרכעאישע וואַריאַנטן וואָס מען טרעפט אין עלטערע ביכער און אַלץ פאַמיליע נעמען:} שולזינגער; פאָרזינגער; זינגער.

{דער וואָס דאַוונט בײַם עמוד למשל בײַ די ערשטע תפילות, ביז וואַנענט ס′נעמט איבער דער חזן, איז} (דער) בעל⸗תפילה [bal-tfílə], ל″ר: בעלי⸗תפילה [bàlə-tfílə], צי: בעל⸗תפילהס [bal-tfíləz];

{דער וואָס לייענט די תורה אום שבת, יום⸗טוב און מאָנטיק און דאָנערשטיק, איז:} דער בעל⸗קריאה [bal-kríyə], צפונדיק: [bal-kréyə] צי: (דער) בעל⸗קורא [bal-kóyrə], צפונדיק: [bal-kéyrə]};

{די פרוי וואָס פירט אָנעט מיט די תפילות פאַר פרויען אין דער ווײַבערשער שול (עזרת נשים) אין  טראַדיציאָנעל פרומע סביבות רופט מען:} (די) פירזאָגערין, צפונדיק אויך: זאָגערקע.

{אין מאָדערנערע סינאַגאָגעס:} (דער) קאַנטאָר [kántər], ל″ר: קאַנטאָרן; ל″נ: (די) קאַנטאָרין [kántər(i)n] (ל″ר: -ס), צי (די) קאַנטאָרשע [kántərshə] (ל″ר: -ס);

{הערה: חזנטע [kházntə] איז טײַטש ′דעם חזנס ווײַב′ און קען דעריבער ניט גענוצט ווערן אויף אַ פרוי אַ חזן; אָבער „חזן“ גופא ווערט גענוצט אויף אַ פרוי אַ קאַנטאָר אין טייל עגאַליטאַרישע סביבות, להיפּוך צום גאַנג אין דער אָרטאָדאָקסיע. טאָמער דאַרף מען מפרט זײַן קען מען זיך באַנוצן מיט „קאַנטאָרין“ אָדער „קאַנטאָרשע“}.

 

cap in hand

אונטערטעניק; הכנעהדיק [hakhnóə-dik], דרומדיק: [hakhnú:ə-dik]; מיט הכנעה; שפלותדיק [shífləz-dik];

{לומדיש:} כעני בפּתח [k(ə)ónə|bapésəkh], דרומדיק: [k(ə)ú:nə|bapéysəkh] (′ווי אַ אָרעמאַן בײַ דער טיר′).

 

capital city

(די) הויפּטשטאָט (ל″ר: הויפּטשטעט);

{ליטעראַריש, און מיט אַ קאַפּ (דווקא היימישן) קאָלעקטיוון זכרון סײַ פון דער רוסישער סײַ פון דער עסטרײַכיש⸗אונגאַרישער אימפּעריע:} (די) קרוינשטאָט (ל″ר: קרוינשטעט);

{שפּאַסיק, צוטשעפּענענדיק דעם צווייטן חלק פון „שושן הבירה“ [shùshn-(h)abírə] אָדער מער כלומרשט לומדיש (און מער הומאָריסטיש): [shùshn-(h)abíro] (שושן די קרוינשטאָט פון פּערסיע) פון מגילת אסתר אין אַ שיער⸗ניט פּורימדיקן גײַסט, ווי אַ שילדערונג פון אַ שטאָט וואָס, (א) אָדער זי איז טאַקע אַ קרוינשטאָט, (ב) אָדער אַ וועלט⸗כרך וואָס וואָלט געמעגט זײַן אַ קרוינשטאָט, אָדער (ג) עפּעס אַ שטעטל וואו⸗ניט⸗איז אויף דער וועלט; אין יעדן פון די פאַלן איז דער הומאָר — און במילא די הנאה — גאַנץ ספּעציפיש. אַשטייגער:} לאָנדאָן הבירה [lòndn-habíro]; וואַשינגטאָן הבירה; מאַנטשעסטער הבירה; ניו⸗יאָרק הבירה — אַזש ביז אַוועלכן ניט איז שטעטל, אַשטייגער:} עלענוויל הבירה, כלאַנדידנאָ הבירה, צי וועגן אַן אַמאָליקן משפּחה שטעטל אין דער אַלטער היים, למשל: וואָראָנקע הבירה, זאַמאָשטש הבירה, מיכאַלעשיק הבירה, באַלבירישאָק הבירה; {אין יידישן דערציילונגס⸗גײַסט ווערט אַ שטאָט אָדער שטעטל מיט אַן „הבירה“ דער נאַראַטיווער און פּסיכאָלאָגישער צענטער פון דער מעשה, אַ מין סאָלידישע באַזע אַרום וועלכער ס′דרייען זיך אויסעט די דערציילטע געשעענישן}.

 

Capricorn (astrol.)

מזל גדי [màzl-g(ə)dí].

 

captain

(דער) קאַפּיטאַן (ל″ר: -ען), ל″נ אויך: (די) קאַפּיטאַנקע (ל″ר: -ס);

{אָפּלאַכעריש:} (דער) קאַפּיטאַנל (ל″ר: קאַפּיטאַנעלעך), ל″נ: (די) קאַפּיטאַניכע (ל″ר: -ס).

 

captivate

פאַרכאַפּן.

 

captivated

פאַרכאַפּט ווערן.

 

(.captive (n

{בייגעוודיק:} (דער\די) געפאַנגענע(ר);

{אין ספּעציפישן זין פון פאַרכאַפּט ווערן אין אַ מלחמה אַלץ פּראָפעסיאָנעלער סאָלדאַט:} (דער) פּלעניק (ל″ר: -עס).

 

captive audience

אַן עולם וואָס האָט קיין ברירה ני(ש)ט [anóylem|vos-hòt|kin bréyrə nì(sh)t]; דרומדיק: [(anóylem|vus-òt|kin bráyrə-nìsh(t]; צפונדיק: [anéylom|vos-hòt|kin bréyrə-nìt].

 

captivity

געפאַנגענשאַפט;

{ע″ט און ליטעראַריש:} געפענקעניש;

{אין ספּעציפישן זין פון פאַרכאַפּט ווערן אין אַ מלחמה אַלץ פּראָפעסיאָנעלער סאָלדאַט:} אין פּלען.

 

(capture (take into captivity

פאַנגען;

{אין ספּעציפישן זין פון פאַרכאַפּט ווערן אין אַ מלחמה אַלץ פּראָפעסיאָנעלער סאָלדאַט:} נעמען אין פּלען.

 

(capture (successfully encapsulate

שילדערן ממש [máməsh]; איבערגעבן אויף אַן אמת [àfa-néməs]; אויפכאַפּן [úf-khàpm], דרומדיק: [ó:(u)(ə)f-khàpm], טייל ד″מ: [íf-khàpm].

 

(car (automobile

(די) מאַשין [mashín] (ל″ר: -ען); (דער) אָטאָמאָביל \ אויטאָמאָביל [o(y)təməbíl]; (דער) אויטאָ [óyto].

 

(car (of a train

(דער) וואַגאָן (ל″ר: -עס; אויך: -ען).

 

(car service (private taxi company

(די) (פּריוואַטע) טאַקסי פירמע (ל″ר: -ס); אַ פּריוואַטער טאַקסי (ל″ר: -ס).

 

carcass

(די) טויטע חיה [kháyə];

{עמאָטיוו:}

(די) פּגירה [pəgírə], אויך: [bgírə]; (די) נבילה [nəvéylə], דרומדיק: [nəváylə] (ל″ר: נבילות).

 

(card (visiting card

(די) וויזיטקע (ל″ר: -ס).

 

(care (supervision, authority, guidance

(דער) אויפזיכט [úv-zikht], דרומדיק: [óv-zəkht]; (די) אויפזעאונג [úv-zè-ung], דרומדיק: [óv-zèy-ink];

{לומדיש, אָבער אין טייל פרומע קרײַזן אָנגעווענדט בלויז בנוגע כשרות:} (די) השגחה [hazhgókhə], דרומדיק: [azhgúkhə];

{טאָמער אין זין פון אַ לענגערער, שטאַנדהאַפטיקער, בדרך כלל לעגאַלער אויפזעאונג:} (דער\די) אפּוטרופּסות [apətrópsəs].

 

(care (n.) (carefulness 

(די) אָפּגעהיטקײַט; (די) פאָרזיכטיקײַט [fórzəkhti-kàyt]; (די) זאָרגעוודיקײַט; (די) זאָרגפעלטיקײַט.

 

(care (n.) (long term care for seniors

(די) לאַנגע אויפזעאונג.

 

(care (v.) (be concerned; have an opinion

אַרן <+אָביעקטיוו> („אונדז אַרט עס ניט, איז מאַכט ווי איר ווילט“); {דיאַלעקטיש:} האַרן;

אָנגיין <+אָביעקטיוו> („אונדז גייט עס ניט אָנעט, איז מאַכט ווי איר ווילט“); 

 

(care (v.) (have a strong feeling of empathy

זאָרגן זיך (וועגן עמעצן); האָבן זאָרג (פאַר עמעצן).

 

(care: I don’t care (/I couldn’t care less about

ס′אַרט מיר (\מיך) ני(ש)ט; מיר (\מיך) אַרט עס ני(ש)ט; וואָס אַרט עס מיר (\מיך)?;

ס′גייט מיר (\מיך) ני(ש)ט אָנעט; מיר (\מיך) גייט עס ני(ש)ט אָנעט; וואָס גייט עס מיר (\מיך) אָנעט?;

{פראַזעס:} מײַנע דאגות! [máynə|dàygəs], דרומדיק: [má:nə|dà:gəs], ד″מ” [mánə|dàgəs];

איך פײַף זיך אויס(עט) אויףאַ דאגה האָב איך! [adáygə-hòbəkh], דרומדיק: [adá:gə-(h)òbəkh];

{פאַרגלײַכנדיקע פראַזעס מיט „אַרן“ אָדער „אָנגיין“:} ס′אַרטי מיר (\מיך) \ ס′גייט מיר (\מיך) אָן: ווי דער פאַראַיאָריקער שניי!; אַפילו ני(ש)ט קיין פּינטל מיטן אויג!; ווי די קאַץ פון מיטוואָךווי דער נעכטיקער טאָג; ווי דער פּיפּערנאָטער אין יאַפּאָן;

ס′ליגט מיר אין דער לינקער פּאה! [péyə], דרומדיק: [páyə]; {בײַ אַ סך צפונדיקע\ליטוואַקעס, וואו מען גייט ניט מיט פּאות, איז אויסגעוואַקסטן דער „מתנגדישער וואַריאַנט“:} ס′ליגט מיר אין דער לינקער פּיאַטע! [pyátə];

מײַן באָבעס אַ דאגה! [mayn-bóbəz|adáygə], דרומדיק: [ma:n-búbəs|adá:gə], טייל ד″מ: [man-bábəs|adágə].

 

!care: Take care

{בכלל געזעגענענדיק זיך:} זײַ(ט) געזונט!; אַ גוטן!;

{מער ספּעציפיש:} זאָלסט זיך היטן! (\איר זאָלט זיך היטן!); היט זיך אָפּעט!.

 

care: take care of something or someone

אַכטונג געבן [ákhtung-gèbm], דרומדיק: [ákhting-gèybm], דרומדיק דיאַלעקטיש: אַכטיק געבן [ákhtig-gèybm].

 

care: not take care to do something properly

ני(ש)ט מקפּיד זײַן [mákpəd-zayn]; ני(ש)ט אַכטונג געבן; ני(ש)ט אַכטלייגן.

 

!care: You don’t care about me

{בײַם דוצן זיך:}

איך בין בײַ דיר גאָרני(ש)ט!;

איך גיי דיר ני(ש)ט אָנעט!;

איך ליג (בײַ) דיר אין דער לינקער פּאה! [péyə], דרומדיק: [páyə]; {ליטווישער וואַריאַנט, פאַרבײַטנדיק „פּאה“ מיט „פּיאַטע“:} איך ליג (בײַ) דיר אין דער לינקער פּיאַטע! [pyátə];

ס′גייט דיר ני(ש)ט אָנעט וועג מיר!;

ס′אַרט דיר וועגן מיר גאָרניש(ט)!;

{בײַ טייל ניט⸗אָנשטענדיק:} ס′אַרט דיר וועגן מיר אַ פײַג!.

 

carefree

זאָרגלאָז; אינגאַנצן אָן דאגות [dáygəs]; וואָס קיין זאַך ערגערט (אים\איר\זיי) ני(ש)טאָן אַוועלכע ניט איז זאָרגן.

 

careful

אָפּגעהיט; פאָרזיכטיק.

 

!careful: Be careful

היט זיך! [hítsakh], אויך: [hídzakh]; זײַ(ט) פאָרזיכטיק; גיב (\גיט) אַכטונג!; {דרומדיק דיאַלעקטיש:} גיב (\גיט(ס)) אַכטיק!;

{חבריש מיט אַ שמייכעלע:} סטאַראָזשנע! [starózhnə];

{חבריש לומדיש:} זהירותדיק! [z(ə)hírəz-dik];

{פראַזעס:} מ′דאַרף (דאָרטן) היטן די ביינער!; שפּיל(ט) זיך ני(ש)ט מיטן שטן! [sótn], דרומדיק: [sú:tn].

 

careful person

אַן אָפּגעהיטע(נע)ר מענטש (ל″ר: -ן); אַ פאָרזיכטיקער מענטש (ל″ר: -ן);

{לומדיש, דער עיקר וועגן פאָרזיכטיקײַט בײַם אָפּהיטן יידישקײַט אָדער איידלקײַט אין די באַציאונגען מיט אַנדערע:} אַ זהיר [zóhər], דרומדיק: [(zú:hə(r] (ל″ר: זהירים [z(ə)hírəm]).

 

careless

ני(ש)ט⸗אָפּגעהיט; אָפּגעלאָזן; נאַכלעסיק;

{ליטעראַריש:} למכדיק [léməgh-dik], דרומדיק: [léyməgh-dik].

 

careless person

{בייגעוודיק:} אַ ני(ש)ט⸗פאָרזיכטיקע(ר)אַ ני(ש)ט⸗אָפּגעהיטע(ר); אַן אָפּגעלאָזענע(ר); אַ נאַכלעסיקע(ר).

{ליטעראַריש:} אַ למכדיקע(ר) [(léməgh-dikə(r], דרומדיק: [(léyməgh-dikə(r].

 

carelessness

(די) ני(ש)ט⸗פאָרזיכטיקײַט; (די) ני(ש)ט⸗אָפּגעהיט(נ)קײַט; (די) אָפּגעלאָזנקײַט; (די) פאַרנאַכלעסיקײַט;

{ליטעראַריש:} (די) למכדיקײַט [léməgh-dikàyt], דרומדיק: [léyməgh-dikàyt].

 

Caro, Joseph → Karo, Joseph

 

carpenter

(דער) סטאָלער (ל″ר: סטאָלאַרעס [stolárəs]; אויך: ø, דיאַלעקטיש: -ס);

{אַרכעאיש:} (דער) טישלער (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש: -ס).

 

carpentry

(די) סטאָלערײַ; (דער) סטאָלער⸗פאַך.

 

carpetbagger

(דער) קאַרפּעטבעגער [kárpət-bègər] (ל″ר: ø, אויך: ס), ל″נ: (די) קאַרפּעטבעגערין; פּאָליטיקער וואָס ציט זיך אַריין פּלוצלונג אין אַ נײַעם ראַיאָן צוליב פּאָליטישע (וואַלן⸗) מאָטיוון;

{אַז ס′איז קלאָר אין וואָס ס′גייט די רייד:} אַ משיח פון ווײַטן [m(ə)shíyəkh]; אַן אַרײַנגעפאָרענער אויסלייזער (\משיח); אַ פּאָליטיקער פון אײַזנבאַן.

 

(.carpetbagging (n

(די) קאַרפּעטבעגערײַ;

 

carry

טראָגן; נעמען (\האָבן) מיט זיך.

 

carry on

ני(ש)ט אָפּלאָזן; ני(ש)ט צורו לאָזן; האַלטן אין איין נודזשען (\נודיען).

 

carry-on luggage

(דאָס\דער) פּעקל מיט⸗זיך (ל″ר: פּעקלעך).

 

(case (instance

(דער) פאַל (ל″ר: -ן; דיאַלעקטיש דרומדיק: פעלער); (דער) איינצל⸗פאַל (ל″ר: -ן).

 

(case (briefcase

(די) טעקע (ל″ר: -ס); (דער) פּאָרטפעל (ל″ר: -ן);

{אין רוסיש ריידנדיקע לענדער:} (דער) דיפּלאָמאַט (ל″ר: -ן).

 

(case (in court

(דער) פּראָצעס (ל″ר: -ן); (דער) משפּט.

 

(case (in grammar

(דער) בייגפאַל (ל″ר: -ן); (דער) קאזוס (ל″ר: -ן).

 

case: in any case

אין יעדן פאַל; אויף יעדן פאַל; סײַ ווי סײַ [sáyvəsày]; ווי ס′זאָל ני(ש)ט זײַן; ווי ני(ש)ט איז.

 

(cash (n. → money

(דער) מזומן [m(ə)zúm(ə)n], דרומדיק: [m(ə)zím(ə)n];

{מער פאָרמעל אָדער וועגן אַן ערנסטער געשעפט:} מזומנים [m(ə)zumónəm], דרומדיק: [m(ə)zi:mú:nəm] (ל″ר).

 

cash: in cash

במזומן [bimzúmən], דרומדיק: [bimzímən];

{מער לומדיש:} במזומנים [bim(ə)zumónəm], דרומדיק: [bim(ə)zimú:nəm].

 

(.cast iron (n

(דער) טשיגון.

 

(.cast iron (adj

טשיגונענע(ר).

 

castrate

קאַסטרירן;

{לומדיש, אויך לס″נ:} מסרס זײַן [məsárəz-zayn].

 

castrated man

(דער) סריס [sórəs], דרומדיק: [sú:rəs] (ל″ר: סריסים [srísəm]).

 

(.castrated woman (fig

אַ קאַסטרירטע; אַ סריסטע [sórəstə], דרומדיק: [sú:rəstə].

 

casuistry

(די) קאַזואיסטיק [kàzəístik];

{מיט עמאאָטיווער אָנצוהערעניש (צי וואַרעם, צי איראָניש, צי ביטולדיק) אויפן שייכותדיקן מעטאָד פון תלמודישע לימודים \ לערנען תורה:} (דאָס\דער) פּילפּולען זיך [pílp(ə)lən]; (דער) פּילפּול [pílp(ə)l] (די) פּילפּולים [pəlpúləm], דרומדיק: [pəlpí:ləm] (ל″ר);

{פראַזע, ווײַטער מיט אַ רמז אויפן טראַדיציאָנעלן שטייגער בײַ טייל:} (דאָס\דער) דרייען מיטן גראָבן פינגער

 

cat

(די) קאַץ (ל″ר: קעץ); {דער זכר:} (דער) קאָטער (ל″ר: -ס);

{אַ קלענערע אָדער יינגערע:} (דאָס\די) קעצל (ל″ר: -עך);

{אַ קליינינקע, יונגיטשקע, אָדער גלאַט צאַרטלעך מיט וואַרעמקײַט:} (דאָס\די) קעצעלע (ל″ר: -ך);

{שפּאַסיק, אויך ס″ל:} (די) שונרא [shúnrə], דרומדיק: [shínrə]; (ל″ר: שונרות); {דאָס אַראַמישע וואָרט איז גוט באַקאַנט פון פּסח ליד „חַד גַּדְיָא“}.

 

(.catch (n

{עפּעס וואָס זעלטן גוט, וואָס מ′טרעפט אָנעט:} אַ גוטע געפינס; {טאָמער עפּעס וואָס מען קויפט איז אַפּשיטא; טאָמער אַ מענטשן אָדער חבר, אַ חתן צי אַ כלה, איז מיט גוטמוטיקער איראָניע:} אַ מציאה [am(ə)tsíyə];

{בײַ יעגער פון בעלי⸗חיים:} דער פאַנג; די כאַפּונג.

 

?catch: What’s the catch

{אַז מ′טרעפט וואָס⸗ניט⸗איז וואָס זעט אויס „צו גוט“, „צו פּערפעקט“ און מען וויל אַרויסרוקן אַ גוטמוטיקן חשד:} נו, איז וואָס איז דער טריק?; איז ווי מאַכן זיי דאָס?; איז מיט וואָס טוט מען דאָ אַ דריידעלע?.

 

(.catch (v

כאַפּן [khápm];

{טאָמער אין אַ געיעג נאָך א חיה, צי להבדיל אַ מענטשן:} אָניאָגן; פאַנגען;

{אין זין פון פאַרשטיין אינגאַנצן דעם פּשט אין יענעמס רייד:} אָנכאַפּן [ónkhàpm], דרומדיק: [únkhàpm]; (ל″ע: אָנגעכאַפּט); {לומדיש:} תופס זײַן [tóyfəz-zayn], צפונדיק: [tָéyfəz-zayn]; (ל″ע: האָט תופס געווען);

{אין זין פון אויסזוכן אַ חבר אָדער אייגענעם וועמען עס איז געווען שווער געפינען; גוטמוטיק עמאָטיוו:} פּאַקן; („העי, חווה⸗לאה! דו′סט געמיינט מיר וועלן דיר ניט געפינען אין ביבליאָטעק, איז אָט האָבן מיר דיר געפּאַקט!“).

 

(catch (v.) (be infected by

זיך אָנשטעקן מיט; כאַפּן.

 

catch 22

{פראַזעס:} אַ מעשה וואָס מ′קעןו דערפון ני(ש)ט אַרויסקריכן [máysə], דרומדיק: [má:(n)sə]; אַ פּראָבלעם וועמענס לייזונגען טויגן אַלע אויף כפּרות [kapórəs], דרומדיק: [kapú:rəs];

 

catch on

זיך אָנשטויסן; אָנכאַפּן; כאַפּן דעם פּשט [pshát]; באַנעמען;

{לומדיש:] תופס זײַן [tóyfəz-zayn], צפונדיק: [téyfəz-zayn].

 

catch up

אָניאָגן; דעריאָגן.

 

!catch: You can’t catch me

מיך {צפונדיק: מיר} וועסטו (\וועט איר) ני(ש)ט כאַפּן!.

 

caught → catch

האָט געכאַפּט (ל″ר: האָבן געכאַפּט).

 

(cause (n.) (causal factor

(דער) גורם [góyrəm], צפונדיק: [géyrəm] (ל″ר: גורמים [górməm]); (די) סיבה (דערפאַר) [síbə];

{לומדיש:} (די) פּועל⸗ממשדיקע סיבה [pòy(ə)l-màməzh-dikə|síbə], צפונדיק: [pèy(ə)l-màməzh-dikə|síbə];

{פראַזעס:} דער פאַרוואָס⸗און⸗פאַרווען; דער גרינטלעכער פאַרוואָסדער פון⸗וואַנעט.

 

(cause (n.) (movement

(דער) גוטער ציל; (דער) גוטער צוועק; (די) וואוילטעטיקײַט; (די) באַוועגונג.

 

(.cause (v

גורם זײַן [góyrəm-zayn], צפונדיק: [géyrəm-zayn]; זײַן דער גורם אַז;

זײַן די סיבה פאַר (\פון) [síbə]; אויסווירקן אַז;

{אַרכעאיש, צײַטונגס⸗שפּראַך:} פאַראורזאַכן.

 

ceiling

(די) סטעליע [stél(y)ə];

{פאַראַן אַ צאָל וואַריאַנטן אין יידישע דיאַלעקטן, בתוכם:} (די) סטאָלעוואַניע; (דער) סופיט; (דער) באַלקן; (די) באַלקנס (ל″ר); (דער) באַלטן; (די) ליובעס (ל″ר).

 

celebrate

{אינעם האַרצן צי מיט רייד (בעל⸗פּה צי בכתב), אַליין צי מיט אַנדערע:}

זײַן גליקלעך מיט; מאַכן בײַ זיך אַ יום⸗טוב [yóntəf]; אויפנעמען מיט גרויס פרייד;

{פראַזעס:} זײַן אין זיבעטן הימל מיט; זײַן אין גן⸗עדן מיט [ganéydn], דרומדיק: [ganáydn]; {מיט דאַטיוו-רעפלעקסיוו:} זײַן (עמעצן) ווי גאָט אין אָדעס (\אין פּאַריז);

{בפירוש אַוואָס⸗ניט⸗איז אָרגאַניזירן אויס פרייד איבער אַ זאַך, אַשטייגער אַן אָוונט, אַ מיטיק, א לחיים וכו′:}

מאַכן אַ יום⸗טוב [yóntəf]; מאַכן אַ לעקעך און בראָנפן; מאַכן אַ לחיים [ləkháyəm]; צונויפרופן אויף אַ לחיים;

{מער פאָרמעל:} אָפּהאַלטן אַ… (וועטשערע, אָוונט, וכו′);

{וועגן אַ ספּעציפישער, אָרגאַניזירטער צונויפקומעניש, מיט דער וואַרעמקײַט פון אַ טראַדיציאָנעלער סעודה, שמחה, בר⸗מצווה, סדר; וואָס לאָזט זיך אָבער באַנוצן וועגן טײַער⸗געהאַלטענע פריידיקע געשעענישן סתם, צומאָל מיט אַ ביסל היימישער איראָניע:}

פּראַווען [práv(ə)n], פּראַווענען [právənən]; אָפּריכטן;

{פאָרמעל, אַשטייגער בײַ אַן אָרגאַניזאַציע אָדער רעגירונג, אַפילו אַז ס′גייט אַשטייגער אין אַ יובל בײַ אַ יחיד; בײַ טייל אַרכעאיש:}

פײַערן;

{אַוואו די פרייד צי פּאָזיטיווקײַט איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} אָפּמערקן (מיט);

 

celebrate a birthday

פּראַווען אַ געבאָרנטאָג (\געבוירנטאָג);

{מער פאָרמעל, בײַ טייל אַרכעאיש:} אָפּמערקן (\פײַערן) אַ געבורטסטאָג.

 

celebrate a milestone

אָפּמערקן אַ דערגרייכעניש; אָפּמערקן אַ פּונקט פון דערגרייכונג; אָפּמערקן אַ שטאַפּל.

 

celebration

{דער עיקר טראַדיציאָנעל, קען פיגוראַטיוו אויסגעברייטערט ווערן:}

(דאָס\דער) מאַכן אַ שמחה [símkhə]; (די) שמחה; (דער) יום⸗טוב [yóntəf];

{אוניווערסאַל, מער פאָרמעל:}

(די) פײַערונג (ל″ר: -ען);

{אינעם זין פון היטן בכלל אַ געוויסע דאַטע צי יום⸗טוב:}

אָפּמערקן; אָפּהיטן; {מער אַלגעמיין און פּרינציפּיעל איידער וועגן דווקא אָפּהיטן:} אָנערקענען.

 

celebration: join in the celebration

אַרײַן אינעם יום⸗טוב [yóntəf]; (זיך) אָנטיילנעמען אין דער שמחה [símkhə]; זי אָנשליסן אָן די יום⸗טוב פּראַווער.

 

(celebrity (person

{בייגעוועידק:} אַ (וועלט)  באַוואוסטע(ר); אַ (וועלט) באַרימטע(ר);

אַ מפורסם [am(ə)fúrsəm], דרומדיק: [am(ə)fírsəm], אויך: [am(ə)férsəm] (ל″ר: מפורסמים [məfursóməm], דרומדיק: [məfirsúməm]), ל″נ (אויך): אַ מפורסמתטע [am(ə)fur-séməs-tə], דרומדיק: [am(ə)fir-séyməs-tə] (ל″ר: -ס);

{דער עיקר פון דער טראַדיציאָנעלער תורה וועלט, קען אָבער באַנוצט ווערן אויסגעברייטערטערהייט, צי מיט ליבע צי מיט איראָניע:} אַ גדול [agódl], דרומדיק: [agú:dl] (ל″ר: גדולים [g(ə)dóyləm], צפונדיק: [g(ə)déyləm]);

{לומדיש:} אַ ידוע לכל [yədùə-l(ə)kól], דרומדיק: [yədì:ə-l(ə)kól];

{אין תחום פון האָליוואוד, פילמען, וועלט⸗באַרימטקײַט אין דער מעדיאַ: אַ סעלעבריטי (ל″ר: -ס).

 

(celebrity (fame

(די) באַרימטקײַט; (די) באַוואוסטקײַט;

{לומדיש:} (די) מפורסמדיקײַט [məfúrsəm-dəkàyt], דרומדיק: [məfírsəm-dəkàyt], אויך: [məférsəm-dəkàyt];

  {אזהרה: דער עלטערער וואַריאַנט „פאַרשמטקײַט“ איז שוין לאַנג פּראָבלעמאַטיש (דער עיקר וואָס שייך דעם באַנוץ שבכתב), ווײַל סײַ אין סטאַנדאַרדן אַרויסרייד, סײַ אין די צפונדיקע דיאַלעקטן איז דאָס האָמאָפאָניש געוואָרן מיט (להבדיל) „פאַַרשעמטקײַט“; פונדעסוועגן גילט דער חילוק אין „דורכאויס דרומדיקע“ סביבות אַוואו ס′איז: [far-shémt-kàyt] (′באַרימטקײַט′) ≠ [far-shéymt-kàyt] (′אַ סיטואַציע פון שאַנדע′); אין דער יידישער סטיליסטיק איז דער באַנוץ „דווקא“ פון „פאַרשמטקײַט“ אין כלל יידיש (אַוואו די ביידע זײַנען גראָד האָמאָפאָניש) פאַרוואַנדלט געוואָרן אין אַ מין דערקלערלונג פון „דרומיזם פּלוס פּוריזם“ (דער לעצטער צוליבן געוואָרפענעם אומחון אויף „באַרימט“ און „באַוואוסט“)}.

 

(.cell (biol 

(די) צעל (ל″ר: -ן).

 

(cell (in prison

(דער) תפיסה⸗קאַמער [tfísə-kàmər] (ל″ר: -ן); (דער) צימער אין טורמע;

{מיט איראָניע:} (עמעצנס) חלק חד⸗גדיא [khèylək|khàd-gádyə], דרומדיק: [khàylik|khàd-gádyə].

 

cellphone

   (דער) טעלעפאָנטשיק; (דער) מאָבילנער (טעלעפאָן); (דער) סעלפאָן; (דער) סעל;

{נעאָלאָגיזמען וואָס זײַנען עלול אַרויסרופן געלעכטער בײַ די וואָס ריידן יידיש נאַטירלעך; זיי זײַנען פאָרט פּאָפּולער אין פאַרשיידענע אַמעריקאַנער קורסן און קלובן} מאָבילקע, סעלקע.

 

(.cement (n

(דער) צעמענט [tsəmént]; (דער) בעטאָן [bətón].

 

cemetery

{בײַ יידן:} (דער) בית⸗עולם [bəsóyləm], ליטוויש: [bəséylom]; 

{לומדיש:} (דער) בית⸗עלמין [bəsálmin]; (דער) בית⸗הקברות [beysakvórəs], דרומדיק: [beysakvu:rəs];

{לס″נ, באַליבט בײַ איידעלע יידן:} (דער) בית⸗(ה)חיים

{פאָלקיש:} (דער) פעלד; {אָפטמאָל אין דער פראַזע:}  אויפן פעלד [àfn-féld]; אין ווילנע: „אויפן אַלטן פעלד“ [afn áltn féld] וועגן אַלטן ווילנער בית⸗עולם אויף פּיראַמאָנט}; אויך ← פעלד חזן;

{ביי קריסטן:} (דער) צווינטער; (דער) מאַהילניק; (דער) קברים⸗פעלד; {אין אַ ספּעציפישן שטעטל אָדער געגנט:} בײַ די שטיינער.

 

 cemetery cantor

(דער) פעלד חזן [féld-khàzn]; {אַ ייד וואָס שטייט אויפן בית⸗עולם און וואַרט אויף באַזוכער ער זאָלן קענען זאָגן פון זייערטוועגן נאָך אַ נפטר א קדיש, אַן אל מלא, קאַפּיטלעך תהלים און נאָך, און ווערט פאַרדערפאַר באַצאָלט — דאָס טרעפט מען וואו⸗ניט⸗וואו עד היום}.

 

(censor(s

{דער יחיד:} (דער) צענזאָר [tsénzer]; {די אָפּטיילונג:} (די) צענזור [tsənzúr].

 

!Censored

צענזורירט!;

{אַוואו דער קאָנטעקסט מאַכט קלאָר:} פאַרבאָטן!; פאַרווערט!; בלאָקירט!.

 

(censored portions (removed from a text

(די) השמטה [hashmótə], דרומדיק: [h)ashmú:tə)] (ל″ר: השמטות).

 

censorship

(די) צענזור [tsənzúr]; (די) צענזורירונג [tsenzurírung]; (דער\דאָס) צענזורירן [tsenzurírn].

 

cent

צענט (ל″ר: ø); אויך: סענט (ל″ר: ø);

{ווערט גענוצט אין די לענדער וואו די געלט טיילט זיך אויף צענט טאַקע, און ווערט גענוצט דער עיקר אין ל″ר; צום ל″י קען גילטן:}

(דער) גראָשן (ל″ר: -ס); (די\דער) פּעני (ל″ר: -ס); (די) קאָפּיקע [kópəkə] (ל″ר: -ס).

 

(.center (n

(דער) צענטער (ל″ר: -ס); (דער) אינמיטן (ל″ר: -ס);

{פיגוראַטיוו:} (דער) קווערפּונקט (ל″ר: -ן); (דער) שווערפּונקט (ל″ר: -ן); (דער) הויפּט⸗פּונקט (ל″ר: -ן).

 

(.center (v

(אַוועק)שטעלן אין (סאַמע) מיטן(אַוועק)שטעלן אין (סאַמע) צענטער

 

century

(דער) יאָרהונדערט (ל″ר: -ער);

די הונדערט יאָר; די הונדערט⸗יאָריקע תקופה [tkúfə], דרומדיק: [tkí:fə].

 

(certain (definite

(אויף) זיכער [àv-zíkhər], דרומדיק: [(òv-zí:khə(r]; אויף געוויס; הונדערט פּראָצענט

{ַפראַזעס:} זיכער ווי גאָלד; זיכער ווי איך בין אַ ייד; זיכער ווי ס′איז דאָ אַ גאָט אויף דער וועלט;

 

certain: a certain person

אַ געוויסער מענטש; איינער אַ מענטש; אַ יחיד [yókhəd], דרומדיק: [yúkhit].

 

certain: certain people

געוויסע מענטשן; געוויסע לײַט; געוויסע יחידים [yəkhídəm].

 

certain: of a certain age

{ל″ז:} שוין ני(ש)ט קיין יונגערמאַנ(טשיק); שוין ני(ש)ט קיין יינגעלע; שוין ני(ש)ט אין די יינגלשע יאָרן;

{ל″נ:} שוין ני(ש)ט קיין יונגיטשקע; שוין ני(ש)ט קיין מיידעלע; שוין ני(ש)ט אין די מיידלשע יאָרן.

 

!Certainly

אַוודאי! [avádə]; געוויס! [gəvís]; זיכער!; אומבאַדינגט! [úm|badí:nkt]; פאַרשטייט זיך! [farshtéytsakh], דרומדיק: [farshtáytsakh]; אויך: [farshtéydzəkh], דרומדיק: [farshtáydzəkh];

{פראַזעס:] וואָדען? [vò-dén]; וואָס פאַראַ פראַגע?!; אַ שאלה?! [asháylə], דרומדיק: [ashá:lə]; הונדערט פּראָצענט!אָן קיין שום צווייפל! [ón|kéynshum|tsvéyfl]; אָן אַ ספק! [sófək], דרומדיק: [súfək]; זיכער ווי גאָלד!.

 

!Certainly not

בשום אופן ני(ש)ט! [bəshúm|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(bəshím|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [bəshúm|éyfm-nìt]; אַבסאָלוט ני(ש)ט!

{פראַזעס:} לא מיט אַן אלף! [lóy|mitanáləf], צפונדיק: [léy|mitanáləf]; מעגסט (\איר מעגט) אין דעם פאַרגעסן!;

{לומדיש:} באין אופן ני(ש)ט [b(ə)éyn|óyfm-nì(sh)t], דרומדיק: [(b(ə)áyn|óyfm-nìsh(t], צפונדיק: [b(ə)éyn|éyfm-nì(sh)t].

 

certainty

(די) זיכערקײַט (ל″ר: -ן);

{ע″ט און ליטעראַריש:} (די) געוויסקײַט;

{אַקאַדעמיש:} (די) אַוודאידיקײַט [avádə-dəkàyt].

 

Chabad-Lubavitch

חב″ד [khabád], ליובאַוויטש [ləbávitsh] {אין עלטערן באַנוץ: ליבאַוויטש]; חב″דיש [khabádish]; חב″דסקע [(khabádskə(r)] {אָפטמאָל באַליידידנדיק, צי מצד אַנדערע חסידים צי מצד מתנגדים};

{אַדווערביאַל⸗אַגענטיוו:} (זײַן) חב″ד: „ער איז חב″ד“, „מיר זײַנען חב″ד″;

{נאָכפאָלגער פון חסידות חב″ד:} (דער) ליובאַוויטשער {אומבייגעוודיק}; (דער) חב″דניק [khabádnik], (די) חב″דניצע [khabádnitsə]; {טיילמאָל מיט ביטול:} (דער) חב″דסקער, ל″נ (די) חב″דסקערין; {מיט נאָכמער ביטול:} חב″דסקערקע [khabádskərkə].

 

(Chabad: emissary of Chabad (who settles in a foreign land

(דער) שלוח [shlúəkh] (ל″ר: שלוחים [shlúkhəm]);

{מער פאָרמעל:} (דער) שלוח חב″ד [shlùəkh-khabád] (ל″ר: שלוחים פון חב″ד).

 

!Chag Sameach

אַ גוט יום⸗טוב! [agùt-yóntəf], דרומדיק: [agìt-yóntəf].

 

(Chagall, Mark (1887–1985

שאַגאַל [shagál];

מאַרק שאַגאַל [márk|shagál];

משה בר′ כאַצקל מרדכי סג″ל.

 

Chaim of Volozhin → Chaim Volozhiner

 

(.chair (n

(דער\די) שטול (ל″ר: ן); (דאָס\די\דער) בענקל [béynkl] (ל″ר: -עך).

 

(chair (n.) (at a university

(די) קאַטעדרע (ל″ר: -ס).

 

(.chair (v

אָנפירן מיטן סדר היום [sèydərayóm], דרומדיק: [sàydərayóm]; פירן דעם פאָרזיץ; זײַן פאָרזיצער.

 

chalk

(די) קרײַד [kráyd] אָדער [kráyt].

 

challah

(די) חלה [khálə], ל″ר: חלות [kháləs].

{אין צפונדיקע דיאַלעקטן רופט זיך אַ געפלאָכטענע חלה אויך:} (די) קיטקע, ל″ר קיטקעס.

{אין עלטערן מערבדיקן יידיש און עד היום אין געוויסע אונגאַרישע קרײַזן: באַרכעס \ בערכעס {צומאָל געשריבן: ברכות}.

 

(chance (an opportunity

אַ מעגלעכקײַט; אַ שאַנס; אַ גוטע שעה [agútə|shó], דרומדיק: [:agítə|shú]; אַ געלעגנהײַטאַ פּאַסיקע צײַט;

{לומדיש:} אַ שעת הכושר [ashàs-(h)akóyshər], צפונדיק: [ashàs-(h)akéyshər];

{מער לומדיש:} אַן עת רצון [anèys-rótsn], דרומדיק: [anàys-rú:tsn];

{לומדישע פראַזעס:} אַ דבר בעתו [adòvər-b(ə)ítoy], דרומדיק: [adùvə(r)-b(ə)ítoy], צפונדיק: [adòvər-b(ə)ítey] (′אַוואָס⸗ניט⸗איז אין זײַן צײַט′);

אַן עת לעשות [anèys-lá(a)soys], דרומדיק: [anàys-lá(a)soys], צפונדיק: [anèys-lá(a)seys] (′אַ צײַט אויף טאָן′).

 

chance encounter

אַ צופעליקע באַגעגעניש (ל″ר: -ן); אַן אומפּלאַרנירטע (\ני(ש)ט⸗פאָראויסגעזעענע) טרעפעניש (ל″ר: -ן).

 

chance upon

צופעליק אָנטרעפן;

{ליטעראַריש:} אַרײַנפאָרן אין.

 

chance: by chance

על⸗פּי צופאַל [àlpə-tsúfal]; דורך אַ צופאַל; צופעליק; דורך סתם אַ טרעפעניש [stáma].

 

chance: by law of chance

לויטן געזעץ פון צופעליקײַטן; לויטן דין פון סתם⸗טרעפענישן [stám].

 

chances are that

גיכער פון אַלצדינג; אַ סברא אַז [asvórə-àz], דרומדיק: [asvú:rə-às]; מן הסתם [mìnastám]; מסתמא (קומט אויס אַז) [mistámə]; אויך: [mistómə].

 

(.change (n 

(דער) בײַט (ל″ר: -ן); (דער) איבערבײַט (ל″ר: -ן);

{וועגן אַ מער ערנסטן ענין:} (די) ענדערונג (ל″ר: -ען);

{לומדיש, וועגן אַ מער ערנסטן ענין:} (דער\די) שינוי [shínə], מער לומדיש: [shínuə] (ל″ר: שינויים [shinú(y)əm]).

 

(change (n.) (large-scale change

אמתע ענדערונגען [éməsə] (ל″ר); ערנסטע אַנטוויקלונגען (ל″ר); איבעראַנדערשונגען אויף אַ גרויסן פאַרנעם;

{לומדיש:} ממשותדיקע שינויים [mamóshəz-dikə|shənúyəm], דרומדיק: [mamú:shəz-dikə|shəní:yəm];

 

(change (money received/due after paying with larger coin/note

(דער) אויסגאָב; (די\דער) רעשט;

{סוחריש און לומדיש:} (דער) עודף [óydəf], צפונדיק: [éydəf].

 

(change (small change

(די\דאָס) קליינגעלט; לויזע מטבעות [madbéyəs], דרומדיק: [madbáyəs].

 

(.change (v. intrans

בײַטן זיך; איבערבײַטן זיךענדערן זיך;

{וועגן אַ מער ערנסטן ענין:} דורכמאַכן אַן ענדערונג;

{לומדיש, וועגן אַ מער ערנסטן ענין:} דורכמאַכן אַ שינוי [shínə], מער לומדיש: [shínuə].

 

(.change (v. trans

בײַטן; איבערבײַטןענדערן;

{אַנגליציזם גענוצט מיט הומאָר:} טשיינדזשען.

 

change one’s mind

(זיך) איבערקלערן; זיך מיישב זײַן [myáshəv-zayn] (ל″ע: האָט זיך מיישב געווען); בײַטן די מיינונג (ל″ע: געביטן);

{וועגן אַ מער ערנסטן ענין:} האָבן חרטה [hobm-kharótə], דרומדיק: [ubm-kharú:tə];

{הומאָריסטיש, אין ענגליש ריידנדיקע לענדער:} טשיינדזש(ע)ן מײַן (\דײַן וכו′) מײַנד (ל″ע: געטשיינדזשעט).

 

change place of residence

זיך איבערציען (ל″ע: איבערגעצויגן); זיך איבערקלײַבן (ל″ע: איבערגעקליבן);

{טיילמאָל מיט אַ געוויסער איראָניע:} זיך איבערפּעקלען;

{לומדיש יידישלעך, און מיטן אָנדײַט אַז מען איז בשעת מעשה אויסן בײַטן דעם גאַנג פונעם פּערזענלעכן מזל:} משנה מקום זײַן [məshànə-mókəm-zayn], דרומדיק: [məshànə-múkəm-za:n];

{פראַזע:} משנה מקום משנה מזל [məshànə-mókəm|məshànə-mázl], דרומדיק: [məshànə-múkəm|məshànə-mázl] (′אַז מען בײַט זיך דעם אָרט, בײַט מען זיך דעם מזל′).

 

change places

מאַכן אַ חילוף [khíləf]; זיך איבערבײַטן; טוישן די פּלעצער.

 

change the subject

בײַטן די טעמע; אַריבערפירן דעם שמועס; איבערפירן די רייד;

{לומדיש:} אַריבער מענין לענין [mə-í(n)yən|ləí(n)yən].

 

change: for a change

אויף (\פאַר) אַ נאָווינע [àfanóvinə].

 

change: for the sake of making a change

פון שינוי וועגן [fun-shín(u)ə-vègn].

 

Chanukah → Hanukkah

 

chaos

(דער) כאַאָס; אַ סדרלאָזיקײַט [séydər-lozikàyt], דרומדיק: [sáydər-lozikàyt]; אַן אָנגעוואָרפעכץ; אַ צעווילדעכץ;

אַן עולם התוהו [anòyləm-(h)atóy(h)ə], צפונדיק: [anèyləm-(h)atéy(h)ə]; מער פאָרמעל: [anòyləm-(h)atóy(h)u], דרומדיק: [:anòyləm-(h)atóy(h)i], צפונדיק: [anèylom-(h)atéy(h)u];

אַ תוהו⸗בוהו [atòyə-vóyə], צפונדיק: [atèyə-véyə]; מער פאָרמעל: [atòyhu-vo-vóyhu], דרומדיק [:atòyhi:-vu:-vóyhi], צפונדיק [atèyhu-vo-véyhu];

{טאָמער דווקא אין געזעלשאַפטלעכן זין פון מענטשלעכער אויפפירונג:} אַ לית דין ולית דיין [alèz-dín|vlèz-dáyən]; אַן איבערקערעניש; אַ צערודערניש.

 

(character (innate personality qualities

(דער) כאַראַקטער; דער מין (\סאָרט) מענטש; די פּערזענלעכע אייגנשאַפטן (ל″ר); 

{לומדיש:} (דער) מזג [mézəg], דרומדיק: [méyzik].

 

(character (in a work of fiction, play, film

(דער) העלד (ל″ר: -ן); (דער) טיפּ (ל″ר: -ן); (דער) פּערסאָנאַזש (ל″ר: -ן).

 

(character (interesting personality

אַ טיפּ; אַן אינטערעסאַנטער מענטש; אַ טשיקאַווע פּערזענלעכקײַט;

{בייגעוודיק:} אַן אינטערעסאַנטע(ר); אַ טשיקאַווע(ר).

 

(character (in typography

(דער) צייכן (ל″ר: -ס); (דער) שריפט⸗צייכן (ל″ר: -ס); (דער) דרוק⸗איינס (ל″ר: -ן).

 

(.charge (n

(דער) אָפּצאָל (ל″ר: -ן); (די) סומע (ל″ר: -ס); (דער) חשבון [khézhbm] (ל″ר: חשבונות [khezh-bóynəs], צפונדיק: [khezh-béynəs];

 

(.charge (v

רעכענען; שטעלן די סומע; געבן אַ חשבון [khézhbm].

 

(charge (electrically

אָנלאָדן (די עלעקטרע).

 

charge: the person in charge

דער באַלעבאָס (אויפן אָרט); (דער) בעל⸗אחריות [bàl-akhráyəs] (ל″ר: בעלי⸗אחריות [bàlə-akhráyəs]);

{בייגעוודיק:} (דער) פאַראַנטוואָרטלעכער; (די) פאַראַנטוואָרטלעכע;

{לומדיש:} דער ממונה [məmúnə], דרומדיק: [məmínə] (ל″ר: ממונים);

 

charge: take charge

אַרודעווען; מאַכן זיך פאַר באַלעבאָס [bàləbós], דרומדיק: [bàləbú:(ə)s]; נעמען קאָנטראָל.

 

charisma

(דער) חן [khéyn], דרומדיק: [kháyn]; (די) כאַריזמע; אַן אויסטערלישע לײַטזעליקײַט;

{פראַזעס:} די קראַפט מענטשן צו פאַרשכישופן [far-kíshəfn];

 

charismatic

פאַרכישופנדיק [far-kíshəfn-dik]; באַצויבערנדיק; פאַרכאַפּנדיק;

{מער פּאַסיוו⸗דעסקריפּטיוו איידער לגבי אַקטיווע טואונגען:} באחנט [bakhéynt], דרומדיק: [bakháynt]; מיט חן [mit-khéyn], דרומדיק: [mit-kháyn]; 

{אַ קאַפּ לומדיש:} מלא חן [mólə|khéyn], דרומדיק: [mú:lə|kháyn].

 

(charitable (for the wider good; for giving charity

צדקה⸗ [dzdókə], דרומדיק: [dzdúkə]; וואוילטעטיק; וואוילטועריש;

{פראַזעס:} פון טובת הכלל וועגן [tòyvəs-(h)aklál], צפונדיק: [tèyvəs-(h)aklál];

{טאָמער אין לעגאַלן זין פון זײַן באַפרײַט פון צאָלן שטײַערן:} שטײַער⸗פרײַ; וואָס איז באַפרײַט פון שטײַערן.

 

(charitable (assuming the most sympathetic interpretation

סימפּאַטיש;

{לומדיש:} רחמימדיק [rákhməm-dik];

{פראַזע:} אין גײַסט פון דן זײַן לכף זכות [dán-zayn|ləkhàv-zkhús], דרומדיק: [dán-za:n|ləkhàv-zkhís] (′אָפּשאַצן אין גײַסט פון געדאַנק, אַז יענער איז לאו דווקא שולדיק′ < אין פּרק א′: ו′).

 

charitably: to put it charitably

זיך אויסדריקנדיק מיט פאַרגינונג; אויב ריידן מיט רחמים [rákhməm];

{לומדיש:} אויב ריידן (\רעדן)  לכף זכות [ləkhàv-zkhús], דרומדיק: [ləkhàv-zkhís];

 

(charity (aid for the poor

{אוניווערסאַל:} הילף פאַר אָרעמעלײַט; וואוילטעטיקע אַרבעט פאַר נויטבאַדערפטיקע; {לומדיש:} כסף לאביונים [késəf-l(ə)vyóynəm];

{דער עיקר בײַ יידן און דער עיקר וועגן געבן געלט גופא:} צדקה [tzdókə], דרומדיק: [tzdúkə].

 

charlatan (→ quack)

(דער) שאַרלאַטאַן [sharlatán]; (דער) זשוליק; (דער) אָפּנאַרער; (דער) בלאָפער; (דער) פייקער.

 

charming

חנעוודיק [khé(y)nəvdik]; באַחנט [bakhéynt], דרומדיק: [bakháynt]; האָט חן [hot-khéyn], דרומדיק: [ot-kháyn];

{פראַזעס:} מיט אַ געוויסן כישוף [kíshəf]; מיט אַ מענטשלעכער וואַרעמקײַט (ממש) [máməsh]; זײַן אַ נאה לבריות [nòə-labríyəs].

 

(charoset(h) (Passover food

(דער\די) חרוסת [kharóysəs], צפונדיק: [kharéysəs].

 

(.chart (n

(די) טאַבעלע (ל″ר: -ס); (די) דיאַגראַמע (ל″ר: -ס); (די\דער) געמעל (ל″ר: -ן).

 

(.chart (v

 אויסשטעלן אין אַ טאַבעלע (\דיאַגראַמע \געמעל).

 

chart a new course

אויפשטעלן אַ נײַעם דרך [dérəkh], דרומדיק: [déyrəkh].

 

Chasam Sofer → Schreiber, Moses

 

chasm

(דער) תהום [t(əh)óm] (ל″ר: -ען);

{ליטעראַריש:} (דער) אָפּגרונט (ל″ר: -ו).

 

(.chat (n

(דער) שמועס (ל″ר: -ן).

 

(.chat (v

שמועסן [shmúəsn], דרומדיק: [shmí:əsn].

 

chat box

(דאָס\דער) שמועס⸗קעסטל (ל″ר: -עך).

 

chat box: type in(to) the chat box

אַרײַנקלאַפּן אין (\אינעם) שמועס⸗קעסטל.

 

 

chat box: write in(to) the chat box

אַרײַנשרײַבן אין (אינעם) שמועס⸗קעסטל.

 

(.chatter (n

(די) ריידערײַ;

{טאָמער באַטאָנענדיק די אויספעלונג פון ערנסטע רייד:} (דער) געפּלאַפּל; (די) פּלוידערײַ; (די) קלאַפּערײַפּאַרעווע ריידערײַען (ל″ר); סתם דברים בטלים [stám|dvòrəm-bətéyləm], דרומדיק: [stám|dvù:rəm-bətáyləm];

{מיט ביטול:} (די) מויל⸗מלאכה [móyl-m(ə)lòkhə], דרומדיק: [mó:(u)(ə)l-m(ə)lùkhə].

 

(.chatter (v

סתם ריידן (\רעדן) [stám]; 

{מיט ביטול (צי איראָניע):} קלאַפּן [klápm]; באָלבענען; פּלוידערן; פּלאַפּלען; דברענען [dábrənən]; באַלאַקענען.

 

chatterbox

אַ פּלוידערזאַק (ל″ר: ⸗זעק); אַ פּלאַפּלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: פּלאַפּלערקע (ל″ר: -ס); אַ באָלבעטון (ל″ר: -עס); אַ גראַמאָפאָן (ל″ר: -עס; {אַז ס′גייט אָבער אינעם מכשיר איז דער ל″ר געוויינטלעך אויף: -ען});

{פראַזע:} אַ מאַרק⸗יידענע (ל″ר: -ס).

 

Chaver Pawer → Gershon Einbinder

 

chazan → cantor

 

cheap (inelegant)

גראָב; גראָביאַנסק; ניט איידל; געשמאַקלאָז; {אַרכעאיש:} פּויעריש.

 

(cheap (inexpensive

ביליק; וואָלוול; ניט⸗טײַערמיט אַ מעסיקן פּרײַז;

{טאָמער זייער וואָלוול:}

בחצי חינם [bəkhòtsə-khínəm], דרומדיק: [bəkhù:tsə-khínəm]; כמעט אומזיסט [kəmát]; {פראַזע:} פאַר אַ שיבוש [shíbəsh].

 

(cheap (stingy 

קאַרג; קמצנותדיק [kamtsónəzdik], דרומדיק: [kəmtsú:nizdik]; אויך: קמצניש [kamtsónish], דרומדיק: [kəmtsú:nish];

{פראַזעס:} קאַרג ווי אַ חזיר [kházər]; {שפּאַסיק, מיט אַ כלומרשטן לס″נ:} קאַרג ווי אַ דבר⸗אחר [dòvərákhər].

 

cheap: dirt cheap

בחצי חינם [bəkhòtsə-khínəm], דרומדיק: [bəkhù:tsə-khínəm]; כמעט אומזיסט [kəmát];

{פראַזע:} פאַר אַ שיבוש [shíbəsh].

 

cheapskate

דער \ אַ קאַרגער {ל″ז}; די \ אַ קאַרגע {ל″נ};

{באַליידיקנדיק:} (דער) קאַרגוק [kargúk]; (דער) קאַרגער חזיר [kházər]; (דער) קמצן [kamtsn]; (די) קמצנטע [kámtsntə]; (דער) קמצניוק [kàmtsnyúk]; (דער) חזירעץ [khàzəréts];

{וואולגאַר:} (דער) דרעקפרעסער, (די) דרעקפרעסערקע \ דרעקפרעסערין;

{אין אַמאָליקן ווילנער סלענג:} אַ זשמאָט.

 

(.check (cheque) (n

(דער) טשעק (ל″ר: -ן);

{טאָמער אויף אַ נישטיקער סומע:} (דאָס\דער) טשעקל (ל″ר: -עך);

(טאָמער איראָניש, המאָריסטיש צי אויף אַ פּיצינקער סומע:} (דאָס\דער) טשעקעלע (ל″ר: -ך).

 

(.check (v

{אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} אַ קוק טאָן; אַ קוק געבן; נאָכאַמאָל באַקוקן;

{מער פאָרמעל:} קאָנטראָלירן.

 

(checkmate (n.) (in chess

(דער) שאַכמאַט.

 

!Checkmate

שאַך און מאַט! [shàkhn-mát]; שאַכמאַט! [shàkh-mát].

 

checkpoint

(דער) אָפּשטעל (ל″ר: -ן); (דער) אָפּשטעל פּונקט (ל″ר: -ן); (דער) אָפּשטעל אין וועג.

 

!Cheers

לחיים! [l(ə)kháyəm]; {אין טראַדיציאָנעלן באַנוץ זאָגן צוויי (צומאָל מער) מענטשן וואָס טרינקען אויס, פאַרברענגענדיק צוזאַמען, אַ גלעזל משקה: „לחיים“, אויף ווי ווײַט מעגלעך: צו דער זעלביקער רגע; מיטן באַטאָנטן טראַף [áy] צו דער זעלביקער רגע פונעם אַ⸗קלאַפּ⸗טאָן די גלעזלעך; מען איז זיך נוהג בעת מעשה איינער דעם אַנדערן זיך אָנקוקן אין די אויגן};

{היות ווי מען סטאַרעט זיך זאָגן אינאיינעם, איז לאו דווקא שייך די טראַדיציע מ′זאָל ענטפערן אויף אַ באַגריסונג מיט אַ שינוי, מיט גאָר אַן אַנדער באַגריסונג, אָדער לפּחות גאָר אַ קאָנטראַסטירנדיקער אינטאָנאַציע; אַז ס′קומט פאָרט אויסעט אָפּענטפערן איז מען דאָ מוסיף ווערטער צו דער ברכה, אַשטייגער:}

לחיים טובים ולשלום! [l(ə)khàyəm-tóyv(ə)m|ul(ə)shóləm], דרומדיק: [l(ə)khàyəm-tóyv(ə)m|ul(ə)shú:ləm], צפונדיק: [l(ə)khàyəm-téyv(ə)m|ul(ə)shóləm] (′צו אַ גוטן לעבן און צו שלום′);

{אין סלאַוויש ריידנדיקע לענדער זײַנען יידן נאָך דער מלחמה וואו⸗ניט⸗וואו אַריבער אויפן קאַלקירטן סלאַוויזם „זײַ געזונט!“, אַ באַנוץ וואָס קען שאַפן מיספאַרשטענדענישן בײַ די חברים פון אַנדערשוואו, וואָס פאַרשטייען דאָס אויף יידיש אין זין פון געזעגענען זיך און אַ ווילן אַנטלויפן פון די פאַרברענגענדיקע חברה נאָך פאַרן אויסטרינקען, רחמנא לצלן…}.

 

 (Chernivtsi / Cernovtsi / Czernowitz / Chernowitz (Ukraine

{א: נאָמען פון דער שטאָט, אין דער אַמאָליקער בוקאָווינע:} טשערנאָוויץ [tshérnəvits];

{ב: כסדרדיקער אָנדײַט אויף דער טשערנאָוויצער קאָנפערענץ (1908) און סימבאָל פונעם וועלטלעכן יידישיזם און זײַן געשיכטע, מהות און איבערצײַגונגען:} טשערנאָוויץ;

{הערה: בײַ די אַלע, אַוועמען די אידעאַלן פון טשערנאָוויץ („אין יידישיסטישן זין“) זײַנען גראָד ניט אָנגעלייגט (צי פון רעליגיעזן צי פון ציוניסטישן צי פון אַן אַנדער פּעקספּעקטיוו) שרײַבט זיך אָפמטאָל, ריידנדיק פונעם סימבאָליזם פונעם וואָרט, ניט וועגן דער שטאָט גופא, דווקא מיט גענדזנפיסלעך:} „טשערנאָוויץ“.

 

Cheshvan (Jewish month)

חשוון [khéshv(ə)n]: דער צווייטער חודש (רעכענענדיק פון תשרי), דער אַכטער חודש (פון תנ″כישן יאָר), געוויינטלעך אין אָקטאָבער–נאָוועמבער, האָט נײַן⸗און⸗צוואַנציק צי דרײַסיק טעג.

 

chess

שאַך; שאַכמאַט; שאָך.

 

chew

קײַען; {טאָמער ביזן סוף} צעקײַען;

{דיאַלעקטיזען, וואָס ווערן דער עיקר גענוצט מיט אַ קאַפּ הומאָר, מיט אָנצוהערעניש אַז מען קען הערן די „מוזיק“ פון דער קײַערײַ:} כראָמסקען; סמאָטשקען.

 

chew over

צעקײַען; איבערקלערן; גוט באַרטראַכטן;

{לומדיש:} זיך מיישב זײַן [m(ə)yáshəv-zayn].

 

Chicago

שיקאַגאָ; {אין דער בלי⸗תקופה פון דער יידישער קולטור אין דער שטאָט אין דער ערשטער העלפט צוואַנציקסטן יאָרהונדערט:} שיקאַגע. 

 

chick

(דאָס\די) הינדעלע (ל″ר: -ך);

{דיאַעלקטיש:} (די) קורצענטע (ל″ר: -ס).

 

(.chick (woman, slng

(די\דאָס) מיידעלע (ל″ר: -ך); (די) בחורטע [bókhərtə], דרומדיק: [búkhə(r)tə] (ל″ר: -ס);

{אַלץ סלענגישער קאָלעקטיווער סובסטאַנטיוו:} (דער) עזרת נשים [èzrəs-nóshəm], דרומדיק: [èzrəs-nú:shəm].

 

(.chief (n

(דער) הויפּט (ל″ר: -ן); (דער) שעף (ל″ר: -ן); 

{לומדיש:} דער הויפּט ממונה [məmúnə], דרומדיק: [məmínə] (ל″ר: ממונים);

{הומאָריסטיש:} דער גרויסער באַלעבאָס (ל″ר: באַלעבאַטים).

 

(.chief (adj

(דער) הויפּט⸗.

 

child

(דאָס) קינד (ל″ר: -ער); אויך, דער עיקר צפונדיק: (אויף אַ מיידעלע): די קינד; אויך (אויף אַ יינגעלע): דער קינד.

 

child prodigy

{אַמאָפטסטן וועגן אַ יונגן גאון אין לערנען תורה און גמרא; קען פונדעסטוועגן אויסגעברייטערט ווערן אויף מוזיק, קונסט און אַנדערע הויך געשאַצטע תחומען:} אַן עלוי [an-ílə], מער פאָרמעל: [an-íluə]; ל″ר (זייער זעלטן): עילויים [ilú(y)əm];

{אויף געביטן אויסער תורה און תלמוד:} אַ וואונדערקינד [vúndərkind].

 

childhood

די קינדערשע יאָרן; די קינדער⸗יאָרןדי קינדהײַט.

 

chill out

בלײַבן רואיק (און ניט דענערווירן זיך); באַרואיקן זיך;

{טאָמער אויף לענגער אָדער אויף אַ מער ערנסטער אָדער טיפערער אָפּרועניש פון אַ נערוועזן מצב:} אויסטשוכען זיך; זײַן (אַ צײַט) במנוחה [b(ə)m(ə)núkhə], דרומדיק: [b(ə)m(ə)ní:khə]. 

 

China

כינע [khínə] (ל″נ); קיטאַי [kitáy] (ל″ז, אין סלאַוויש ריידנדיקע לענדער).

 

Chinese

כינעזיש [khinézish]; דרומדיק: [khənéyzish].

 

 Chmielnicki, Bogdan → Khmelnytsky, Bohdan

 

(1933–1839) (Chofetz Chaim (/Chafetz Chaim / Hafetz Haim  

{לויטן ספר און שיער ניט דורכאויס:} דער חפץ חיים [dər-khòfəts-kháy(ə)m], דרומדיק: [dər-khùfəts-khá:(y)əm)];

{לויטן אָפיציעלן נאָמען:} ר′ ישראל מאיר הכהן (קאַגאַן \ פּופּקאָ).

 

(.choice (n

(די) ברירה [bréyrə], דרומדיק: [bráyrə] (ל″ר: ברירות); {אַרכעאיש:} אויסוואַל (ל″ר: -ן).

 

choice: as a last choice

ווי אַ לעצטע ברירה [létstə|bréyrə], דרומדיק: [létstə|bráyrə]

{מיט אַ קאַפּ איראָניע צי הומאָר}: בלעצט ברירה [b(ə)létstə|bréyrə], דרומדיק: [b(ə)létstə|bráyrə] {אַ „געשמאַקע“ וואָרט⸗שפּיל אויפן אַראַמישן⸗שטאַמיקן „בלית [b(ə)lés] ברירה“ – ′אַז ס′איז ניטאָ קיין ברירה′}.

 

choice: by choice

פרײַוויליק; לויטן אייגענעם אויסקלײַבלויט דער אייגענער ברירה [bréyrə], דרומדיק: [bráyrə].

 

choice: not having any choice

בלית ברירה [b(ə)lèz-bréyrə], דרומדיק: [b(ə)lèz-bráyrə]; ני(ש)ט האָבנדיק קיין אַנדער אויסוועג.

 

(.choice (adj

אָפּגעקליבענע(ר); פּראַכט⸗; מהודרדיק [məhúdər-dik], דרומדיק: [məhídə(r)-dik].

 

choice words

אַן אָפּגעקליבענע אַרײַנזאָגעניש (ל″ר: -ן); אַ קינסטלערישע אַרײַנזאָגונג (ל″ר: -ען); געשליפענע ווערטער (ל″ר). 

 

choir → quire

 

chock full

אָנגעפּיקעוועט; אָנגעפּראָפּט.

 

Chol Hamoed

חול המועד [khòləmóyəd], אין פאַרשיידענע מקומות אויך: [khaləmóyəd]; מער פאָרמעל: [khòl-(h)amóyəd]; 

צפונדיק: [khòləméyəd], ערטערווײַז אויך: [khaləméyəd]; מער פאָרמעל: [khòl-(h)améyəd]; 

{הערה: די באַגריסונג אין דער צײַט פון אַוועלכן ניט איז חול המועד: „אַ גוטן מועד!“}.

 

choose

אויסקלײַבן [óys-klàybm], דרומדיק: [ó:(u)(ə)s-klà:bm] (ל″ע: אויסגעקליבן); אָפּקלײַבן [óp-klàybm], דרומדיק: [úp-klà:bm] (ל″ע: אָפּגעקליבן [ó(p)-gəklìbm], דרומדיק: [úp-gəklìbm]).

{דיאַלעקטיש דרומדיק:} אויסקלויבן; {אַרכעאיש:} מאַכן אַן אויסוואַל; איסוויילן.

 

choral

כאַראַלנע(ר); כאָר⸗.

 

choral synagogue

(די) כאָר⸗שול (ל″ר: -ן); (די) כאָראַלנע שול (ל″ר: -ן).

 

(.chord (mus

(דער) אַקאָרד (ל″ר: -ן).

 

chord: it struck a chord

ס′האָט געטראָפן אַן אָפּקלאַנג; ס′האָט (עמעצן) אַ ריר געטאָן אַ סטרונע.

 

Chosen People

(דאָס\דער) אתה בחרתנו פאָלק [àtə-bəkhartónu], דרומדיק: [:àtə-bəkhartú:ni];

{מער פאָרמעל⸗קלאַסיש:} (אַן) עם סגולה [àm-səgúlə] צי [àm-zgúlə], דרומדיק: [àm-səgílə] צי [àm-zgílə];

{וועגן אַן איינציקן פון אָט דעם פאָלק, צומאָל מיט איראָניע:} אַן אתה בחרתנו(ניק) [(anàtə-bəkhartónu(-nik], דרומדיק: [(anàtə-bəkhartú:ni:(-nik] (ל″ר: אתה⸗בחרתנוניקעס).

 

Christiandom

(דער\דאָס) קריסטנטום; די קריסטלעכע וועלט;

 

Christianity

{די קריסטלעכע באַפעלקערונג איבער דער וועלט און אירע עיקרדיקע אינסטיטוציעס:}

(דער\דאָס) קריסטנטום;

{די שטריכן פון קריסטלעכן לעבן און גלויבן:}

(די) קריסטלעכקײַט;

{דער קריסטלעכער לעבן בתורת וועלט⸗קולטור:}

(די) קריסטלעכע ציוויליזאַציע {וואָס קען בײַ טייל אויך אָנגערופן ווערן:} די יודעאָ⸗קריסטלעכע ציוויליזאַציע;

{דער קריסטלעכער גלויבן גופא:}

די קריסטלעכע אמונה [emúnə];

{לומדיש און אַ סברא בעת מעשה פאַראיידלט:}

דער נאַזאַרענישער גלויבן; די נוצרישע אמונה [də-nótsrishə-emúnə].

{אין דער ש″ש, סײַ נייטראַל סײַ ביטולדיק:}

די גויאישקע רעליגיע; דער גויאישקער גלויבן;

{ביטולדיק:}

די קריסטלעכע באָבע⸗מעשיות [bóbə-màysəz]; די אמונה פון די עשוס [əmúnə-fun-də-éysəvs], דרומדיק: [əmínə-fin-də-áysəvs];

{לומדיש ביטולדיק:}

דעם תלויס חיילות [dem-tóləz|khayóləs] (′די אַרמייען פונעם געקרייצטן′); דער מלכות פון רשעות [dər-málkhəes|fun-ríshəs] (′די מלוכה פון רדיפות אויף יידן′);

{אינעם מיסיאָנערישן יידיש:}

דער משיחישער גלויבן [m(əsíkhishər]; (די) משיחיות [m(əshíkh(i)yəs] (′דער גלויבן אין משיח′).

 

Christmas

{נייטראַל:} קריסמעס [krísməs]; (דער) קאַלייד [kaléyd] {אין טייל ליטווישע דיאַלעקטן}; {היסטאָריש, טיילמאָל באַליידיקנדיק, טיילמאָל ביטולדיק⸗שפּאַסיק (צוליב דער אַסאַציאַציע מיט נִיתָּל ‘דער געהאַנגענער’ = ‘דער קרוציפיצירטער’:} ניטל; {סלענג, שפּאַסיק און אָפטמאָל באַליידיקנדיק:} קראַצמאַך, קראַצמעך {מיט שאַרפערע אַסאָציאַציעס אין טייל דרומדיקע דיאַלעקטן וואו „עך קראַצמאַך“ = ′איך קראַץ זיך′}.

 

chromebook

(דער) קראָמבוק, ל″ר: קראָמבוקס, צומאָל דווקא אויך: קראָמביכער.

 

(Chronicles (bibl. book = I & II Chronicles

(אָן אַן אַרטיקל:} דברי הימים [dìvrə-(h)ayóməm], דרומדיק: [dìvrə-(h)ayúməm]; {מער פאָרמעל:} [dìvrey-(h)ayómim], דרומדיק: [dìvray-(h)ayúmim];

{מער פאָרמעל:} (דער) ספר דברי הימים [sèyfər|dìvrə-(h)ayóməm], דרומדיק: [sàyfər|dìvrə-(h)ayúməm]; {מער פאָרמעל:} [sèyfər|dìvrey-(h)ayómim], דרומדיק: [sàyfər|dìvray-(h)ayúmim].

 

(Chroncles: I Chronicles (bibl. book

(אָן אַן אַרטיקל:} דברי הימים א′ [dìvrə-(h)ayóməm|áləf], דרומדיק: [dìvrə-(h)ayúməm|áləf]; {מער פאָרמעל:} [dìvrey-(h)ayómim|áləf], דרומדיק: [dìvray-(h)ayómim|áləf];

{מער פאָרמעל:} (דער) ספר דברי הימים א′ [sèyfər-dìvrə-(h)ayóməm|áləf], דרומדיק: [sàyfər-dìvrə-(h)ayúməm|áləf]; {מער פאָרמעל:} [sèyfər-dìvrey-(h)ayómim|áləf], דרומדיק: [sàyfər-dìvray-(h)ayúmim|áləf].

 

(Chronicles: II Chronicles (bibl. book

(אָן אַן אַרטיקל:} דברי הימים ב′ [dìvrə-(h)ayóməm|béyz], דרומדיק: [dìvrə-(h)ayúməm|báys]; {מער פאָרמעל:} [dìvrey-(h)ayómim|béyz], דרומדיק: [dìvray-(h)ayómim|báys];

{מער פאָרמעל:} (דער) ספר דברי הימים ב′ [sèyfər-dìvrə-(h)ayóməm|béyz], דרומדיק: [sàyfər-dìvrə-(h)ayúməm|báys]; {מער פאָרמעל:} [sèyfər-dìvrey-(h)ayómim|béyz], דרומדיק: [sàyfər-dìvray-(h)ayúmim|báys].

 

chuckle

אַ לאַך טאָן; אונטערלאַכן (זיך).

 

church (building)

{קריסטלעך:} (דער) קלויסטער {קאַטויליש אָבער אויסער מזרח אייראָפּע אָנגעווענדט לגבי אַוועלכן ניט איז קריסטלעכן געבעט⸗הויז}; (די) צערקווע {רוסיש⸗אָרטאָדאָקסיש}; {בכבודיק עקומעניש:} (דאָס) קריסטעלכע געבעט⸗הויז; {אָפּלאַכעריש און באַליידיקנדיק:} די טיפלע, תיפלה [tíflə];

{אוניווערסאַל:} (דאָס) תפילה⸗הויז; (דאָס) געבעט⸗הויז; אַ הויז פון געבעט

 

church (institution)

(די) קירך; {באַנוץ וואָס גרילצט בײַ מזרח⸗אייראָפּעאיש געבאָרענע בײַ וועמען „קלויסטער איז פאָרט אַ בנין“, נאָר ס′גייט אַ סברא אַרײַן אין באַנוץ פאַרן ברייטערן באַגריף:} (דער) קלויסטער.

 

chyron

(דער) עקראַן⸗טעקסט (ל″ר: -ן); (דער) קײַראָן (ל″ר: -ס).

 

CIA

(די) צענטראַלע אויסשפּיר⸗אַגענטור (פון די פאַראייניקטע שטאַטן); (דער) צע⸗אי⸗אַ;

{ש″ש:} (דער) סי⸗אײַ⸗איי; (די\דער) סענטראַל אינטעלידזשענטס איידזשענסי.

 

circle

(דער) קרײַז (ל″ר: -ן); (די) ראָד (ל″ר: רעדער); (דער) רינג (ל″ר: -ען);

{לומדיש:} (דער) עיגול [ígl] (ל″ר: עיגולים [əgúləm], דרומדיק: [əgíləm]);

{אַבסטראַקטיש:} אַ רונדיקײַט; אַ קײַלעכדיקע זאַך;

{אַרכעאיש, צומאָל אויפגעלעבט פון סיטיליזירונג וועגן:} (דער) קוגל (ל″ר: -ען); (דער) קויל (ל″ר: -ן).

 

circle dance

(דער) קאַראַהאָד (ל″ר: -ן); (דער) קרײַז⸗טאַנץ (ל″ר: ⸗טענץ); (דער) רינג⸗טאַנץ (ל″ר: ⸗טענץ).

 

circle: social circles

קרײַזן (ל″ר); ל″י: (דער) קרײַז.

 

circular

קײַלעכדיק {דיאַלעקטיש אויך:} קײַלערדיק; רונד; רונדיקאויסגערונדיקט.

 

(circular argument(ation

אַ טענה פון זיך אַליין [táynə], דרומדיק: [tá:nə]; אַ טעאָריע וואָס שטיצט זיך אויף זיך אַליין;

אַ קרײַזנדיקע שיטה [shítə]; אַ צוריקקרײַזנדיקער אַרגומענט.

 

circular logic

(די) פאַרקײַלעכדיקע לאָגיק; (די) גערונדיקטע לאָגיק;

אַ שיטה וואָס איז חוזר אל אצמה [khòyzər-el-átsmo], דרומדיק: [:khòyzər-el-átsmu], צפונדיק: [khèyzər-el-átsmo].

 

circumstances

אומשטענדן (ל″ר); פאַרהעלטענישן (ל″ר); אָנגעלעגנהײַטן (ל″ר);

{לומדיש:} מקרים [míkrəm] (ל″ר).

 

circumstantial evidence

ראיות פון אַרום [ráyəs]; 

{מער לעגאַליסטישע:} אומדירעקטע ראיות; {לומדיש:} באלכסונדיקע ראיות [baláks(ə)n-dikə].

 

citizen

(דער) בירגער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס), ל″נ: (די) בירגערין (ל″ר: -ס).

 

citizens’ rights

(די) בירגער⸗רעכט (ל″ר); (די) בירגערלעכע רעכט (ל″ר).

 

citizenship

(די) בירגערשאַפט.

 

city

(די) שטאָט (ל″ר: שטעט);

{לומדיש:} (דער) כרך [krákh] (ל″ר: כרכים [krókhəm], דרומדיק: [krúkhəm]); {ווערטל:} ישיבת כרכים קשה [yəshìvəs-krókhəm|kóshə], דרומדיק: [yəshì:vəs-krúkhəm|kú:shə] (′לעבן אין אַ שטאָט איז שווער′).

 

city center

{אָן אַן אַרטיקל:} צענטער שטאָט; („לאָמיר זיך טרעפן אין צענטער שטאָט, גוט?“).

 

city government

(די) שטאָטישע רעגירונג; (די) מוניציפּאַלע רעגירונג; (דער) שטאָט⸗אַמט.

 

city hall

(דער) מאַגיסטראַט [màgəs-trát]; (דער) שטאָט⸗ראָט;

{אַרכעאיש:} (דער) עירון [írn]; (דער) בית⸗עירון [bèys-írn].

 

city of sin

(דער\די) עיר הנדחת [ìr-(h)anidákhəs];

{פיגוראַטיוו:} אַ סדום [zdóm]; אַ סדום מיט עמורה [zdóm|mit-amóyrə], צפונדיק: [zdóm|mit-améyrə].

 

city: the eternal city

{וואָס שייך יידן:} די אייביקע שטאָט; ירושלים [yərùsho-láyəm], דרומדיק: [yərìshu-lá:(y)əm];

{וואָס שייך קריסטן:} די אייביקע קריסטלעכע שטאָט; רוים.

 

city: major world city

(דער) וועלט⸗כרך [vélt-kràkh] (ל″ר: ⸗כרכים [krókhəm], דרומדיק: [krúkhəm]); (די) וועלט⸗שטאָט (ל″ר: ⸗שטעט).

 

city: sanctuary city

(דער) עיר מקלט [ìr-míklət] (ל″ר: ערי מקלט [òrə-míklət], דרומדיק: [ù:rə-míklət]).

 

city: someone from the same city

{אַמערסטנס באַנוצט מיט אַ פּערזענלעכן פּראָנאָם:} (דער) בן עיר [bənír] (ל″ר: בני עיר [bnèy-ír], דרומדיק: [bnày-ír]), ל″נ: בת עיר [bas-ír] (ל″ר: בנות עיר [(bnòys-í:(ə)/(r]), צפונדיק: [bnèys-ír]).

 

circumcision

{לויט דער טראַדיציע, בײַ יידן:} ברית מילה [bris-mílə] {אין אַלגעמיין}; (דער) ברית [bris] {אַ ספּעציפישער פאַל פון דער צערעמאָניע וואָס איז כולל תפילות, די נאָמען⸗געבונג, פאַרשיידענע טראַדיציעס און דער מל⸗זײַן גופא};

{אַלץ יידישער באַגריף}: דער\דאָס יידישן;

{בײַ אַוועלכן ניט איז פאָלק:} דער\דאָס מל זײַן [mál-zayn];

{ווי אַ מעדיצינישע פּראָצעדור אָן אַ שייכות מיט רעליגיעזע גלויבנס}: (די) באַשנײַדונג (בײַם זכר); (די) צירקומציזיע.

 

citizen

(דער) בירגער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס), ל″נ: (די) בירגערין (ל″ר: -ס).

 

citizenship

(די) בירגערשאַפט.

 

citizenship: good citizenship

(די) אחריותפולע בירגערשאַפט [akhráyes-fulə].

 

citizenship: right of citizenship

(די) בירגער⸗רעכט (ל″ר).

 

civil

ציוויל; בירגער⸗.

 

civil rights

די ציווילע רעכט (ל″ר); די בירגער רעכט (ל″ר).

 

civility

{מער אינטים, יידישלעך:} (די) איידלקײַט; (די) אָפּגעהיט(נ)קײַט;

{מער וועלטלעך און פאָרמעל:} (די) ציווילקײַט; (די) העפלעכקײַט.

 

civilization

(די) ציוויליזאַציע (ל″ר: -ס).

 

civilized

ציוויליזירט;

{אין זין פון שיינער אויפפירונג, אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} ווי בײַ לײַטן; ווי ס′(באַ)דאַרף צו זײַן; ווי ס′פירט זיך [sfírtsakh], צי [sfírdzakh];

 

civil rights

(די) ציווילע רעכט (ל″ר); (די) מענטשן⸗רעכט (ל″ר);

  {הערה: צומאָל ווערט באַנוצט מיט ווייניקער פּינקטלעכקײַט „בירגער⸗רעכט“ (צי: „בירגערלעכע רעכט“) וואָס איז טײַטש „די רעכט פון די וואָס זײַנען אָפציעלע בירגער“}.

 

civilization

(די) ציוויליזאַציע [tsivəlizátsyə];

{אָפּלאַכעריש:} ציבעליזאַציע {פון לשון ציבעלע).

 

(.claim (n

{אַן אַרויסגערוקטע השערה:} (די) טענה [táynə], דרומדיק: [tá:nə]; (דער) פּאָסטולאַט (ל″ר: -ן); (די) אַרויסזאָגונג (ל″ר: -ען);

{בעטנדיק אַוואָס⸗ניט⸗איז:} (די) פאָדערונג (ל″ר: -ען);

{בעטנדיק און באַקומענדיק:} (די) אויספאָדערונג (ל″ר: -ען);

 

(claim (n.) (in court

(די) מאָנונג (\פאַרן) געריכט; (די) קלאַגע (\דער אָנקלאָג) אין געריכט פאַרדערפאַר (אַז);

{לומדיש:} (די) תביעה [tvíyə].

 

(.claim (v

{אַרויסרוקן אַן השערה:} טענהן [táynən], דרומדיק: [tá:nən];

{בעטן אַוואָס⸗ניט⸗איז:} פאָדערן;

{בעטן און באַקומען:} אויספאָדערן.

 

(claim (v.) (in court

מאָנען אין (\פאַרן) געריכט; אָנקלאָגן אין געריכט פאַרדערפאַר (אַז);

{לומדיש:} תובע זײַן [təvéyə-zayn], דרומדיק: [təváyə-za:n].

 

(.claims adjuster (insur

(דער) היזק⸗מאַן [hézək-màn] (ל″ר: היזק⸗לײַט).

 

(.clasp (n

(דער) קלאַמער (ל″ר: -ס); (די) פאַרשפּילעכץ (ל″ר: -ער).

 

(.clasp (v

פאַרקלאַמערן; פאַרשפּיליען.

 

(class (in education

(דער) קלאַס (ל″ר: -ן);

{טאָמער אין זין יאָר פון גראַדואירונג:} (דאָס\דער) אויסלאָז⸗יאָר (ל″ר: -ן);

{אין אַ טראַדיציאָנעלן יידישן חדר, מיידל⸗שולע אָדער ישיבה קטנה:} כיתה [kítə] (ל″ר: כיתות); {אָפטמאָל מיט יידישע נומערן דערנאָכדעם: כיתה א′, כיתה ב′’ וכו′).

 

class: online class

(דער) אינטערנעטישער קלאַס (ל″ר: -ן); (דער) ווירטועלער קלאַס (ל″ר: -ן).

 

(class (in society

(דער) (געזעלשאַפטלעכער) קלאַס (ל″ר: -ן).

 

(class (style

אַ חנעוודיקער סטיל [a-khénəv-dikər]; אַ באַחנטקײַט [abakhéynt-kàyt], דרומדיק: [abakháynt-kàyt]; (דער) שוואונג.

 

(classless (without social classes

קלאַסנלאָז.

 

classmate

(מער אינטים, אָפטער וועגן עלעמענטאַר און מיטלשול, ווערט אָבער חבריש באַנוצט אויך לגבי אוניווערסיטעטישע לימודים):

(דער) שול⸗פרײַנד (אויך: שול⸗פרײַנט) (ל″ר: ø), ל″נ: שול⸗פרײַנדינע [fràyn-dínə] (\⸗פרײַנדין) (ל″ר: -ס);

(דער) שול⸗חבר [shúl-khàvər] (ל″ר: שול⸗חברים [shúl-khavèyrəm], דרומדיק: [shúl-khavàyrəm]), ל″נ: (די) שול⸗חברטע [shúl-khàvərtə] (ל″ר: -ס);

{מער פאָרמעל, וועגן די העכערע דערציאונגס⸗יאָרן:}

אַ מיט⸗סטודענט (ל″ר: -ן), ל″נ: אַ מיט⸗סטודענטקע (ל″ר: -ס);

{פראַזעס; צו אלע מיני שולן:}

מיר זײַנען (\זענען) געווען אין איין קלאַס (\אין דעם זעלב(יק)ן קלאַס); ער\זי איזגעווען אין מײַן קלאַסמיר האָבן זיך געלעערנט צוזאַמען (\אינאיינעם) אין איין קלאַס.

 

 classy

מיט (אַן אייגענעם) חן [mit-khéyn], דרומדיק [mit-kháyn]; חנעוודיק [khénəv-dik]; מיט אַ טעם [tám];  מיט שוואונג; גרויסאַרטיק; מיט טראַסק; מיטן גאַנצן טראַסקמיט קנאַק און טשאַק; אַזוינס און אַזאַססטאַטעטשנע;

{לומדיש:} שופרא⸗דשופרא(דיק) [(shùfrə-d(ə)shúfrə(dik];

{בנוגע אַ שיין געמאַכטער זאַך אָדער פאַל פון גאַסטפרײַנטלעכקײַט אַוואו מען האָט ניט געזשאַלעוועט קיין מי אָדער הוצאות:} כיד המלך [k(ə)yàd|hamé(y)ləkh].

 

(.clean (v

רייניקן; אויפראַמען;

{טאָמער מער ספּעציפיש:} אָפּרייניקן; אויסרייניקן; אויסראַמען.

 

(.clean (adj

ריין

{אַרכעאיש און ליטעראַריש:} ציכטיק; זויבער;

{פראַזע:} ס′איז ריין, אַ מחיה [sréyn|am(ə)kháyə], דרומדיק: [sráyn|am(ə)khá:yə].

 

clean: come clean

זאָגן דעם גאַנצן אמת [éməs].

 

clean: start clean

אָנהייבן פונסנײַ [ón-hèybm|funs-náy], דרומדיק: [:ún-hàybm|fins-ná].

 

(.clear (adj

קלאָר; {צומאָל דיאַלעקטיש, צומאָל אַרכעאיש דײַטשמעריש:} דײַטלעך;

{ליטעראַריש, עסייאיסטיש, מיט פאַרשטאַרקונג פון באַדײַט, אָדער פאַר⸗זיך אָדער מיט „קלאָר“:} באַשײַמפּערלעך (קלאָר); (לומדיש:} ברי לי [bórə-lə], דרומדיק: [bú:rələ].

{פראַזעס:} קלאָר ווי דער טאָג; ווי איך בין אַ ייד; קליפּ און קלאָר;

{לומדיש:} ברה כחמה [bórə-kəkhámə], דרומדיק: [bú:rə-kəkhámə] (′קלאָר ווי די זון′).

 

clear and present danger

(די) קלאָר און באַלדיקע געפאַר (ל″ר: -ן); (די) פאַראַנענע געפאַר (ל″ר: -ן);

{א קאַפּ לומדיש:} (די) תיכפדיקע סכנהדיקײַט [téykəv-dikə|sakónə-dəkàyt], דרומדיק: [táykəv-dikə|sakú:nə-dəkàyt].

 

(clear up (explain

אויסקלאָרן דעם פּלאָנטער; קלאָר מאַכן; דערגיין אַ טאָלק; אויפקלערן (\דערקלערן) די זאַך; געבן צו פאַרשטיין וואָס דאָ טוט זיך.

 

clemency

(די) באַגנעדיקונג.

 

(clenched (of teeth, lips

פאַרשטשעמעט; צונויפגעדריקט;

 

(clenched (of fists

צוגעבײַלט; צונויפגעדריקט.

 

cliché

(דער) קלישע [klishé] (ל″ר: -ען); (דער) טראַפאַרעט [trafarét] (ל″ר: -ן);

{פראַזעס:} אויסגעדראָשענע ווערטער (ל″ר); שאַבלאָנישע פראַזעס.

 

clichéd

קלישעאיש [klishéy-ish]; טראַפאַרעטע(ר); אויסגעדראָשענע(ר); שאַבלאָניש.

 

(.click (n

(דער) קליק, ל″ר: קליקן.

 

(.click (v

אַ קליק טאָן (אויף).

 

climate change

(די) קלימאַטישע פאַרענדערונג; (דער) קלימאַטישער איבערבײַט.

{אָפּלאַכעריש, אָנזידלדיק בײַ די ניט⸗גלייביקע צו דער זאַך, עלעהיי בײַ טראָמפּיסטן:} קלײַמעט טשיינדזשקלײַמעט טשיינדזש — שמײַמעט טשיינדזש.

 

(.climb (n

(די) קלעטערניש (ל″ר: -ן); (די) אַרויפקלעטערונג (ל″ר: -ען); {עמאָטיוו:} (די) קריכעניש (ל″ר: -ן);

{פיגוראַטיוו וועגן אַ מענטשן:} (דאָס\דער) אַרויפאַרבעטן זיך; (די) שטײַגונג בײַ דער אַרבעט.

 

(.climb (v

קלעטערן; {אָפטמאָל עמאָטיוו}: קריכן (ל″ע: געקראָכן).

{פיגוראַטיוו וועגן אַ מענטשן:} אַרויפאַרבעטן זיך; שטײַגן בײַ דער אַרבעט.

 

(clip (from video/film

(דער) קליפּ (ל″ר: -עס; אויך: -ן).

 

(clip (for paper/clothing

(דאָס\דער) קלעמערל (ל“ר: -עך);

{טאָמער אַ גרויסלעכער:} (דער) קלאַמער (ל″ר: -ן).

 

clique

(די) קליקע (ל″ר: -ס); (די) כנופיא [knúfyə], דרומדיק: [knífyə] (ל″ר: -ס; אויך: כנופיות);

אַ חברה [akhévrə] (ל″ר: -ס; אויך: חברות); אַ חבריא [akhavráyə] (ל″ר: חבריות); אַ חברותא [akhavrúsə], דרומדיק: [akhavrí:sə] (ל″ר: -ס; אויך: חברותות).

 

clock

{אויף דער וואַנט:} (דער) זייגער;

{וואָס שטייט פאַר⸗זיך:} דער גרויסער זייגער.

 

clock hands

די ווײַזערס [váyzərz], דרומדיק: [vá:zə(r)z].

 

clock in

אַרײַנשרײַבן זיךאײַנשרײַבן זיך.

 

clock out

אַרויסשרײַבן זיך; אויסשרײַבן זיך.

 

clock: o’clock

אַזייגער; (צוויי אַזייגער בין איך פאַרנומען, דרײַ אַזייגער ביסטו פאַרנומען, איז לאָמיר זיך טרעפט אַרום פיר צי אפשר האַלב פינף, גוט?“);

{דיאַלעקטיש:} <נומער פון דער שעה> + -ע (צווייע, דרײַע, פירע);

  {הערה: בשעת ווען בײַ אַ מיעוט וואָס ריידן טיף דרומדיק דיאַלעקטיש איז אינגאַנצן נאַטירלעך די פאָרמע אויף „-ע“ („איך וועל אָנקומען צווייע אָדער דרײַע“), באַקומט זיך מאָדנע⸗משנוהדיק דעמאָלט ווען אָנהייבער סטודענטן פון קלאַסן און קלובן נעמען נוצן אַ קאָנפיגוראַציע פון אייגנשאַפטן וואָס טרעפן זיך קיינמאָל ניט אינאיינעם אין דער נאַטירלעכער שפּראַך גופא. צי דער אַזויגערופענער טעאָרעטישער יסוד פון לחלוטין אומנייטיקע און אָפטמאָל שעדלעכע רעפאָרמען אַזעלכע איז אײַנגערעדטער פּוריזם („וואָס ווײַטער פון דײַטש“, אַפילו טעאָרעטיש קען עמעצן „צווייע“ אויסקומען ווײַטער פון „צוויי אור“ איידער „צוויי אַזייגער“), צי אַ טשיקאַווער „דרומיזם“ („וואָס טויג אַ ליטרעראַישע שפּראַך וואָס אַמאָליקע ליטוואַקעס האָבן צופיל געהאַט דאָרטן אַ דעה, מען דאַרף לעת עתה נקמה נעמען אין די וואַנצן“), איז עס דברים בטלין ומבוטלין, בפרט נאָך אַז דער אָנהייבער ווייסט נעבעך ניט, אַז אַזעלכע טיף⸗דיאַלעקטישע פאָרמעס אָפּגעזונדערט פון אַלע אַנדערע שטריכן פון יענעם דיאַלעקט גיבן דעם תלמידס רייד אַ פּנים פון לעכערלעכקײַט אין די אויגן פון נאַטירלעכע יידיש ריידנדיקע (פון אַלע דיאַלעקטן). נמצא אַז דאָ קען פאַראַן זײַן אויך אַ שמץ גניבת דעת — פאַרשטייט זיך בשגגה}.

 

clockwise

מיטן זייגער; ווי ס′גייט דער זייגער; ווי דער זייגער גייט; זייגערווײַלעכץ.

 

(.close (v

פאַרמאַכן; צומאַכן; שליסן;

{דער עיקר אַז ס′נעמט אַרײַן פאַרשליסן מיט אַ שלאָס:} פאַרשפּאַרן.

 

(close (nearby

נאָענט (אויך: נאָנט); דערלעבן; דערבײַ; אָטאָ דאָרטן ני(ש)ט ווײַט.

 

(closed (not open

פאַרמאַכט; צוגעמאַכט;

{טאָמער טאַקע מיט אַ שלאָס צי שלעסער:} פאַרשפּאַרט; געשלאָסן; פאַרשלאָסן.

 

closed syllable

{באַליבט בײַ יידישע לינגוויסטן:} (דער) פאַרמאַכטער טראַף (ל″ר: -ן);

{בכלל:}  (דער) פאַרמאַכטער זילב (ל″ר: -ן); (דער) געשלאָסענער זילב (ל″ר: -ן).

 

closer

נעענטער (אויך: נענטער).

 

clothe

באַקליידן; אָנטאָן (עמעצן) קליידער; דערמעגלעכן די באַקליידונג.

 

clothing

(די) מלבושים [malbúshəm], דרומדיק: [malbí:shəm] (ל″ר); די קליידער (ל″ר);

{עמאָטיוו:} (די) אָנטועכצער (ל″ר); 

{דער עיקר דווקא וועגן אַ יחיד:} (די) בגדים [bgódəm], דרומדיק: [bgú:dəm]  (ל″ר); 

{מער אין אַלגעמיין:} (די) באַקליידונג;

 

clothing hanger

(די) וועשלקע (ל″ר: -ס).

 

(.cloud (n

(דער) וואָלקן (ל″ר: -ס);

{עמאָטיוו, מיט געפילן וואָס גייען טיפער איידער דער וועטער, ווען⸗ניט⸗ווען מיט אַן אָנצוהערענעש וועגן שלעכטיקײַטן פאַרבונדן מיט דער סימבאָלישקײַט פון טונקעלע וואָלקנס:}

(די) כמאַרע (ל″ר: -ס).

 

cloud: on cloud (number) 9

(זײַן) אויפן זיבעטן הימל; {הערה: טאָמער וויל מען מיט איראָניע שילדערן אַ מענטשן אַלץ נ י ט הונדערט פּראָצענט צופרידן מיט אַוואָס⸗ניט⸗איז:} אויפן זעקסטן הימל.

(זײַן) אין גן⸗עדן [ganéydn], דרומדיק: [ganáydn] דיאַלעקטיש צפונדיק אויך: [ganéydim]; (זײַן) גליקלעך; (זײַן) אויסער זיך פון פרייד;

{לומדיש: (זײַן) מלא שמחה [mólə|símkhə], דרומדיק: [mú:lə|símkhə]; 

{פראַזעס; דריקן אָפט אויס אַ קאַפּ ביטול (צי ניט⸗פאַרגינונג) לגבי דעם וואָס איז אין זיבעטל הימל: (ער\זי) שווימט אין גליק; רײַבט (זיך) די הענט; פּאַטשט זיך אין בײַכל.

 

   (.cloud (v. trans

פאַרנעפּלען; פאַרוואָלקענען; פאַרטונקלען; פאַרדרייען; פאַרמישן; {טאָמער דווקא מיט אַ שלעכטער כוונה:} פאַרכמאַרען;

{פראַזעס:} שיטן זאַמד אין די אויגן.

 

cloudy

וואָלקנדיק; פאַרוואָלקנט; פאַרכמאַרעט;

{‏פּאָעטיש:} כמאַרנע; כמורנע.

 

clown

{טאָמער אַ פּראָפעסיאָנעלער:} (דער) פּאַיאַץ [payáts] (ל″ר: -ן); (דער) קלאָון (ל″ר: -ען);

{טאָמער סתם:} (דער) לץ [léts] (ל″ר: לצים [léytsəm], דרומדיק: [láytsəm], אויך: ליצנים [lətsónəm], דרומדיק: [lətsú:nəm]); {הערה אין עלטערן לשון איז דער „ליצן“ [léytsn] געווען אויך אַ פּראָפעסיאָנעלער (ל″ר: ליצנים}.

 

clueless

 גלאַט תמעוואַטע [taməvátə]; ניט האָבנדיק קיין אַנונג; (זײַן) אַ שאינו יודע לשאול [sh(ə)èynə-yədèyə-lísh(oy)l] ′וואָס ווייס גאָר ניט אַוואָס צו פרעגן′ {< פון די פיר זין וואָס אין דער הגדה}; וואָס הייבט ניט אָן צו וויסן; אָן אַ ברעקל וויסן (\קענטעניש \ צוגרייטונג וכו′).

 

clumsiness

{וועגן פיזישער באַוועגונג:} (די) אומגעלומפּערטקײַט; גיין (\שפּרינגען, לויפן וכו′) ווי אַ קלאָץ; (די) קלאָצישקײַט.

{וועגן יענעמס אַרגומענטירונגס⸗מעטאָדאָלאָגיע, פראַזעס}: אומגעלומפּערט!; שוואַכע ראיות! [ráyəs] {ל″ר}; שוואַכלעך געדרשנט [gədárshnt].

 

clumsy

אומגעלומפּערט [ím-gəlímpə(r)t]; [ùm-gəlúmpərt];

{דווקא וועגן ווערטער און סטיל: האַמעטנע [hámətnə];

{פיזיש:} ווי אַ קלאָץקלאָצעוואַטע; מעשה קלאָץ.

 

(.clutter (n

(די) אָנגעוואַרפעכץ; (די) אָנגעוואָרפנקײַט;

אַ הקדש (בײַ עמעצן) [a-hégdəsh].

 

!clutter: Clear the clutter

מאַך אַ סדר! [séydər], דרומדיק: [(sáydə(r]; מאַך אָרדענונג!; מאַך אַ פּאַראַדיק!;

פראַזע: דערגיי אַ טאָלק מיט די זאַכן!.

 

clutter up

אָנוואַרפן; פאַרוואַרפן; אָנשטאָפּן;

{טאָמער אין שפּראַכיקן זין וועגן אַ טעקסט:} אָנפּיאַטשקען.

 

CNN

סי⸗ען⸗ען.

 

(.coast (n

(דער) ברעג⸗ים [brèg-yám].

 

(coast to (easily achieve

גרינג דערגרייכן; לײַכט דערגיין.

 

coast guard

(דער) ים⸗וואַך [yám-vakh].

 

coat

(דער) מאַנטל (ל″ר: -ען; אויך: -עך);

{אויב וועגן אַ קליינינקן, דער עיקר פאַר אַ קינד:} אַ מאַנטעלע (ל″ר: -ך);

  {הערה: אין טייל דיאַלעקטן, דיפערענצירט זיך דער דימוניטיוו „מאַנטעלע“ (′קליינינקער מאַנטל′) פון „מענטעלע“ (פאַר אַ ספר תורה). אין אַנדערע פאַרקערט נוצט מען „מענטעלע“ אין ביידע פאַלן}.

 

coat hanger

(די) וועשלקע (ל″ר: -ס).

 

cobble-stoned (street)

(דער) ברוק; (גע)ברוקירט.

 

cockroach

(דער) טאַראַקאַן [tarakán], ל″ר: טאַראַקאַנעס [tarakánəs].

 

coffee (drink)

(די) קאַווע; {הומאָריסטיש, וועגן שוואַרצע קאַווע וואָס אַפילו אַ שטרענגער שומר מצוות פאַררעכנט פאַר כשר:} משקה ישראל [máshkə-(y)isró(ə)l] {מיטן מעגלעכן (פאָלקלאָריסטישן) בײַ⸗באַדײַט אַז יידן „טרינקען פאָרט ווייניקער“ (אַלקאָהאָל) און אַז שוואַרצע קאַווע טויג יעדן יידן, זאָל זײַן דער סאַמע אָפּגעהיטענער};

{ל″ר:} קאַוועס [káviz]; {אַז ס′גייט די ריידן וועגן אַ בכבודיקן אָפּקלײַב פון פאַרשיידענערליי און בפרט עקזאָטישע קאַוועס, קען מען מיט גוטמוטיקער באַוואונדערונג אָנווענדן אויך דעם רבים:} קאַוואָעס [kavó(y)əs].

 

coffee (social event)

(די) קאַווע;

{פראַזעס:} אַ שעה בײַ אַ גלעזל קאַווע; קומען אויף אַ גלאָז קאַווע; קומען אויף קאַוועס.

 

(.cog (fig

{מענטש וואָס שפּילט אַ פּיצינקע ראָלע אין אַ גרויסער אָרגאַַניזאַציע אָדער קאָמפּלעקס, אין סדר פון וואַקסנדיקער נישטיקײַט:} שרויףשרײַפלשרײַפעלע.

 

coincidence

(דער) צופאַל (ל″ר: -ן); אַ צופעליקע זאַך; (דער) שאַנס⸗פאַל (ל″ר: -ן); אַזוי אַ טרעפעניש;

{לומדיש:} אַ מקרה סתם [mìkrə-stám];

{פראַזעס:} ווי אַזוי ס′האָט זיך (צופעליק) געטראָפן; ס′האָט זיך אַזוי געמאַכט, אַז.

 

coincidental

צופעליק.

 

coincidentally

על⸗פּי צופאַל [àlpə-tsúfàl]; על⸗פּי טרעפעניש [àlpə-tréfənish] צופעליק; צופעליקערהייט;

{פראַזעס:} ווי אַזוי ס′האָט זיך (צופעליק) געטראָפן; ס′האָט זיך אַזוי געמאַכט, אַז.

 

(cold (coldness

(די) קעלט; (די) קאַלטקײַט;

{אַ וועטער וואָס האַלט זיך אויף אַ צײַט}: (די) קרירה [krírə], (די) קעלטעניש.

 

cold (adj./adv.) (low temperature)

קאַלט; {מיט רעפלעקסיוו:} קאַלט זײַן (+ דאַטיוו פון דעם וועמען ס′איז קאַלט): „אונדז איז אינדרויסן זייער קאַלט געווען“;

{דימינוטיוו}: קאַלטלעך;

{עקספּאַנסיוו:} אײַז⸗קאַלט; בײַסיק; קרירהדיק [krírədik]; אײַזיק; אײַזעדיק; פראָסטיק; קאַלט שבקאַלט [kált-shebəkált] וואָס ס′קען נאָר קאַלט זײַן;

{פראַזעס:} אויף פאַרפראָרן (\פאַרפרוירן) (צו) ווערן; ס′נעמט אַדורך די ביינער; קאַלט ווי אין סיביר; קאַלט ווי אין שבט [shvat]; קאַלט ווי אין שבט⸗נע⸗בראַט [shvát-n(y)ə-brát].

 

cold: bitterly cold

ביטער קאַלט;

{ליטעראַריש:} זלידנע קאַלט;

{פראַזע:} אַ קרירה ממש! [akrírə|máməsh]; קאַלט (ווי) סיביר; קאַלט ווי (אין) אַלאַסקע.

 

cold (adj./adv.) (figurative)

קאַלט; מיט קאַלט(ע) בלוט; קאַלטבלוטיקאומפרײַנטלעך;

{אָדאָרטן אַוואו מען באַטאָנט דעם איבערבײַט לגבי אַ פריערדיקער וואַרעמקײַט:} אָפּגעפרעמדט; אָפּגעווײַטערט;

{פראַזעס:} ווי אַ קאַלטער לונג און לעבער; קאַלט ווי אַ מת [vì-a-més]; אָן אַ ברעקל וואַרעמקײַט.

 

cold: a cold person

(דער) קאַלטער („ער איז אַ קאַלטער“); (די) קאַלטע („זי איז אַ קאַלטע“); אַ קאַלטבלוטיקער; {צומאָל מיט הומאָר, באַטאָנענדיק מער וואָס יענעם אַרט גאָרניט איידער די קאַלטקײַט גופא:} אַ קאַלטער מלאך [akáltər-máləkh]; {אַוואו מ′האַלט, אַז די קאַלטקײַט שטאַמט פון גאווה:} אַ גאַנצער קנאַקער. 

{פראַזעס:} אַ קאַלטער לונג או לעבער; אַ שטיק אײַז; (ער\זי) האַלט זיך אָפיציעל; מיט אַ דיסטאַנץ צו אַלעמען; (איז) אַ קאַלטע פיש.

 

(cold (ailment

(די) פאַרקילונג (ל″ר: -ען); (די) גריפּע (ל″ר: -ס); (דער) קאַטער.

 

cold: catch a cold

פאַרקילט ווערן; כאַפּן אַ פאַרקילונג; אַ גריפּע קריגן;

{הערה: בײַ טייל איז „אַ גריפּע“ שטאַרקער ווי די אַנדערע, דווקא אויף אינפלוענזע}.

 

collage

(דער) קאָלאַזש (ל″ר: -ן); (דער\דאָס) געקלעפּ (ל″ר: -ן);

{מיט אַ קאַפּ מסופּקדיקײַט וועגן קינסטלערישן ניוואָ:} (די) געקלעפּעכץ (ל″ר: -ער).

 

(.collapse (n

(דער) פונאַנדערפאַל (ל″ר: -ן); (די) אײַנפאַלונג (ל″ר: -ען); (דאָס\דער) צעפאַלן ווערן.

 

(collapse (v.) (faint

אַוועקחלשן [avék-khàləshn]; פאַלן אין חלשות [khalóshəs], דרומדיק: [khalú:shəs].

 

(.collar (n

(דער) קאָלנער, ל″ר: קאָלנערס; (דער) קראַגן, ל″ר: קראַגנס; {הערה: בײַ הײַהטיקן טאָג איז אַמאָפטסטן „קאָלנער“ סתם, בשעת ווען אין פאַרשיידענע דיאַלעקטן און תקופות איז געווען אַ בוֹלטער חילוק צווישן די צוויי}.

 

collateral

{דער עיקר וועגן אַ ספּעציפישער זאַך וואָס ווערט געשטעלט אַלץ פאַרזיכערונג לגבי אַן הלוואה:} דער משכון [máshkən] (ל″ר: משכנות [mashkónəs], דרומדיק: [mashkú:nəs]);

{וועגן אַלץ וואָס ווערט געשטעלט אויף פאַרזיכערן אַן הלוואה:} די בטוחות [bətúkhəs], דרומדיק: [bətí:khəs] (ל″ר);

{אין מער אַלגעמיינעם זין:} (די) הלוואה פאַרזיכערונג (ל″ר: -ען).

 

(.collect (v

זאַמלען; קלײַבן [kláybm], דרומדיק [klá:bm] צי [kló:(u)bm], ד″ז אויך: [klóbm];

{אין אַ קאָנקרעטן פאַל, אַוואו די טואונג אָדער דער פּלאַן איז אויסענדיקן די אַרבעט:} אײַנזאַמלען; צונויפזמלען; צונויפקלײַבן.

 

collector

{מיטן טראָפּ אויפן עצם אַרײַנבאַקומען און צונויפזאַמלען:}

(דער) זאַמלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ אויך: (די) זאַמלערין (ל″ר: -ס); {עמאָטיוו:} (די) זאַמלערקע (ל″ר: -ס);

{לומדיש:}

(דער) מאסף [m(ə)ásəf] (ל″ר: -ים [m(ə)ásfəm]); ל″נ אויך: (די) מאספטע [m(ə)ásəf-tə] (ל″ר: -ס);

{ע″ט און ליטעראַריש:}

(דער) אויפקלײַבער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); ל″נ: (די) אויפקלײַבערין (ל″ר: -ס);

{מיטן טראָפּ אויפן בויען און אויפהאַלטן אַ קאָלעקציע ממש:}

(דער) קאָלעקטאָר (ל″ר: -ן [kòlək-tórn]).

 

college

(דער) קאָלעדזש (ל″ר: -ן);

{אין אַמעריקע אויך:} (דער) קאַלעדזש (ל″ר: עס).

 

colloquial

 שמועס⸗שפּראַכיקקאָלאָקוויאַל;

{וועגן אַ שפּראַכיקן שטריך:} אין טאָגטעגלעכן באַנוץ

{פראַזעס:} פון דער שמועס⸗שפּראַך; ווי ס′רעדט זיך בײַ לײַטן.

 

collusion

(די) קאָלוזיע; (די) אומלעגאַלע צונויפריידעניש; (דער) קאָנספּיראַטאָרישער אָפּרייד; (דער) כיטרער אָפּמאַך; (די) צונויפדַבּרעניש [tsənóyf-dàbrənish]. 

 

colony

(די) קאָלאָניע (ל″ר: -ס).

 

(.color (n

(די) פאַרב (ל″ר: -ן); (דער) קאָליר (ל″ר: -ן).

 

(.color (v

אויסקאָלירן; צוקאָלירן; צופאַרבן.

 

Columbian: pre-Columbian

פאַר⸗קאָלומבוסדיק; פון פאַר קאָלומבוסן.

 

(Christopher Columbus (±1451–1506 

קריסטאָפער קאָלומבוס.

 

(column (of book

(די) קאָלאָנקע (ל″ר: -ס); 

{אַמערסטנס באַנוצט אין ל″ר:} די שפּאַלטן (ל″י: (דער) שפּאַלט); 

{לומדיש, דער עיקר אין באַוואוסטע הייליקע הלכה ספרים, אַמערסטנס אין ל″ר:} די טורים [də-túrəm], דרומדיק: [də-tí:rəm] (ל″י: (דער) טור; (די) עמודים [amúdəm], דרומדיק: [amí:dəm] (ל″י: (דער) עמוד [óməd], דרומדיק: [ú:mit]);

{הערה: דאָס זײַנען פונדעסטוועגן ראַנדיקע באַנוצונגען; צוערשט ברענגט „טור“ אויפן געדאַנק: דעם בעל⸗הטורים רבינו יעקב בן אשר וועמען מען רופט פּשוט: „דער טור“ (און דער טערמין „טור“ באַציט זיך אויף דער ′ריי′ איידלשטיינער אויפן בגד פון אַמאָליקן כהן גדול); די ערשטע אַסאָציאַציע פון „עמוד“ איז אַ זײַטל (להיפּוך צו „אַ בלאַט“) בײַם אָנרופן מראה מקומות אין דער גמרא („דף י″ב, עמוד א′“), וואו עמוד א′ איז די ערשטע זײַטל פון בלאַט אויף דער לינקער זײַט פון דער גמרא, און עמוד ב′ איז די צווייטע, אויף דער רעכטער זײַט}.

 

(column (in a newspaper or other publication

(דער) קאָלום (ל″ר: -ס); (די) רובריק (ל″ר: -ן).

 

(column (of building

(דער) זײַל (ל″ר: -ן); (די) קאָלאָנע (ל″ר: -ס);

{ליטעראַריש:} די עמודים [amúdəm], דרומדיק: [amí:dəm] (ל″ר).

 

(.comb (n

{קליינינקער, אויף אַרײַנלייגן אין קעשענע:} (דאָס\דער) קעמעלע, ל″ר: קעמעלעך [kémalakh];

{גרויסער, וואָס מען נוצט אין שטוב אָדער וואָס דער שערער נוצט:} (דאָס\דער) קעמל, ל″ר: קעמלעך;

{הערה: גאָר זעלטן קומט אויס צו נוצן די מאָרפאָלאָגיש ניט⸗דימינוטיוויזירטע פאָרמע, (דער) קאַם, וואָס גיט דעם אײַנדרוק פון אַ בפירושדיק ריזיקן מכשיר, אַשטייגער אויף אַ רעקלאַמערישן שילד אָדער אַ טעאַטראַלישן צוועק; עס דערגייט צודערצו, אַז דער יסודותדיקער טײַטש פון ′קאַם′ האָט (ווידער) צו טאָן מיט אַ ריי שפּיצלעך פון בערג וואָס שטאַרצן אַרויס, אַרויפצוצו (טאַקע ווי די ציינדלעך פון אַ קעמל)}.

 

combustible

ברענפעאיק; ברענעוודיק; וואָס לאָזט זיך אָנצינדן;

{אַרכעאיש:} ברענבאַר.

 

(combustible (figuratively applied to social situations

עקספּלאָסיוו; אויפפלאַמעוודיק; צעפלאַקעריש; סכנותדיק אומסטאַביל [sakónəz-dik], דרומדיק: [sakú:nəz-dik].

 

come

קומען.

 

(.come a long way (also fig

(אַ)דורכמאַכן אַ (לאַנגן) מהלך [məháləkh]; אַ לאַנגן וועג (שוין) אַדורך.

 

(come about (occur

פּאַסירן; געשען (ל″ע: איז געשען); טרעפן זיך (ל″ע: האָט זיך געטראָפן); פאָרקומען (ל″ע: איז פאָרגעקומען).

 

(come across (make the impression

באַווײַזך זיך אַלץ (\אַלס); מאַכן דעם אײַנדרוק (אַז).

 

(come around (be convinced

(סוף⸗כל⸗סוף— [sóf-kl|sóf]) איבערצײַגן זיך; לאָזן זיך איבערצײַגןאיבערגעצײַגט ווערן [íbər-gətsàykt]; {בײַ טייל אַרכעאיש:} איבערצײַגט ווערן [ìbər-tsáykt]; אָננעמען.

 

(come back (return

זיך אומקערן; קומען (אויף) צוריק; צוריקקומען

{דיאַלעקטיש, אויך ליטעראַריש און סטיליזירט:} קומען (אויף) ק(אַ)ריק; ק(אַ)ריקקומען.

 

(come by (visit

זיך אַרײַנכאַפּן; באַזוכן; קומען צו גאַסט.

 

come clean

זאָגן דעם גאַנצן אמת [éməs].

 

(come down (in the world

אַראָפּפאַלן אין דער וועלט; ווערן אַ יורד [ayóyrəd], צפונדיק: [ayéyrəd];

{פראַזע:} ווערן אויס קאַפּעליושמאַכער.

 

(come down (in price

אַראָפּלאָזן פון פּרײַז (\מקח [mékəkh], דרומדיק: [méykəkh]);

{פראַזע}: געבן אַ(ן) הנחה [gèbm-a(n)-anókhə], דרומדיק: [gèybm-a(n)-anúkhə].

 

(come from (one’s origins

אָפּשטאַמען פון; זײַן אַ לאַנדסמאַן (\לאַנדספרוי) פון; זײַן אַ געבאָרענע(ר) אין (\געבוירענע(ר) אין);

  {הערה: די קאַלקע „פון וואַנעט קומט איר?“ (אין זין פון אָפּשאַם, ניט פון דעם, אַפון וואַנעט דער מענטש קומט גראָד יענעם טאָג) איז געוואָרן שטאַרק פאַרשפּרייט, דער עיקר אונטער דער השפּעה פון ענגליש}.

 

!Come in

קומ(ט) אַרײַנ(עט)!.

 

come into one’s own

ווערן אַ לײַט פאַר⸗זיך;

{לומדיש:} אויסוואַקסן אַן איש בפני עצמו [anísh|bifnèy-átsmòy], דרומדיק: [aní:sh|bifnày-átsmòy], צפונדיק: [anísh|bifnèy-átsmèy].

 

(come off (materialize

טאַקע פאָרקומען; טאַקע זײַן; פאַרווירקלעכט ווערן; צושטאַנד קומען; געלינגען צו מאַכן; זיך רעאַליזירן; רעאַליזירט ווערן;

{אַ קאַפּ לומדיש:} מקוים ווערן [m(ə)kúyəm-vèrn], דרומדיק: [m(ə)kí:yəm-vèyrn].

 

!Come off it

גענוג געדרייט אַ קאָפּ!; וויפל קען מען?; ס′עט קלעקן!; לאָז(ט) שוין אָפּ(עט)!.

 

(Come on! (please

נו, זשע!; אַנו?; אַנו זשע!

{פראַזעס:} טו(ט) מיר אַ טובה…! [tóyvə], צפונדיק: [téyvə]; איך בעט דיך (\דיר)! (ל″ר: איך בעט אײַך!).

 

(Come on! (don’t be stupid

מאַכ(ט) זיך ני(ש)ט נאַריש!; הער(ט) שוין אויפעט!; גענוג שוין!; וואָס רעדסטו? (\וואָס רעדט איר?).

 

!Come on in

נו, קומט (שוין) אַרײַנ(עט)!.

 

come to one’s senses

קומען צום שכל [séykhl], דרומדיק: [sáykhl]; קומען צו זיך [kúmən|tsə-zíkh],דרומדיק: [kímən|tsə-zékh].

 

come to town

אָנקומען אין שטאָט (אַרײַן).

 

(come up (as topic

קומען צו רייד (ל″ע: איז געקומען צו רייד); גיין דערוועגן די רייד (איז געגאַנגען דערוועגן די רייד).

 

(come up (in the world

אַרויפשטײַגן דאָ אויף דער וועלט [dò-av|dér-vèlt], דרומדיק: [dù:-ov|déy(ə)(r)-vèlt]; זיך אַרויפאַרבעטן; האָבן וואָסאַמאָל מער הצלחה [hatslókhə], דרומדיק: [h)atslúkhə)].

 

come what may

וואָס זאָל ני(ש)ט זײַן!; ווי ס′זאָל ני(ש)ט זײַן!.

 

comedian

(דער) קאָמיקער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס), ל″נ: (די) קאָמיקערין (ל″ר: -ס);

(דער) קאָמעדיאַנט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) קאָמעדיאַנטקע (ל″ר: -ס);

{דער עיקר וועגן אַ שרײַבער, קען אָבער אויך באַנוצט ווערן לגבי אַ קאָמיקער, בדרך כלל מיט אַ ברמיזאדיקן שבח אַז דער מאַטעריאַל האָט אויך אַ טיפערן ווערט:} (דער) הומאָריסט (ל″א: -ן), ל″נ: (די) הומאָריסטקע (ל″ר: -ס).

{טאָמער בײַ אַ היימישער חתונה אָדער אַן אַנדער יידישער שמחה אָדער טראַדיציאָנעלער געלעגנהײַט:}

(דער) בדחן [bátkh(ə)n] (ל″ר: בדחנים [batkhónəm], דרומדיק: [batkhú:nəm]), ל″נ: (די) בדחנטע (ל″ר: -ס);

{אַלטמאָדיש:} (דער) ליצן [léytsn], דרומדיק: [láytsn] (ל″ר: ליצנים [leytsónəm], דרומדיק: [laytsú:nəm]);

{לומדיש: (דער וואָס) ברענגט אַ מילתא דבדיחותא [mìlsə-də-b(ə)dikhúsə], דרומדיק: [mìl:sə-də-b(ə)dikhí:sə];

{בשעת ווען די ראָלע פון אָט אַזאַ מין בעל⸗דרשן איז לחלוטין ניט באַגרענעצט אויף מאַכן לאַכן, איז דער כח ברענגען דעם עולם געלעכטער טיילמאָל געווען אַ יסודותדיקער ט י י ל פון דער מלאכה פון:} (דער) מגיד [mágəd] (ל″ר: מגידים [magídəm]);

{טאָמער וועגן אַ קאָמיקער אין טאָגטעגלעכן לעבן, ניט אַלץ מלאכה, אָפטמאָל מיט אַ קריטישן קנייטש, דהיינו אַז דער מענטש האָט טאלאַנט אויף מאַכן לאַכן, אָבער איז אויך נוטה גלאַט אָפּלאַכן יענעם, און פאַרמינערן דעם דרך⸗ארץ צו אַנדערע; דער קעגנאַנאַנדיקער מעמד פון איטלעכן פון די צוויי אַספּעקטן איז געווענדט אינעם קאָנטעקסט:}

(דער) לץ [léts] (ל″ר: לצים [léytsəm], דרומדיק: [láytsəm]);

(דער) חוזקער [khóyzəkər], צפונדיק: [khéyzəkər] (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) חוזקערין (ל″ר: -ס);

(דער) חוזק⸗מאַכער [khóyzək-màkhər], צפונדיק: [khéyzək-màkhər] (ל″ר: ø, דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) חוזק⸗מאַכערין (ל″ר: -ס);

{טיילמאָל מיט אַ בײַ⸗באַדײַט פון מעשים, ניט הוילע רייד:} (דער) בעל⸗קאַטאָוועס (ל″ר: בעלי⸗קאַטאָוועס); (דער) קאַטאָוועסניק [katóvəs-nik] (ל″ר: -עס), ל″נ: (די) קאַטאָוועסניצע (ל″ר: -ס); {אַרכעאיש:} (דער) קאַטעוו;

‏{טאָמער וועגן אַ דערציילער פון וויצן, אָן אַוועלכער ניט איז חוזק⸗מאַכנדיקן קאָמפּאָנענט לגבי אַנדערע:}

(דער) וויצלער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס), ל″נ: (די) וויצלערין, מער עמאָטיוו: וויצלערקע (ל″א: -ס);

(דער) שפּאַס⸗מאַכער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש: -ס), ל″נ: (די) שפּאַס⸗מאַכערין (ל″ר: -ס).

 

comedy

{בכלל, אַלץ זשאַנער:} (די) הומאָריסטיק;

{וועגן אַ הומאָריסטישן ווערק, דער עיקר אויף דער בינע:} (די) קאָמעדיע (ל″ר: -ס); (דער) פאַרס (ל″ר: -ן); 

{דער עיקר וועגן דער שריפטלעכער פאָרם:} (די) הומאָרעסקע (ל″ר: -ס)

{פראַזעס; וועגן אַ הומאָריסטישער סצענע אָדער פּרשה:} (ס′האָט זיך אָפּגעטאָן) י ע נ ע חתונה!; אָט אַ פּורים⸗שפּיל!; אָט אַ גלית⸗שפּיל! [gólyəs-shpìl]; טויזנט⸗איין נאַכט!.

 

comfortable

באַקוועם [bakvém];

{לומדיש:} ניחא [níkhə]; ניחאדיק [níkhə-dik];

{דימינוטיוו, אין זין פון „מער⸗ווייניקער באַקוועם, ניט אויפן סאַמע בעסטן ניוואָ“:} באַקוועמלעך [bakvémlakh].

 

comic (n.) → comedian

 

(.comic (adj

קאָמיש; הומאָריסטיש; לאַכע(וו)דיק.

 

comic: a comic situation

אַ קאָמישע סיטואַציע; אַ קאָמישע אָנגעלגנהײַט; קאָמישע אומשטענדן (ל″ר).

 

(comics (comic books

(די) קאָמיק ביכלעך (ל″ר);  (די) קאָמיקס (ל″ר); {אַרכעאיש:} (די) דזשאָוק⸗בוקס (ל″ר).

 

!coming: He has it coming

ס′קומט אים! (ל″ע: ס′האָט אים געקומט!); ער האָט זיך (דאָס) כשר פאַרדינט [kóshər], דרומדיק: [(kú:shə(r].

 

(.comment (n

(די) באַמערקונג (ל″ר: ען);

{לומדיש און טאַַקע וועגן אַן אינטעליגענטישער באַמערקונג:} (די) הערה [həórə], דרומדיק: [həú:rə] (ל″ר: הערות);

{אין זין פון אַ (קירצערן) אַרטיקל:} (דער) מיינונגס⸗אַרטיקל (ל″ר: -ען); (די) מיינונג (ל″רא: -ען).

 

(.comment (v

מאַכן אַ באַמערקונג (ל″ר: מאַכן באַמערקונגען); קאָמענטירן; אויסדריקן (\אַרויסזאָגן) אַ מיינונג (אַז);

 

comment piece

אַ מיינונגס⸗אַרטיקל (ל″ר: -ען).

 

!comment: No comment

קיין שום קאַמענטאַרן!; קיין וואָרט אויכ(עט) ני(ש)ט!;

{פראַזעס:} בעסער שווײַגן!; פּתח שין שאַ! [pàsəkh-shìn|shá].

 

(commentary (general

קאָמענטאַרן (ל″ר); 

 

(commentary (book or longer work

(דער) קאָמענטאַר (ל″ר: -ן);

{וועגן אַ טראַדיציאָנעלן יידישן ספראויף לשון קודש אָדער אַראַמיש וועגן אַ ספר; פיגוראַטיוו און צומאָל מיט איראָניע צי וואַרעמקײַט וועגן אַ ניט⸗טראַדיציאָנעלן קאָמענטאַר:}

(דער) פּירוש [péyrəsh], דרומדיק: [páyrəsh] (ל″ר: פּירושים [pərúshəm], דרומדיק: [pərí:shəm]).

 

commentator

{סתם:} (דער) קאָמענטירער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס);

{אין מער ליטעראַרישן זין, דער עיקר בײַ אַ מחבר:} (דער) קאָמענטאַטאָר (ל″ר: -ן);

{אין זין פון מחברים פון פּירושים איבער ספרים אויף לשון קודש צי אַראַמיש; פיגוראַטיוו אויך אין ברייטערן זין:}

(דער) מפרש [məfárəsh] (ל″ר: מפרשים [məfóshəm]).

 

commit a crime

באַגיין אַ פאַרברעכן (ל″ע: איז באַגאַנגען; דיאַלעקטיש: האָט באַגאַנגען).

 

commit adultery

נואפן [nóyəfn], צפונדיק: [néyəfn];

{אַ קאַפּ איידעלער:}

נואף זײַן [nóyəv-zayn], צפונדיק: [néyəv-zayn];

{נאָכמער איידל:}

עובר זײַן אויפן לא תנאף [òyvər-zayn-afn|lòy-sínəf], דרומדיק: [òyvər-za:n-ofn|lòy-sínəf],

צפונדיק: [èyvər-zayn-afn|lèy-sínəf]; 

{ס′ווערן אויך גענוצט אויף ניאוף ווערטער אויף פּראָסטיטוציע, וועמענס באַדײַט ווערט מיט ביטול אויסגעשפּרייט אויף פאַרווערטע סעקסועלע באַציאונגען מיט חתונה⸗געהאַטע מענטשן:}

(זיך) מזנה זײַן [məzánə-zayn]; טרײַבן זנות [tráybm|znús], דרומדיק: [trá:bm|znís];

  {אזהרה: די פאָרגעלייגטע המצאה „מחלל הזיווג זײַן“ קען אַרויסרופן געלעכטער בײַ די וואָס קענען די שפּראַך נאַטירלעך. בעת מעשה קענען געמאָלט זײַן פאַרשיידענע פראַזעס פון לס″נ וועגן, אַשטייגער:} „ניט געטרײַ געווען דער ווײַב \ דעם מאַן“ און „געפירט אַ ראָמאַן מיט יענעמס ווײַב\מאַן“}.

 

commit suicide

זיך נעמען דאָס (\דעם) לעבןבאַגיין זעלבסטמאָרד;

{לס″נ:} זיך אָנטאָן אַ מעשה [máysə], דרומדיק: [má:nsə];

{לומדיש:} (זיך) מאבד עצמו לדעת זײַן [məàbəd-àtsmoy-lodáəs], צפונדיק: [məàbəd-àtsmey-lodáəs].

 

commit to → make a commitment

 

commitment: make a commitment

זיך אונטערנעמען (ל″ע: זיך אונטערגענומען); זיך פאַרפליכטן;

נעמען אויף זיך די אחריות [akhráyəs]; נעמען אויף זיך די פאַראַנטוואָרטלעכקײַט [farántfə(r)(t)-ləkh-kàyt)];

{לומדיש:} נעמען אויף זיך אַ (\די) התחייבות [həs-kháyvəs], דרומדיק: [h)əs-khá:vəs)];

{אַ ביסל מער לומדיש:} זיך מתחייב זײַן [məs-kháyəv-zayn], דרומדיק: [məs-khá:əv-za:n];

{נאָכמער לומדיש:} אויף זיך מקבל זײַן [məkábl-zayn].

 

committee, board, council

(דער) קאָמיטעט [komətét]; (די) קאָמיסיע [komísyə] {סתם לײַט קענען זיך מאַכן אַ קאָמיטעט, בשעת ווען קאָמיסיע טראָגט פאָראויס אַ געפיל אַז די אָפּקלײַבונג פון די מיטגלידער האָט אַ פעסטן אינסטיטוציאָנעלן יסוד}; (דער) ועד [vá(ə)d] {בפרט בײַ טראַדיציאָנעל יידישע קהילות און קערפּערשאַפטן}.

 

(common (mutual

בשותפותדיק [bəshútfəz-dik], דרומדיק: [bəshítfəz-dik]; שותפיש [shútfish], דרומדיק: [shítfish] אינאיינעמדיק; קעגנזײַטיק; {אַרכעאיש, צײַטונגס⸗שפּראַך:} געמיינזאַם.

 

(common (typical, frequent

געוויינ(ט)לעך; טיפּיש, כאַראַקטעריסטיש; אָפט; טאָגטעגלעך

{לומדיש:} שכיח [sh(ə)khíyəkh];

{פראַזע:} פון אַלע טעג פון אַ גאַנץ יאָר.

 

(common (uncultured

פּראָסט; געמיין;

{לומדיש:} אומבתרבותדיק [úm-b(ə)rakh-mónəz-dik], דרומדיק: [ím-b(ə)rakh-mú:nəz-dik];

{ביטולדיק:} פּראָסטיאַקיש.

 

common cause

אַ יד⸗אחת [ayàdákhəs] צי [ayədákhəs]; אַ פאַראייניקונג פון די כוחות [kóykhəs], צפונדיק: [kéykhəs].

 

common good

צרכי רבים [tsòrkhə-rábm] (ל″ר); (דער) טובת הכלל [tòyvəs-(h)aklál], צפונדיק: [tèyvəs-(h)aklál].

 

Common Market

(דער) בשותפותדיקער מאַרק (אין אייראָפּע) [bəshútfəz-dikər], דרומדיק: [(bəshítfəz-dikə(r].

 

commotion

אַ געפּילדעראַ טאַראַראַםאַ טאַראַראַךאַ ליאַרעםאַ גערודעראַ צעטומלעניש; אַ סומאַטאָכע;

{ע″ט און ליטעראַריש:} אַ ברומונג.

 

communiqué

(דער) קאָמוניקאַט; (דער) פּרעסע קאָמוניקאַט;

{לומדיש:} (דער) גילוי דעת [gìlə-dáəs] (ל″ר: -ן).

 

(company (firm

(די) פירמע (ל″ר: -ס). 

 

(company (people to talk to

מענטשן אַרום; מענטשן דערלעבן; עמעצן מיט וועמען אַרויסריידן (\אַרויסרעדן) אַ וואָרט;  מיט וועמען צו ריידן (\רעדן); אַ לעבעדיקע נשמה [alèbə-dikə|n(ə)shómə], דרומדיק: [alèybə-dikə|n(ə)shúmə].

 

(company (guests

געסט (ל″ר).

 

comparable

וואָס מ′קען פאַרגלײַכן; וואָס לאָזט זיך פאַרגלײַכן.

 

comparative

פאַרגלײַכנדיק; פאַרגלײַכע(וו)דיק; קאָמפאַראַטיוו.

 

comparative linguistics

(די) פאַרגלײַכנדיקע (\פאַרגלײַכע(וו)דיקע) לינגוויסטיק; (די) קאָמפּאַראַטיווע לינגוויסטיק.

 

comparative literature

(די) פאַרגלײַכנדיקע (\פאַרגלײַכע(וו)דיקע) ליטעראַטור (פאָרשונג)

 

comparatively 

טאָמער פאַרגלײַכן; פאַרגלײַכנדיק; פון פאַרגלײַכע(וו)דיקן שטאַנדפּונקט;

{לומדיש:} לפי ערך [l(ə)fì-érəkh], דרומדיק: [l(ə)fì:-éyrəkh].

 

compare

פאַרגלײַכן;

{מער פאָרמעל, אָפטער וועגן „העכערע“ ענינים:} צוגלײַכן; ציען אַ פּאַראַלעל;

{לומדיש:} מאַכן (\ציען) אַ גזירה שווה [agzèyrə-shóvə], דרומדיק: [agzàyrə-shúvə].

 

!compare: You can’t compare

ני(ש)טאָ וואָס צו פאַרגלײַכן!; ס′איז קאַשע מיט מאָן!

{אַ קאַפּ לומדיש:} ס′איז הודו מיט כוש! [siz-hóydu|mit-kúsh], דרומדיק: [siz-hóydi:|mit-kísh], צפונדיק: [siz-héydu|mit-kúsh].

 

complain

האָבן אַ טענה [hobm-atáynə], דרומדיק: [h)ubm-atá:nə)]; אויסזעצן אַ טענה; באַקלאָגן זיך;

{אַז מען קומט מיט אַ סך טענות, אָדער אָפטמאָל מיט אַ טענה:} קומען מיט טענות [táynəs], דרומדיק: [tá:nis]; האָבן תרעומות [tarúməs], דרומדיק: [tarí:məs]; אויסזעצן חסרונות [khəsróynəs], צפונדיק: [khəsréynəs];

{אין די אויגן פון דעם קעגן וועמען מ′קומט מיט טענות און וואָס האַלט אַז זיי זײַנען אומבאַרעכטיקט:} זוכן קלאָגן; אויסזוכן חסרונות; אויסזוכן אַ פלעק; טשעפּענען זיך; גיין זוכן אויף וואָס זיך [avózakh] צו באַקלאָגן.

 

complaint

(די) טענה [táynə], דרומדיק: [tá:nə], ל″ר: טענות; (די) פּרעטענזיע;

{וועגן אָנגעקליבענע טענות, קוקנדיק שוין אין אַ געוויסער מאָס פון דרויסן אָדער פון שטאַנדפּונקט פון דעם אַקעגן וועלכע מען ברענגט טענות:} תרעומות [tarúməs], דרומדיק: [tarí:məs]; טענות ומענות [táynəz|əmáynəz], דרומדיק: [tá:nəs|əmá:nəs].

 

complicate

מאַכן קאָמפּליצירט; פאַרקאָמפּליצירן.

 

complicated

קאָמפּליצירט;

{דער עיקר וועגן מענטשלעכע סיטואַציעס:} פאַרוויקלט;

{נעגאַטיוויש, מיט בײַבאַדײַט אַז דאָ שטעקן אומנייקע פאַרקאָמפּליצירונגען צי אינטריגעס:} פאַרפּלאָנטערט.

 

 

!complicated: It’s complicated

ס′איז קאָמפּליצירט!

{וועגן מענטלשעכע סיטואַציעס:}

ס′איז פאַרפּלאָנטערט!; ס′איז פאַרוויקלט!;

{פראַזעס:}

ס′איז גאָרני(ש)ט אַזוי פּשוט! [póshət], דרומדיק: [pú:shət]; ס′איז ני(ש)ט קיין פּשוטע מעשה [póshətə|máysə], דרומדיק: [púshətə|má:(n)sə];  ס′איז ני(ש)ט איינפאַך!; ס′איז גאָרני(ש)ט אַזוי גרינג (\לײַכט) די זאַך צו פאַרשטיין.

 

complication

(די) קאָמפּליקאַציע (ל″ר: -ס).

 

comprehensive immigration reform

{אַמער.} אַרומנעמיקע רעפאָרם פון אײַנוואַנדערונג (געזעצן).

 

(.complete (v

פאַרענדיקן; אויסענדיקן; אויספאַרטיקן;

{לומדיש:} מסיים זײַן [məsáyəm-zayn];

{פראַזעס:} דערפירן צום גמר [gmár]; ברענגען צו אַ שלוס.

 

(.complete (adj

גאַנץ; {אַרכעאיש:} פולקום;

{אַ קאַפּ פיגוראַטיוו, מער אין זין פון ′אינגאַנצן′:} דורך און דורך אַ(ן); דורכאויסיק; פולשטענדיק;

{לומדיש:} לחלוטינדיק [lakhlútn-dik], דרומדיק: [lakhlítn-dik];

{לומדיש, דער עיקר וועגן אַ גײַסטיקן, מענשטלעכן ענין, דער עיקר צום גוטן:} שלימותדיק [shléyməz-dik], דרומדיק: [shláyməz-dik];

{פראַזע:} ס′זאָל ניט פעלן קיין הערעלע.

 

completely

אינגאַנצן; גאָר; פולשטענדיק; דורכאויס [du(r)khóys]; לחלוטין [lakhlútn];

  {הערה: פאַראַן קרײַזן און קלאַסן וואו מען פאָדערט שרײַבן דווקא „אין גאַנצן“ וואָס איז שוין אויך פאַרשפּרייט; די טראַדיציע אין דער מאָדערנער יידישער ליטעראַטור איז גראַדע מבחין צו זײַן צווישן דעם אַדווערב („אינגאַנצן אמת“) און דער קאָנבינאַציע פּרעפּאָזיציע + אַדווערב („אין גאַנצן לאַנד“)}.

 

comprehend

פאַרשטייןאויפכאַפּן [úfkhàpm], דרומדיק: [ó:(u)(ə)fkhàpm], ד″מ: [ífkhàpm]; באַנעמען;

{לומדיש:} תופס זײַן [tóyfəs], צפונדיק: [téyfəs]; משיג זײַן [másəg].

 

compulsion

(דער) צוואַנג.

 

compulsion: by compulsion

געצוואונגענערהייט [gətsvùngn-ərhéyt]; מיט צוואַנג; מיט גוואַלד;

{לומדיש, טאָמער וועגן אַ שטאַרקן אוממאָראַלישן צוואַנג (אָפטמאָל פיזיש צי סעקסועל)}: באונס [bəóynəs], צפונדיק: [bəéynəs].

 

compulsory

אָבליגאַטאָריש; אַלץ חוב [khóyv], צפונדיק: [khéyv]; אַלץ פליכט; האָבנדיק די פליכט; {אַרכעאיש:} מיט פאַרפליכטונג.

 

computer

(דער) קאָמפּיוטער (ל″ר: -ס).

 

(computer expert (/repairman

(Sער) קאָמפּיוטער טעכניקער (ל″ר: ø; בײַ טייל פּוריסטן: -ס); (דער) קאָמפּיוטערטשיק (ל″ר: -עס);

{אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} (דער) טעכניקער.

 

computer programmer

(דער) פּראָגראַמיסט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) פּראָגראַמיסטקע (ל″ר: -ס).

 

computer science

(די) קאָמפּיוטער וויסנשאַפט (ל″ר: -ן).

 

(.con (n

אַן אָפּנאַרערײַ; אַ פאַלשע מעשה [máysə], דרומדיק: [má:(n)sə]; אַ פאַלשע זאַךאַ קונקל⸗מונקל

{באַליבטע אַנגליציזמען:} אַ מאָנקי ביזנעס; אַ פייק.

 

!con: It’s a con

ס′איז — אָפּגענאַרט! [őb-gənàrt], דרומדיק: [őb-gənàrt].

 

(.con (v

אָפּנאַרן; אָפּטאָן אַ שפּיצל; שאַכער⸗מאַכערן; שווינדלען; כויכלען

{פראַזעס:} אָפּנאַרן פון די הענט ביז די פיס; אָפּטאָן אויף טערקיש.

 

con artist

אַ באַשווינדלער (ל″ר: ø, אויך: -ס), ל″נ: באַשווינדלערין (ל″ר: -ס); אַ בלאַטער חברהמאַן [khévrə-màn] (ל″ר: בלאַטע חברהלײַט [khévrə-layt]); אַן אָפּנאַרער (ל″ר: ø, אויך: -ס); אַ פאַרדרייער (ל″ר: ø, אויך: -ס), ל″נ: אַ פאַרדרייערקע (ל″ר: -ס); אַ שאַכער⸗מאַכער (ל″ר: ø, אויך: -ס);

{אַ קאַפּ לומדיש:} אַ רמאי [arámay], אויך [arámə] (ל″ר: רמאים [ramó(y)əm], דרומדיק: [ramú:əm]).

 

concede

{זאָגן בפירוש אַז מ′איז ניט גערעכט:} מודה זײַן [móydə-zayn], צפונדיק: [méydə-zayn]; צוגעבן („איך גיב צו, אַז…“); {לומדיש, מער עמפאַטיש:} זיך מודה ומתוודה זײַן [zəkh-móydə|umisvádə-zayn], צפונדיק: [zəkh-méydə|umisvádə-zayn];

{אָפּלאָזן אַוועלכע ניט איז פאָדערונגען אין גאַנג פון פאַרהאַנדלונגען:} מוותר זײַן (אויף) [məvátər-zayn];

{זאָגן בפירוש אַז אַ צווייטער האָט געוואונען:} קאַפּיטולירן; צוגעבן; נאָכגעבן [nógh-gèbm], דרומדיק: [núgh-gèybm].

 

concise

בקיצורדיק [bəkítsərdik]; צמצומדיק [tsímtsəmdik]; קורץ (געשריבן\אַרומגערעדט וכו′); געפּרעסט; סך⸗הכלדיק [sakhákldik]; קאָנדענסירט.

 

concisely

בקיצור [bəkítsər]; בצמצום [btsímtsəm]; קורץ; געפּרעסטערהייט; סך⸗הכלדיק [sakhákldik]; קאָנדענסירטערהייט;

{פראַזעס:} קורץ און שאַרף; צום ענין; צו דער זאַך

 

concept

(דער) באַגריף (ל″ר: -ן); (דער) (עצם) געדאַנק [étsəm], דרומדיק: [éytsəm] (ל″ר: -ען);

{לומדיש, אַקאַדעמיש:} (די) השגה [hasógə], דרומדיק: [h)asúgə)] (ל″ר: השגות).

 

conceptualize

פאַרשטיין דעם געדאַנק פון; באַגרײַפן; באַנעמען אַלץ;

{לומדיש:} משיג זײַן [másəg-zayn], אויך: [méysəg-zayn], דרומדיק: [máysəg-zayn].

 

conceptualization

(די) אײַנפאַרשטייעניש פונעם געדאַנק (פון); דער אופן פאַרשטיין [óyfm], צפונדיק: [éyfm]; (די) באַנעמונג; (די) אויפפאַסונג; (די) קאָנצעפּטואַליזירונג

 

(conciliate (between others

אַרײַנלייגן זיך אין אַ שלום [shóləm], דרומדיק: [shú:ləm]; שלום מאַכן; אויסגלײַכן; פאַרגלעטן;

{טאָמער אַלץ פּראָפעסיאָנאַל:} פאַרמיטלען; פירן פּשרנות [pashrónəs], דרומדיק: [pashrú:nəs].

 

conciliation

(די) אויסגלײַכונג (ל″ר: -ען); (דאָס\דער) אויסגלײַכן זיך;  (די) פּשרה⸗זוכונג [pshórə], דרומדיק: [pshú:rə].

 

conciliator

(דער) אויסגלײַכער (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); (דער) פּשרן [páshrən] (ל″ר: [pashrónəm], דרומדיק: [pashrú:nəm]), ל″נ: פּשרנטע [páshrəntə] (ל″ר: -ס).

 

conciliatory spirit

(אַ גײַסט פון) פּשרנות [pashrónəs], דרומדיק: [pashrú:nəs].

 

(condition (n.) (of or for something

(דער) תנאי [tnáy], דרומדיק: [tná:] (ל″ר: תנאים [tnó(y)əm], דרומדיק (אויך): [tnú:əm]); (די) באַדינגונג (ל″ר: -ען); (דער) באַדינג (ל″ר: -ען).

 

(condition) (n.) (state) 

{מער באַגרענעצט, עלעהיי פון אַ חפץ:} (דער) צושטאַנד; (דער) שטאַנד;

{מער אַלגעמיין, עלעהיי פון אַ געוויסן אָרט און צײַט:} (די) מערכה [ma(ə)rókhə], דרומדיק: ma(ə)rúkhə] (ל″ר: מערכות); (די) לאַגע; (די) פּאַלאָזשעניע

{אַרכעאיש, אויפגעלעבט ליטעראַריש:} (די) הייט.

{לומדיש:} מצב [mátsəv].

 

(condition (v.) (on something

געבן \ מסכים זײַן [máskəm-zayn] (וכו′) בתנאי… [bətnáy], דרומדיק: [:bətná]; מיט דער באַדינגונג…; מיטן באַדינג….

 

condom

 (דער) קאָנדאָם; (דער) פּרעזערוואַטיוו {אין רוסיש ריידנדיקע לענדער}; (דער) ראָבערל {אין ענגליש ריידנדיקע לענדער};

{הומאָריסטיש:} (דער) שמעקלדעקער [shmékldèkər] {אַ סברא געשאַפן פון הומאָר וועגן פון קלמן קאָוול אין 1980 — האָט זיך נישקשהדיק זינט דעמאָלט פאַרשפּרייט};  (דאָס) פראַנצייזישע היטעלע.

קאַמף.

 

conference

(די) קאָנפערענץ [konf(ə)rénts]; (דער) קאָנגרעס [kəngrés]; (דער) צוזאַמענפאָר;

{וואָס ס′קען אויכעט זײַן ווייניקער פאָרמעל:} (דער) צוזאַמענטרעף;

{וואָס ס′קען נאָר זײַן אַרום טראַדיציאָנעלע רבנים און עסקנים אין דער חרדישער וועלט:} (די) אסיפה [əsífə].

{אָפּלאַכעריש:} (די) קאָנפעראַנץ; (דער) קאָנאָגרעס; (דער) צוזאַמענזיץ; (די) שמסיפה [shməsífə]; {וואולגאַריש:} (דער) צוזאַמענפּיש.

 

conference call

(דער) קאָנפערענץ קלונג (ל″ר: -ען); (דער) קאָנפערענצישער קלונג (ל″ר: -ען).

 

conference: do/make/have a conference call

מאַכן (\באַשטעלן) אַ קאָנפערענץ קלונג.

 

(confidence (trust

(דער) צוטרוי [tsútroy]; (די) גלייבונג;

{וועגן מער ערנסטע פראַגן:} (דער) בטחון [bitókhn]; (די) אמונה [emúnə].

 

confirm

באַשטעטיקן; וועריפיצירןקאָנפירמירן;

{ליטעראַריש:} גרונטפעסטיקן.

 

confirmation

(די) באַשטעטיקונג (ל″ר: -ען); (די) וועריפיקאַציע (ל″ר: -ס); (די) אויטענטיזירונג (ל″ר: -ען);

{אַ קאַפּ פיגוראַטיוו:} (דער) הכשר⸗שטעמפּל [hékhshər-shtèmpl] (ל″ר: -עך; אויך: -ען);

{ליטעראַריש:} (די) גרונטפעסטיקונג (ל″ר: -ען);

{אזהרה: די המצאות „באַאמתונג“ און „באַיאָאונג“ פאַרשטייען ניט אָט די וואָס ריידן אויף יידיש נאַטירלעך}.

 

conflict

(דער) קאָנפליקט; (דער) צוזאַמענשטויס; (דער) צונויפשטויס; {אַרכעאיש, זשורנאַליסטיק פון נײַנצעטן און צוואַנציקסטן יאָרהונדערט:} שטרײַט, שטרײַט⸗פראַגן}.

{צווישן מענטשן און צדדים:} (דער) ס(י)כסוך [síkhsəkh], ל″ר ס(י)כסוכים [sikhsúkhəm]; (דער\די) מחלוקת [makhlóykəs], ל″ר מחלוקתן [makhlóykəsn]; (מער אינטעלעקטועל:} (דער) ווידעראַנאַנד; {מיט אַ טומל אַרום דעם ענין:} (דער) ויתרוצצו [vayìsróytsətsu] ל″ר ויתרוצצוס [vayìsrótsətsuz];

{דער עיקר צווישן מסקנות, געדאַנקען און שיטות:}  די חילוקי דעות (ל″ר) [khəlùkə-déyəs]; מחלוקת; (די) פּלוגתא [plúktə], ל″ר: פּלוגתות [plúktəs], {אביסל מער לומדיש:} פּלוגתאות [pluktó(y)əs]; {לומדיש:} פּירוד הלבבות [pèyrəd-al(ə)vóvəs];

 

conflict of ideas

(דער) ווידעראַנאַנד; געדאַנקען (דער\די) מחלוקת [makhlóykəs], ל″ר מחלוקתן [makhlóykəsn]; (די) חילוקי דעות (ל″ר) [khəlùkə-déyəs];

{ריינהאַרציק וועגן געדאַנקען אָן פּערזענלעכע פּניות בײַ די צדדים:} (דער\די) מחלוקת לשם שמים [makhlóykəs l(ə)shèm shomáyəm], (′אַ געראַנגל פון גאָטס וועגן′);

 

conflict of interest

(דער) קאָנפליקט פון אינטערעסן; (דער) אינטערעסן⸗קאָנפליקט; פּניות (בלויז ל″ר) [pní(y)əs] (‘אייגענע אינטערעסן′) {ווען דער קאָנטעקסט איז קלאָר}: „איר דאַרפט וויסן זײַן אַז ער האָט פּניות \ אַז בײַ אים [ba-ém] זײַנען דאָ פּניות}.

 

conflict: resolve the conflict

לייזן דעם קאָנפליקט; דערגיין אַ טאָלק צווישן די צדדים [dzdódəm], דרומדיק: [dzdú:dəm]; שלום מאַכן [shóləmàkhn], דרומדיק: [shú:ləmàkhn].

 

conflicted: state of inner conflict

(די) אינעווייניקסטע (\ אינערלעכע)  קווענקלעניש (\ איבערפרעגערישקײַט \ רעטעניש);

(דער) אינעווייניקסטער (\ אינערלעכער) געראַנגל (\ קאַמף  קאָנפליקט).

 

confluence

(די) צונויפטרעפונג (ל″ר: -ען); (די) צוזאַמענטרעפונג (ל″ר: -ען);

{דער עיקר וועגן טײַכן און וואַסערן:} (דער) צונויפגאָס (ל″ר: -ן); (די) צונויפגיסונג (ל″ר: -ען).

 

(.confuse (v. trans

צעטומלען (\צעמישן \ פאַרדרייען \ פאַרקלאַפּן) (עמעצן) דעם קאָפּ (צפונדיק: די קאָפּ); דרייען אַ קאָפּ; מאַכן מטוטשטש [mətúshtəsh], דרומדיק: [mətíshtəsh];

{לומדיש, צומאָל אין זין פון ענינים מער איידער וועגן דער הייסער מינוט:} מבלבל זײַן [məválbl-zayn].

 

confused

צעמישט; פאַרמישט; צעטומלט; מטושטש [mətúshtəsh], דרומדיק: [mətíshtəsh]); 

{לומדיש:} מבולבל [məvúlbl], דרומדיק: [məvílbl].

 

(confusion (mental state

(די) צעטומלעניש; (די) צעמישעניש; (די) פאַרמישטקײַט; (די) פאַרדרייעניש; (די) מטושטשדיקײַט [mətúshtəzh-dəkàyt], דרומדיק: [mətíshtəzh-dəkàyt].

 

(confusion (scene of

אַ בהלה [b(ə)hólə], דרומדיק: [b(ə)hú:lə]; אַ מהומה [məhúmə], דרומדיק: [məhímə]; אַ געפּילדער; אַ טאַראַראַם; אַ געטומל.

 

confusion: total confusion

אַ גרויסע בהלה [b(ə)hólə], דרומדיק: [b(ə)hú:lə]; יענע מהומה [yénə|məhúmə], דרומדיק: [yénə|məhímə]; אַ פולשטענדיקע פאַרמישעניש

{לומדיש:} אַ בהלה גדולה [ab(ə)hólə|gdóylə], דרומדיק: [ab(ə)hú:lə|gdóylə], צפונדיק: [ab(ə)hólə|gdéylə];

{נאָכמער לומדיש:} אַ טשטושא רבא [atishtúshə|rábə], דרומדיק: [atishtí:shə|rábə].

 

!Congratulations

{צו אַ פריידיקער פּערזענלעכער געשעעניש, אַרײַנגערעכנט: געבאָרן ווערן פון אַ קינד, בר⸗מצווה אָדער בת⸗מצווה, חתונה, אַ ברית, אַ יובל; אַ נײַע שטעלע, פּרעמיע אָדער אָנערקענונג וואָס ברענגט פרייד:} מזל⸗טוב! [mázltof];

{צו אַן אויפטו, צי אַ קליינעם צי אַ גרויסן, אַוואָס מ′האָט בפירוש אַליין אַדורכגעפירט בהצלחה:} (אַ) יישר⸗כח! [yìshər-kóyakh], אויך: [yàshər-kóyakh], פון קיצור וועגן: ש′כח! [sh-kóyakh]; {אַז עמעצער האָט בהצלחה געענדיקט אַן עקזאַמען קען מען אָנווענדן סײַ „יישר⸗כח“ (מיטן טראָפּ אויפן אויפטו גופא), סײַ „מזל⸗טוב“ מיטן טראָפּ אויף דער אָנערקענונג צו דעם אויפטו;

(צו אַ ממשותדיקן, גרויסן אויפטו:} בראַוואָ!

{צום טראָגן דעם ערשטן מאָל אַ נײַעם בגד, און אין טייל וואַריאַנטן בײַ אַוועלכער ניט איז שיינער נײַער זאַך וואָס מען האָט זיך געקויפט, למשל אַ דירה, אַן אויטאָמאָביל, אַן אַנדער וואָגיקן חפץ:} תתחדש! [tiskhádəsh].

{אין די מערסטע סעמאַנטישע תחומען פון „יישר⸗כח“, „בראַוואָ“, „תתחדש“ קען מען אויך אַ זאָג טאָן מיט גרויס וואַרעמקײַט: (אָט \ אײַ \ שוין איינמאָל) אַ מאַלאַד(י)עץ![malad(y)éts]; (אין רוסיפיצירטן אויסלייג: מאָלאָדעץ); פאַקטיש רופט מען דאָ אָנעט דעם בעל⸗אויפטו, דעם בעל⸗שמחה, דעם מענטשן וועמען מ′איז געקומען גראַטולירן „אַ מאַלאַד(י)עץ“ אין זין פון „שוין איינמאָל אַ גרויסער אויפטוער, וואָס ס′קומט אַזאַ איינעם בראַוואָ זאָגן“. „אַ מאַלאַד(י)עץ!“ איז אַ סברא דער עמאָציאָנעל און פּסיכיש וואַרעמסטער פון די קאָנגראַטולירונגס⸗אַרויסרופענישן אינעם הײַנטיקן יידיש, אָבער אין גרויסע טיילן פון דרומדיקן חרדישן יידיש איז ער כלל ניט בנמצא}.

 

congress

(דער) קאָנגרעס (ל″ר: -ן)

{אָפּלאַכעריש:} (דער) קאָנאָגרעס (ל″ר: -ן).

 

congressional

קאָנגרעס(⸗).

 

congressional committee

(דער) קאָנגרעס קאָמיטעט (ל″ר: -ן).

 

congressional oversight

(די) קאָנגרעס איבערזיכט; (די) קאָנגרעס השגחה [hazhgókhə], דרומדיק: [h)azhgúkhə)].

 

(connect (bring together or put in contact

פאַרבינדן; {אַרכעאיש:} פאַרקניפּן;

{וועגן מענטשן:} שטעלן אין פאַרבינדונג; שטעלן אין קאָנטאַקט; מאַכן אַ קאָנטאַקט צווישן.

 

(connect (consider the relationship of a thing to another

אײַנזען אַ שייכות [asháykhəs], דרומדיק: [ashá:khəs]; ציען אַ צווישן⸗שייכות; באַנעמען די פאַרבינדונגען;

{פראַזע:} ציען אַ ליניע (צווישן…).

 

connecting flight

דער צווייטער עראָפּלאַן (ל″ר: -ען); אַ פאַרבינדונגס⸗עראָפּלאַן (ל″ר: -ען); אַ פאַרבינדונגס⸗פלי (ל″ר: -ען).

 

connection

(די\דער) שייכות [sháykhəs] (ל″ר: -ן); (די) פאַרבינדונג (ל″ר: -ען); (די) אָנקערעניש (ל″ר: -ן).

 

?(connection: What’s the connection (between these two things

וואָס איז די שייכות? [sháykhəs]; מיט וואָס קערן זיי זיך אָן?;

{לומדיש:} וואָס איז די סמיכת הפּרשה? [smìkhəs-(h)apárshə];

{נאָכמער לומדיש:} מה שייך? [ma-sháyəkh].

 

conservative

קאָנסערוואַטיוו [konservatív]; {קען גילטן אין יידישן זין פון דער קאָנסערוואַטיווער באַוועגונג; אין פּאָליטישן זין פון זײַן קאָנסערוואַטיוו געשטימט מיט צי אָן אַ פּאַרטיי אין אַוועלכן ניט איז לאַנד וואָס רופט זיך גראָד מיטן נאָמען „קאָנסערוואַטיוו“; אין מער אַלגעמיינעם זין};

{טאָמער גייט די רייד אין אַלגעמיינעם זין וועגן אַ מענטש וואָס נייגט צו טראַדיציאָנעלע ווערטן לויט דער אייגענער דעפיניציע, קען אַזאַ יחיד הייסן אַ:} קאָנסערוואַטיווע(ר);קאָנסערוואַטאָר(ין)טראַדיציאָנאַליסט(קע); אַלטצײַטיקער(ין).

 

Conservative Judaism

(דער) קאָנסערוואַטיווער יודאַאיזם; (די) קאָנסערוואַטיווע באַוועגונג {אַוואו די שייכות מיט יידן איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט}; די קאָנסערוואַטיוון (ל″ר).

{מיט ביטול מצד אָרטאָדאָקסישע יידן:} (פון) שעכטערס סעמינערי.

 

Conservative Judaism: member, follower

 (דער) קאָנסערוואַַטיווער ייד [konservatívər (y)id]; (ער\זי) איז פון די קאָנסערוואַטיוון); {אַמעריקאַניש, צומאָל מיט ביטול מצד אָרטאָדאָקסישע יידן:} ער\זי איז קאָנסערוואַטיוו[konsóyvətiv].

 

conscience

(דער\דאָס) געוויסן;

{פראַזעס:} ליגן (עמעצן) אויפן האַרצן („פונדעסטוועגן ליגט אים אויפן האַרצן אָדאָס וואָס ער האָט אָפּגעטאָן“);

ס′האָט אַ טיאָכקע געטאָן די חרטה [kharótə], דרומדיק: [kharú:tə] („פונדעסטוועגן האָט איר אָ טיאָכקע געטאָן די חרטה אַלמאַי זי האָט אַזוינס אָפּגעטאָן“);

{אַרכעאיש אָבער ליטעראַריש אויפגעלעבט:} (די\דאָס) יאַנדעס;

  {הערה: „יאַנדעס“ (< יהדות ′יידישקײַט′) קען טאַקע האָבן דעם זין פון „געוויסן“; בעת מעשה דאַרף מען האַלטן פאַרן אויג (א) אַז בײַ אַ סך וואָס ריידן יידיש ווערט עס שוין פון לאַנג ניט באַנוצט און (ב) אַז עס האָט אויך אַ בײַ⸗באַדײַט פון „חוצפּה (צי אַפילו אַ העזה) אויפצועפענען אַ מויל און זאָגן אָפן, אַז אַוואָס⸗ניט⸗איז איז ניט⸗יושרדיק אָדער קרום“. הייסט דאָס אַז מיט אַ געהעריקן אַרײַנפיר, דער לייענער אָדער צוהערער זאָל ריכטיק אָנכאַפּן בלײַבט דאָס אַ לעבעדיקער וואָרט אינעם לשון}.

 

conscientious

געוויסנהאַפטיק; ערנסט⸗ערלעך; ערלעך⸗ענערגישאַרבעטזאַם

{לומדיש:} זריזותדיק [zrízəz-dik].

 

consciously

באַוואוסטזיניק; באַוואוסטזיניקערהייט;

{ע″ט:} וויסיגלעך {אַמאָליקע שרײַבונג: ווישיגליך};

{בײַ טייל פּוריסטן:} וויסיק.

 

consciousness

(דער) באַוואוסטזײַן; (די) באַוואוסטזיניקײַט.

 

consecutive

נאָכאַנאַנדיק;

{פראַזעס:} ע″פּ סדר [àlpə-séydər], דרומדיק: [(àlpə-sáydə(r]; איינער נאָכן אַנדערן.

 

consecutively

נאָכאַנאַנד [nòkha-nánd];

ע″פּ סדר [àlpə-séydər], דרומדיק: [(àlpə-sáydə(r]; איינער נאָכן אַנדערן.

 

(.consider (v

באַטראַכטןבאַקלערןאַרומקלערןזיך מיישב זײַן [məyáshəv-zayn];

האָבן אַ ישוב הדעת [y)ìshəv-(h)adá(ə)s)];

{אַרײַננעמען וואָס⸗ניט⸗איז, אַשטייגער אַ ספּעציפישן פּרט, אין אַ סעריע זאַכן וואָס ווערן באַטראַכט:}

נעמען אין באַטראַכטאַרײַננעמען אין דער באַטראַכטונגאַרײַננעמען אין חשבון[khézhbm]; {לומדיש:} אַרײַנלאָזן אין דער שקלא וטריא [shàklə-ftáryə];

{האָבן אַ פעסטע מיינונג וועגן אַ זאַך, אָפטמאָל וועגן אַ מענטשן, דער עיקר אין זין פון האַלטן, אַז אַ געוויסע שילדערונג איז גוט צוגעפּאַסט אַפדערויף:} האַלטן (\רעכענען) — פאַר אַ — („די סטודענטן האָבן שוין פון לאַנג אָט דעם לערער געהאַלטן פאַר אַ לא⸗יוצלח“).

 

considerate

סימפּאַטיש צו אַנדערע; באַטראַכטנדיק אויך יענעם; האַלטנדיק אויך יענעם אין זינען.

 

(consideration (for others

(די) סימפּאַטישקײַט צו אַנדערע; (דאָס\דער) באַטראַכטן אויך יענעם; (דאָס\דער) האַלטן אויך יענעם אין זינען.

 

(considerations (motives

(די) מאָטיוון (ל″ר; ל″י: דער מאָטיוו); (די) באַטראַכטונגען (ל″ר; ל″י: די באַטראַכטונג; (די) טעמים [táyməm], דרומדיק: [t(ə)á:məm] (ל″ר; ל″י: דער טעם [tám]).

 

(considering that (bearing in mind that

נעמענדיק אין אַכט (\באַטראַכט), אַז; האַלטנדיק פאַרן אויג, אַז; רעכענענדיק זיך מיט דעם, אַז;

 

(.consonant (n

(דער) קאָנסאָנאַנט (ל″ר: -ן).

 

(contain (have, hold, include

אַרײַננעמען אין זיך; פאַרמאָגן;

{לומדיש:} כולל זײַן [kóyləl-zayn], צפונדיק: [kéyləl-zayn].

 

(contain (keep at bay

צוריקהאַלטן; אײַנצאַמען.

 

(container (for food

{טאָמער אַ קאַרטאָנענער:} (דער) קאַרטאָן (ל″ר: -עס; אויך: -ען); (דער) האַלטער (ל″ר: -ס);

{מער היימיש:} (דאָס\דער) קעסטעלע (ל″ר: -ע); (דאָס\דער) קאָרבקעלע (ל″ר: -ך).

 

(container (for shipping

(דער) קאָנטיינער (ל″ר: -ס).

 

containment

(די) אײַנצאַמונג; (די) אײַנהאַלטונג.

 

conspiracy

(די) קאָנספּיראַציע (ל″ר: -ס); (דער) יד⸗אחת [yadákhəs]; (די) צונויפדברעניש [tsənóyv-dàbrənish], צפונדיק: [tsənéyv-dàbrənish] (ל″ר: -ן);  (די) פאַרשווערונג (ל″ר: -ען); (די) סודותדיקע צוזאַמענריידעניש [sóydəz-dikə], צפונדיק: [séydəz-dikə]; (דער) געהיימער הסכם [héskəm];

{לומדיש:} (די) קנוניא [knúnyə], דרומדיק: [knínyə].

 

conspiracy theory

(די) קאָנספּיראַציע טעאָריע [təóryə] (ל″ר: -ס); (די) אינטריגע טעאָריע (ל″ר: -ס).

 

conspire

מאַכן יד⸗אחת [yadákhəs]; קאָנספּירירן; זיך פאַרשווערן; מאַכן אַ סודותדיקן הסכם [asòydəz-dikn|héskəm], צפונדיק: [asèydəz-dikn|héskəm];

{לומדיש:} מאַכן אַ קנוניא [knúnyə], דרומדיק: [knínyə].

 

constipation

עצירות [atsírəs];

{איידל⸗לשון:} אַ האַרטער מאָגן

 

constitution

(די) קאָנסטיטוציע [kòn-stətútsyə] (ל″ר: -ס).

 

constitutional (legal) argument

(די) קאָנסטיטוציאָנעלע לעגאַלע אײַנטענהונג [áyn-tàynung], דרומדיק: [á:n-tà:nink] (ל″ר: -ען).

 

constitutional convention

(די) אסיפת קאָנסטיטוציע [asífəs|kòn-stətútsye]; (דער) קאָנסטיטוציע⸗צוזאַמענפאָר.

 

constitutional crisis

(דער) קאָנסטיטוציע⸗קריזיס (ל″ר: -ן; אויך -ער).

 

constitutional debate

{מער בנוגע ווי אַזוי וואָס אויסטײַטשן צו אַ הײַנטיקן ענין:} (דער) קאָנסיטוציאָנעלער וויכוח [vəkúəkh], דרומדיק: [vəkí:yəkh]; (די) קאָנסטיטוציאָנעלע דעבאַטע (ל″ר: -ס);

{מער בנוגע דעם פאַרשטאַנד פון דער לכתחילהדיקער כוונה:} (די\דער) קאָנסטיטוציאָנעלע(ר) מחלוקת [makh-lóykəs], צפונדיק: [makh-léykəs] (ל“ר -ן).

 

constitutional lawyer

(דער) קאָנסטיטוציע אַדוואָקאַט.

 

constitutionally speaking

אויב ריידן (\רעדן) מכח דער קאָנסטיטוציע [məkóyəkh], צפונדיק: [məkéyəkh];

פון שטאַנדפּונקט פון דער קאָנסטיטוציע; וואָס איז שייך דער קאָנסטיטוציע [i(z)sháyəkh].

 

(.consult (v. accus

פרעגן בײַ; אַ פרעג טאָן בײַ.

 

(consult (with

{בײַ אַ מענטשן:} זיך אַן עצה האַלטן (מיט)אַן עצה פרעגן (בײַ); {מער אין „סעקולערע קרײַזן“:} זיך באַראַטן (מיט);

{טאָמער וועגן אַ פּשוטן, גיכן ענין:} אַ פרעג טאָן (בײַ) [afrékton-ba];

{לומדיש:} זיך שואל עצה זײַן (בײַ) [zəkh-shòyəl-éytsə-zayn], דרומדיק: [zəkh-shòy(ə)l-áytsə-za:n], צפונדיק: [zəkh-shèy(ə)l-éytsə-zayn];

{אין אַ ווערק אָדער בוך:} נאָכקוקן (אין)אַרײַנקוקן (אין); {טאָמער וועגן אַ פּשוטן, גיכן ענין:}אַ קוק טאָן (\כאַפּן(אין).

 

consultant

(דער) קאָנסולטאַנט (ל″ר: -ן); בעל⸗יועץ [bal-yóyəts], צפונדיק: [bal-yéyəts] (ל″ר: בעלי⸗עצה [bàlə-éytsə], דרומדיק: [bàlə-áytsə]; אויך: בעלי⸗יועצים [bàlə-yəéytsəm], דרומדיק: [bàlə-yəáytsəm]);

{טאָמער לאו דווקא פאָרמעל:} עצה⸗געבער [éytsə-gèbər], דרומדיק: [(áytsə-gèybə(r] (ל″ר: ø; דיאַלעקטיש אויך: -ס); בעל⸗עצה [bal-éytsə], דרומדיק: [bal-áytsə] (ל″ר:  בעלי⸗עצה [bàlə-éytsə], דרומדיק: [bàlə-áytsə];).

 

(.contact (n

(דער) קאָנטאַקט (ל″ר: -ן); (די) פאַרבינדונג (ל″ר: -ען);

{דער עיקר וועגן זאַכן, ניט מענטשן:} (דער) באַריר (ל″ר: -ן).

{אינעם זין פון רעגלמעסיקע באַציאונגען צווישן מענטשן:}

(האָבן) באַציאונגען; (ל″ר:) (האָבן) קאָנטאַקטן (ל″ר);

{לומדיש:} (האָבן) מחזקות [makh-zókəs], דרומדיק: [makh-zúkəs]; (האָבן) מגע ומשא [màgə-másə]; {מער עמאָטיוו און אָפטער גענוצט נעגאַטיוויש:} (האָבן) עסקים [asókəm], דרומדיק: [asúkəm].

 

(.contact (v

זיך שטעלן אין קאָנטאַקט מיט; זיך שטעלן אין פאַרבינדונג מיט.

 

contact lenses

(די) קאָנטאַקט⸗לינדזן (ל″ר).

 

contact: be in contact with

זײַן אין קאָנטאַקט מיט.

 

contact: get in contact with

זיך שטעלן אין קאָנטאַקט מיט; קומען אין קאָנטאַקט מיט;

{אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} אויסזוכןטרעפןגעפינען;

{אינטים סלענגיש:} פּאַקן.

 

(contacts (on smartphone or other devices

(די) קאָנטאַקטן (ל″ר);

{טאָמער ניט קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} (די) עלעקטראָנישע קאָנטאַקטן (ל″ר).

 

contagious

קלעפּיק; אָנשטעקע(וו)דיקאָנשטעקנדיק.

 

contagious: it’s contagious

ס′איז קלעפּיק; מ′קען זיך דערפון אָנשטעקן; ס′איז אָנשטעקע(וו)דיק.

 

contempt: hold in (/regard with) contempt

האָבן (צו עמעצן\עפּעס) ביטול [bítl]; באַציען זיך מיט ביוטל (צו); האָבן פאַרראַכט(ונג) (צו);

{פראַזעס, עמאָטיוו:} האָבן אין באָד; האָבן אין טראָק; האָבן אין דר′ערד

{מיט אַן אָנצוהערעניש אויפן אָפּשטאַם פונעם זאָגער, צי דרומדיק⸗חסידיש — צי צפונדיק⸗מתנגדיש:} האָבן אין דער לינקער פּאה [péyə], דרומדיק: [páyə] ∼ האָבן אין דער לינקער פּיאַטע [pyátə] {אין ביידע פאַלן אָפטמאָל בעל⸗פּה „אין די“ [ìndə] אָנשטאָט „אין דער“}.

 

contempt: hold in contempt of court

דערקלערן פאַר האָבן ביטול צום געריכט [bítl];

{טאָמער וועגן אָדער נוצנדיק אימאַזשן פון בית⸗דין:} האַלטן פאַר אַ מבטל בית⸗דין [am(ə)vátl|béz(d)n].

 

contemptible

נידערטרעכטיק; פּאַסקודנע(ר); מיאוס [míyəs]; עקלהאַפט(יק).

 

contemptuous

מיט ביטול [mit-bítl]; ביטולדיק [bítl-dik]; מיט פאַרראַכט(ונג); פאַראַכטלעך;

 

contemptuously

אָן קיין שום דרך⸗ארץ [òn-kéyn-shùm|der(ə~)khérəts],

דרומדיק: [ùn-káyn-shìm|de(y)r(ə~)khéyrəts]; פון אויבן אַראָפּ(עט); מיט גרויס פאַרראַכטונג.

 

(.continent (n

(דער) קאָנטינענט (ל″ר: -ן); (דער) וועלט⸗טייל (ל″ר: -ן).

 

contradict

(פּרובירן) אָפּפרעגן; זיך אַרויסזאָגן (אַ)קעגן

{טאָמער דווקא בעל⸗פּה:} ריידן (\רעדן) (אַ)קעגן

{אַרכעאיש:} ווידערשפּרעכן;

{לומדיש:} סותר זײַן [sóysər-zayn], צפונדיק: [séysər-zayn]

{ע″ט און ליטעראַריש:} אָפּווענדן;

{פראַזעס:} קומען מיט אַ סתירה [stírə]; קומען מיט אַ (האַרבער) קשיא [káshə].

 

contradiction

(די) סתירה [stírə] (ל″ר: סתירות [stírəs]);

{אין טייל קרײַזן אַרכעאיש:} (דער) ווידערשפּרוך (ל″ר: -ן);

{באַליבט אין געוויסע וועלטלעכע קרײַזן געלערנטע:} (דער) ווידעראַנאַנד (ל″ר: -ן);

{ע″ט און ליטעראַריש:} (די) אָפּווענדונג (ל″ר: -ען).

 

(.contrarian (n

אַ זאָגער אויף פאַרקערט; אַ משה קאַפּויער;

{אַ קאַפּ לומדיש:} אַן איפּכא⸗מסתבראניק [anìpkhə-mistábrə-nik] (ל″ר: -עס), ל″נ: איפּכא⸗מסתבראניצע (ל″ר: -ס);

{מער לומדיש:} אַ בעל⸗סותר [bàl-sóysər], צפונדיק: [bàl-séysər]; אַ בעל⸗היפּוכים [abàl-hipúkhəm].

 

(.contrarian (adj

פאַרקערט⸗זאָגנדיק; משה⸗קאַפּויערדיק; אַקעגנשטעלנדיק; קעגנזעצלעך;

{אַ קאַפּ לומדיש:} איפּכא⸗מסתבראדיק [ìpkhə-mistábrə-dik]; סתירהדיק [stírə-dik];

{מער לומדיש:} בעל⸗סותרדיק [bàl-sóysər-dik], צפונדיק: [bàl-séysər-dik]; היפּוכימדיק [hipúkhəm-dik].

 

contrary: on the contrary

{אָנהייב (ווי אַ קאָניונקציע), צי אינמיטן דער פראַזע:} פאַרקערט;

פּונקט פאַרקערט [pùnkt|farkért], דרומדיק: [(pì:nkt-fa(r)kéyət (/farkért]; {לומדיש:}להיפּוך [l(ə)héypəkh], דרומדיק: [l(ə)hápəkh];

{בדרך כלל אָנהייב פראַזע; אָפטמאָל אַלץ אויסרוף פאַר⸗זיך:} אדרבא! [ádəràbe];

{לומדיש, און מיטן טראָפּ, מיט אַ לאָגידער זיגערישקײַט, אויף דער פּינקטלעכקײַט פון דער פאַרקערטקײַט:} איפּכא מסתברא! [ípkhə-mìstábrə].

 

(contribution (financial

(דער) צושטײַער [tsúshtayər]; {אָבער אין דער ווערבאַלער פראַזע „געבן צושטײַער“ פאַלט דער טראָפּ אויפן פאָלגנדיקן טראַף: [tsushtáyər]};

(די) מתנה [matónə], ל″ר מתנות {אַוואו ס′איז קלאָר דער אינסטיטוציאָנעלער קאָנטעקסט}; (די) באַשטײַערונג; (דער) בײַשטײַער; {מעגלעך אויך, ווען דער געבער איז אַ פאַרמעגלעכע אינסטיטוציע, און די בײַשטײַערונג איז אַ בכבודיקע:} (די) סובווענץ; (די)סובסידיע [supsídyə]; {אַז ס′איז פאַר אָרעמעלײַט, פאַר אַ אביון:} (די) נדבה [n(ə)dóvə], ל″ר: נדבות [n(ə)dóvəs] {דער באַנוץ פון „נדבה“ אויף אַ געבעטענער אָרגאַניזאַציאָנעלער בײַשטײַערונג אין טייל פּוריסטישע קרײַזן, רופט אַרויס געלעכטער בײַ די וואָס ריידן יידיש נאַטירלעך; ס′ברענגט פאַרקערט געפילן פון נאָסטאַלגיע טאָמער מיט גענדזנפיסלעך; נאָכמער אין אַלטן בקשה פאָרמל „שענקט אַ נדבה“}.

 

(contribution (non-financial

(דער) חלק [khéylik] אין דער זאַך; אָנטייל [ónt(ey)l] (אין…); ממשותדיקע הילף [mamòshezdikə-hílf].

 

(.control (n

(די) שליטה [shlítə]; (דער) קאָנטראָל.

 

(.control (v

קאָנטראָלירן; געוועלטיקן איבער; הערשן איבער; האָבן די שליטה איבער [shlítə].

 

control: self-control

די שליטה איבער זיך [shlítə]; (דער) זעלבסט⸗קאָנטראָל.

 

conventional

אײַנגעפירט; אײַנגעפעסטיקטברייט⸗אָנגענומען; ברייט⸗אײַנגעשטעלט; קאָנווענציאָנעל;

{טאָמער מיטן באַדײַט פון ′(אַ געדאַנק וואָס איז) ניט אָריגינעל, שעפעריש אָדער געוואַגט′:} ני(ש)ט⸗געוואַגט; אומגעוואַגט; סקאַרבאָוועטראַדיציאָנעלסטאַנדאַרד.

 

conventional wisdom

דער אַלגעמיינער קוק (אויף דעם); די אָנגענומענע מיינונגען (ל″ר); די געוויינ(ט)לעכע חכמה [khókhmə];

{לומדיש:} אַ דעת הכלל [adà(ə)s-(h)aklál].

 

conversation

(דער) שמועס (ל″ר: -ן);

{אַרכעאיש, צײַטונגס⸗שפּראַך, פאַרבליבן בײַ טייל חרדים אין זין פון אַ מער פאָרמעלן, אָפציליעלן דורכריידן זיך, אַשטייגער מיט אַ חשובער פּערזענלעכקײַט, צווישן דיפּלאָמאַטן, קעגנאיבער דעם טאָגטעגלעכן „שמועס“}: (דער) געשפּרעך (ל″ר: -ן);

  {אזהרה: דער באַנוץ פון „איבעררייד“ (צי „איבעררעד“) אויף אַ שמועס סתם גייט ניט, ווײַל בײַ אַ סך, אין פאַרשיידענע דיאַעלקטן, איז עס גאָר טײַטש: „אַ בייזער שמועס“; ס′איז אָבער אַ באַליבטער לס″נ פאַרן וואָרט „קריג“ אַז מען וויל אַ קאַפּ פאַרגלעטן}.

 

conversation: have a conversation

{צווישן נאָענטע און אייגענע:} כאַפּן אַ שמועסזיך (אַ)דורכריידן (\רעדן)

זיך (אַ)דורכשמועסן [a)dú(r)kh-shmùəsn)], דרומדיק: [a)dórəkh-shmì:(ə)sn)], טיילן ד″מ:

 [a)dé(r)kh-shmì:(ə)sn)], [(a)díkhshmì:(ə)sn)]; 

{אַרכעאיש, צײַטונגס⸗שפּראַך, פאַרבליבן בײַ טייל חרדים אין זין פון אַ מער פאָרמעלן, אָפציליעלן דורכריידן זיך, אַשטייגער מיט אַ חשובער פּערזענלעכקײַט, צווישן דיפּלאָמאַטן, קעגנאיבער דעם טאָגטעגלעכן „שמועס“}: פירן אַ געשפּרעך.

 

conversation: have long, casual conversations

פּלוידערן סתם [stám]; זיך צעריידן (\צערעדן); זיך צעשמועסן;

{פראַזע:} זיך אַרײַנלאָזן אין נײַן מאָס רייד.

 

converse

פירן אַ שמועס [shmúəs], דרומדיק: [shmíyəs]; זיך (אַ)דורכשמועסן [zəkh-(a)dú(r)kh-shmùəsn], דרומדיק: [zəkh-(a)dór(ə)kh-shmìy:əsn], ד″מ אויך: [zəkh-(a)dérkh-shmíyəsn] צי [zəkh-(a)dí(r)kh-shmíyəsn]; ריידן (\רעדן).

 

(conversion (religious

{אויף צו ווערן אַ ייד:} (דער) גיור [gíyər] ,[gíyur]. (דער\דאָס) זיך מגייר זײַן [zəkh-məgáyər-záyn]; דער\דאָס ווערן אַ ייד {צוויידײַטיק, גענוצט אויך אויף אַ יידן, וואָס קערט זיך אום צו יידישקײַט}; דער\דאָס יידישן זיך {וועגן אַ פרוי; בײַ אַ מאַנסביל איז דאָ דער טײַטש ′לאָזן זיך אָפּמַלְן′}.

{אַז אַ ייד ווערט אַ קריסט:} (דער) שמד [shmad] {מיט ביטול און פאַרדרוס}; (דער\דאָס) זיך שמדן [shmádn]; (די) טויפונג {מיט ביטול}; (דער\דאָס) אויסבײַטן דאָס(\דעם) רענדל{ליטעראַריש, מיט פאַרטראַכטקײַט; (דער\דאָס) איבערקניידלען זיך {אָפּלאַכעריש און ביטולדיק}; (דער) באַפּטיזם {מער נייטראַל}; (די) אַפּאָסטאַזיע {מער נייטראַל און מער וועגן פענאָמען איידער אַ פּרט⸗פאַל}; (דער\דאָס) ווערן אַ קריסט {נייטראַל, שייך צו אַיעדן וואָס ווערט אַ קריסט, לאו דווקא אַ ייד}.

{שייך צו אַוועלכע ניט איז רעליגיעס און איבערבײַטענישן:} (די) רעליגיעזע קאָנווערסיע; (דער) רעליגיעזער איבערגאַנג;  (דער\דאָס) איבערבײַטן די רעליגיע, {אַרכעאיש און דיאַלעקטיש:} טוישן די רעליגיע.

 

 

(.convict (n

(דער) פאַרשפּאַרטער, ל″נ: (די) פאַרשפּאַרטע (ל″ר: פאַרשפּאַרטע);

(דער) פאַרמשפּטער וואָס זיצט [farmíshpətər|vo-zítst], ל″נ: (די) פאַרמשפּטע וואָס זיצט (ל″ר: פאַרמשפּטע…);

{מיט אַ קאַפּ ביטול:} (דער) תפיסהניק [tfísənik], ל″נ: (די) תפיסהניצע [tfísənitsə];

{שפּאַסיק⸗לומדיש:} (דער) יושב חד⸗גדיא [yóyshəv|khàd-gádyə]; ל″נ: (די) יושבת חד⸗גדיא [yəshévəs|khàd-gádyə];

{מיט אַ רמז (אָדער נאָכמער) אַז דעם מענטשן פאַרשפּאַרט מען אומיושרדיק:} (דער) אסיר[ásər] (ל″ר: אסירים [asírəm]);

{טאָמער האַלט מען אַז דער מענטש איז צוליב אַנטיסעמיטיזם פאַרשפּאַרט: (אָפטער אין ל″ר): אסירי ציון [asírey-tsíyən], ל″י: אסיר ציון [àsər-tsíyən].

 

(.convict (v

פאַרמשפּטן [farmíshpətn]; געפינען פאַר שולדיקפּסקענען [páskənən] פאַר אַ שולדיקן;

{לומדיש:} דן זײַן לחיוב [dán-zayn|ləkhíyəv]; אָפּפּסקענען אַז חייב [óp(p)àskəkən|az-kháyəv].

 

(conviction (belief

(די) איבערצײַגונג (ל″ר: -ען); (די) אמונה [əmúnə] {בלויז בײַ אַ טייל קען דאָ גילטן די אויסשפּרייטונג פונעם לכתחילהדיקן רעליגיעזן באַדײַט};

{טאָמער ווערט באַטאָנט די זיכערקײַט בײַ זיך וועגן אַ זאַך:} (די) איבערגעצײַגטקײַט; (די)זיכערקײַט (בײַ זיך); (די) אײַנגעגלייבטקײַט [áyn-gəglèyptkayt]; (די)צווייפל(ל)אָזיקײַט [tsvéyfl-òzikayt].

 

(conviction (of a crime

(די) פאַרמשפּטונג [farmíshpətung] (ל″ר: -ען); (דער) שולד⸗פּסק [shúld-psàk] (ל″ר: שולד⸗פּסקים [shúld-psòkəm], דרומדיק: [shíld-psùkəm]).

 

convince

איבערצײַגן [íbərtsàygn], דרומדיק: [íbətsá:gn]; מאַכן גלייבן {געוואָרן אָבער צווייטײַטשיק צוליבן נײַערן באַנוץ פונדערפון אין זין פון ′מאַכן אַן אָנשטעל′};

{ווערבן וואָס פאַר⸗זיך ווײַזן זיי אָנעט אויף אַן השפּעה אויף עמעצן סתם; מיטן צוגאָב פון <דער מענטש וואָס מען גייט באַאײַנפלוסן> + <זאָל>, און אַנדערע קאָנסטרוקציעס, דערגייט מען צום זין פון איבערצײַגונג גופא:} משפּיע זײַן [mashpíyə-zayn] (אויף <עמעצן>);באַאײַנפלוסןבאַווירקן: „זי האָט אויף אים משפּיע געווען ער זאָל ווערן אַ מיטגליד“}.

 

convincing

איבערצײַגעוודיק [ìbərtsáygəvdik]; איבערצײַגנדיק; {אַרכעאיש, צײַטונגס⸗שפּראַך:}איבערצײַגנד;

{פראַזעס:} וואָס איז שטאַרק משפּיע [mashpíyə]; וואָס באַווירקטוואָס קען איבערבײַטן די מיינונג, {מער פאָרמעל:} וואָס קען ענדערן די אײַנשטעלונג.

 

cook

קאָכן; אָפּקאָכן; אויסקאָכן.

 

cool

קיל.

 

(cool (good, fun, enjoyable, well done

 ס′איז אָלרײַט [ò:||rá:y:t]; אָקיי [:ò:||ké:y]; וואויל⸗און⸗גוט.

אַ מחיה [am(e)kháyə]; מחיהדיק [məkháyədik]; אַ מאכל! [máykhl], מאכלדיק[máykhldik]; או וואַ! [uvá]; געלונגען! [g(i)lúngn]; אַן אײַנפאַל!; גוט! אָקיי!; ש′כח! [sh(ə)–kóyakh]; ממש קול [màməsh kúl] {סטודענטיש}.

 

(cool off (emotionally

זיך אָפּקילן; זיך אײַנשטילןזיך באַרואיקן.

 

cooling off period

{טאָמער פאַרדערפאַר, די צדדים אין אַ מחלוקת זאָלן זיך באַרואיקן איידער מען קומט צום טיש:} אַן אָפּקילונגס⸗צײַטאַ צײַט אויף אָפּקילן זיך;

{טאָמער וועגן געזעץ, אַז נאָכן אונטערחתמענען מעג דער קונה חרטה האָבן אין משך פון אַ באַשטימטער צײַט:} אַן איבערקלערונגס⸗צײַטאַ צײַט אויף זיך מיישב זײַן [m(ə)yáshəv].

 

(.coordinate (n

(דער) קאָאָרדינאַט [k(o)òrdənát] (ל″ר: -ן).

 

(.coordinate (v

קאָאָרדינירן.

 

coordination

{גיכער וועגן אַן איינצלפאַל:} (די) קאָאָרדינירונג (ל″ר: -ען);

{גיכער וועגן אַ מער סטאַבילער באַציאונג צווישן צוויי ישן:} (די) קאָאָרדינאַציע.

 

 

(cope (with

זיך אַן עצה געבן (מיט); זיך ספּראַווען (מיט); זיך באַגיין (מיט).

 

(.copy (v

{פאָטאָגראַפיש צי מעכאַניש:} קאָפּירן; אָפּקאָפּירן;

{מיט דער האַנט:} אָפּשרײַבן; איבערשרײַבן;

{טאָן אַזוי ווי אַנעדערע צי פריערדיקע:} נאָכמאַכן; אימיטירן; {ביטולדיק:} נאָכמאַלפּעווען [nókh-màlpəv(ə)n].

 

(Cordovero, Moshe (1522–1570

ר′ משה קאָרדאָווערא [reb-móyshe|kordóverə], צפונדיק: [reb-méyshe|kordóverə]];

דער רמ″ק [der-ramak];

דער „פּרדס רימונים“ [dər-pàrdəs-rəmóynəm], צפונדיק: [dər-pàrdəs-rəméynəm];

געבאָרן: צפת (?); געשטאָרבן: צפת.

 

(corn (vegetable

(די) קוקורוזע.

 

(corn (on feet

(די) מאַזאָליע (ל″ר: -ס); (דער\די\דאָס) הינער⸗אויג (ל″ר: -ן);.

 

corner

(דער) ווינקל (ל″ר: -עך; אויך: -ען); {צאַרטלעך היימיש:} (דאָס\דער) ווינקעלע (ל″ר: -ך);

{טאָמער אַוואו ס′טרעפן זיך צוויי גאַסן, דער עיקר בײַ אַ נ′ פאָרמע:} (דער) ראָג (ל″ר: -ן); (דער) ווינקל (ל″ר: -עך; אויך: -ען).

 

(.correct (v

קאָרעגירן; פאַרריכטן; אויסבעסערן;

{לומדיש:} מתקן זײַן [məsákn-zayn].

 

correct (or proofread) a text

מאַכן די הגהה [hagóə], דרומדיק: [h)agú:ə)]; לייענען קאָרעקטור;

{לומדיש:} מגיה זײַן [məgíyə-zayn];

{ש″ש:} כאַפּן די גרײַזן.

 

(.correct (adv

ריכטיק; {דער עיקר בנוגע גראַַמאַטיק, אויך:} קאָרעקט.

 

!correct: That’s correct

ריכטיק!ריכטיק געזאָגט געוואָרן!טאַקע אַזוי!; אַזוי איז עס!; בפירוש אַזוי [bəféyrəsh|azóy], דרומדיק: [bəfáyrəsh|azóy], צפונדיק: [bəféyrəsh|azéy].

 

!correct: You are correct

דו ביסט גערעכט \ איר זײַט (\זענט) גערעכט!.

דו האָסט רעכט!; \ איר האָט רעכט!.

 

(correction (of an error

(דער) תיקון⸗טעות [tìkn-tóəs], דרומדיק: [tìkn-tú:əs] (ל″ר: -ן);

(די) אויסבעסערונג (ל″ר: -ען); (די) (אויס)פאַרריכטונג (ל″ר: -ען).

 

 (correction (in an argument

(די) קאָרעגירונג (ל″ר: -ען); (די) פאַרריכטונג (ל″ר: -ען); (די) אויסבעסערונג (ל″ר: -ען).

 

(.correlate (n

(דער) קאָרעלאַט (ל″ר -ן).

 

(.correlate (v

קאָרעלירן; אַוועקשטעלן אַ שייכות [sháykhəs], דרומדיק: [shá:khəs]; באַשטימען דעם שייכות; פאַרבינדן.

 

correlation

(דער) צווישן⸗שייכות [tsvíshn-shàykhəs]; (די) קאָרעלירונג (ל″ר: -ען); (די) פאַרבינדונג (ל″ר: -ען).

 

corner

(דער) ווינקל;

{דימינוטיוו מיט צאַרטקײַט, היימישקײַט, אָפטמאָל אין זין פון אַ באַליבט אָרט אויף טרעפן זיך בײַ צוויי נאָענטע:} (דער\דאָס) ווינקעלע [vínkalə].

 

corner: corner of two streets

{אַוואו ס′טרעפן זיך צוויי גאַסן אין שטאָט בײַ אַ נון⸗טרעפונג:} (דער) ראָג (ל″ר: -ן); (דער) ווינקל (ל″ר: -עך, אויך: -ען).

 

(corner: at the corner of (two streets

אויפן (\בײַםראָג (\ווינקל).

 

corny

האַמעטנענאַרישעוואַטעטעם⸗לאָז [támloz]; חן⸗לאָז [khéynloz]; {בײַ טייל פאַררעכנט וואולגאַריש, בײַ אַנדערע גלאַט אומפאָרמעל שפּאַסיק:} פּאָצעוואַטע {וואָס קען אַ קאַפּ פאַרווייכערט ווערן:} אַ ביסל פּאָצעוואַטע.

 

coronation

(די) באַקרוינונג (ל″ר: -ען); (די) קאָראָנאַציע (ל″ר: -ס).

 

coronavirus

(דער) קאַראָנאַ⸗ווירוס; (די) קאַראָנע.

 

corpse

(דער) בר⸗מינן (ל″ר: -ס); (דער) באַרמען (ל″ר: -ס); (דער\די) באַרמענע (ל″ר -ס);

{אַ קאַּפּ איידעלער אין ל″י}: (דער) מת [més] (ל″ר {בדרך כלל מיט אַ ברייטערן מיין, אַשטייגער די געשטאָרבענע פון אַגעוויסער געשעעניש, אָדער בכלל}: מתים [méysəm], דרומדיק: [máysəm]); 

{בייגעוודיק:} (די\דער) טויטע(ר);

{פאַראיידלט; בייגעוודיק:} (די\דער) געשטאָרבענע(ר);

{מיט גרויס ביטול, אָנווענדנדיק דעם טערמין וועגן אַ חיה:}

(דער) פּגר [péygər], דרומדיק: [(páygə(r]; (די) פּגירה [pəgírə], אויך: [bgírə]; (די) נבילה [nəvéylə], דרומדיק: [nəváylə] (ל″ר: נבילות).

 

(.cost (price) (n

(דער) קאָסט (ל″ר: -ן); (דער) פּרײַז (ל″ר: -ן); 

{סוחריש:} (דער) מקח [mékəkh], דרומדיק: [méykəkh] (ל″ר: מקחים [m(ə)kókhəm], דרומדיק: [m(ə)kúkhəm]).

 

cost: at any cost

פאַר יעדן פּרײַז; ני(ש)ט שייך וואָס ס′קאָסט [sháyəkh];

{פראַזע:} זאָל אונטערגיין די וועלט; אין יעדן פאַל.

 

cost: above cost

איבערן קרן [kérn], דרומדיק: [kéyrn].

 

cost: below cost

אונטערן קרן [kérn], דרומדיק: [kéyrn].

 

?cost: How much does it (/this) cost

וויפל קאָסט עס?; וואָס קאָסט עס?

{היימישע פראַזע:} מה יוקר? [mà-yóykər], צפונדיק: [mà-yéykər].

 

cotton

(דער) באַוול; (דער) באַנוויל; (די) וואַטע.

 

(.cough (n

(דער) הוסט (ל″ר: -ן);

{דיאַלעקטיש:} (דער) הוס (ל″ר: -ן).

 

(.cough (v

הוסטן;

{דיאַלעקטיש:} הוסן.

 

cough medicine

(די) היסט⸗רפואה [húst-rəfùə], דרומדיק: [hís(t)-rəfì:yə] (ל″ר: ⸗רפואות);

{בײַ טייל אַרכעאיש:} (דער\דאָס) הוסט⸗מיטל (ל″ר: -כן).

 

cough syrup

(דער) סירופּ צום הוסטן.

 

(cough up (money, sum

אויסקראַצן (בײַ זיך); אויסוויינען (בײַ זיך);

{מער פאָרמעל:} אויספּועלן בײַ זיך [óys-pòy(ə)ln], צפונדיק: [óys-pèy(ə)ln];

{סלענגיש וואולגאַריש:} אויספּישן מיט.

 

(.coughing (n

(די) הוסטעניש; (דאָס\דער) הוסטן.

 

could have

וואָלט געקענט; וואָלט קענען.

 

(could: it could be (that

קען זײַן (אַז); ס′קען זײַן (אַז); {אַרכעאיש:} (ס′)קאָן…;

מעגלעך (אַז); ס′איז מעגלעך (אַז);

לייגט זיך אויפן שכל (אַז) [séykhl], דרומדיק: [sáykhl]; ס′לייגט זיך אויפן שכל (אַז).

 

(could: it could very well be (that

ס′קען גרײַלעך זײַן (אַז); ס′קען בפירוש זײַן (אַז) [bəféyrəsh], דרומדיק: [bəfáyrəsh];

ס′איז בפירוש מעגלעך (אַז);

ס′לייגט זיך גראַדע אויפן שכל (אַז) [séykhl], דרומדיק: [sáykhl].

 

couldn’t

האָט (\האָבן) ני(ש)ט געקענט;

{טאָמער דווקא אַ זאַך וואָס פאָדערט קענטעניש צו וויסן:} האָט (\האָבן) ני(ש)ט געיכלט [gəyókhlt], דרומדיק: [gəyúkhlt]; {אַ קאַפּ לומדיש:} זײַנען (\זענען) ני(ש)ט געווען בכח [bəkóyəkh], צפונדיק: [bəkéyəkh].

 

Council of the Four Lands

דער ועד ארבע ארצות [dər-và(ə)d|àrbə-arótsəs]; דרומדיק: [dər-và(ə)t|àrbə-arú:tsəs];

{אַוואו ס′איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט:} דער ועד [dər-và(ə)d].

 

(count (n.) (tally

(די) אָפּציילונג (ל″ר: -ען); (דער) (ביז⸗איצטיקער) חשבון [khézhbm].

 

(count (n.) (nobleman

(דער) גראַף (ל″ר: -ן).

 

(.count (v

{האַלטן אין גאַנג פון דער טואונג:} ציילן; {וואָס⸗ניט⸗איז ספּעציפיש:} איבערציילן; {ציילן און פאַַרענדיקן דעם אַקט פון ציילן, דערגייענדיק דעם חשבון}: אָפּציילן [óptsèyln], דרומדיק: [úptsàyln];

{פראַזעס:} מאַכן דעם חשבון [khézhbm]; זיך אויסחשבונען [óys-khèzhbənən];

{סודותדיקער לשון:} ספרענען [sáfrənən];

{פיגוראַטיוו}: דערגיין אַ טאָלק.

 

countdown

(די) אַראָפּציילונג (ל″ר: -ען).

 

(counter (n.) (in business or home

{אין אַ געשעפט:} (די\דער) צאָלבאַנק; (די\דער) טאָמבאַנק.

(אין שטוב:} (די\דער) אַרבעט⸗באַנק; (די\דער) טיש⸗ברעט.

 

(.counter (v

זיך שטעלן אַקעגן; (פּרובירן) אָפּפרעגן; אָפּענטפערן.

 

-counter

קעגן⸗ (אויך: געגן⸗); („צו אַזאַ פּלאַן דאַרף מען האָבן אַ גוטן קעגן⸗פּלאַן“).

 

(.counterfactual (n

(דער) וואָס⸗וואָלט⸗געווען (ל″ר: -ס); (די) ני(ש)ט⸗געשטויגנקײַט פון שמועס⸗וועגן;

{מער פאָרמעל:} אַן אומפאַקט (ל″ר: -ן); (דער) קעגנפאַקט (ל″ר: -ן);

{פראַזעס:} אַז די באָבע וואָלט געהאַט אַ באָרד…; {הומאָריסטיש און בײַ טייל וואולגאַריש:} אַז די באָבע וואָלט געהאַט אייער… .

 

countless

ניט אויף איבערצוציילן [nìt-àf-íbərtsətsèyln]; ניט צום ציילןאומציילעוודיקאומצאָליק;

{מער ליטעראַריש, פּאָעטיש:} אומצייליק; אָנצאָליק;

{לומדיש:} כחול הים [k(ə)khòl-(h)ayam] (′ווי די זעמדלעך פונעם ים′);

{פראַזע:} ווי אברהם אבינוס שטערן [vi-avròm-ovínuz|shtérn], דרומדיק: [vi:-avrùm-uví:ni:s|shtéyrn] (בראשית ט″ו: ה′).

 

country

(דאָס\די) לאַנד (ל″ר: לענדער); (די) מדינה [mədínə] (ל″ר: מדינות).

 

country dweller

{אוניווערסאַל:} אַ דאָרפסמענטש (ל″ר: -ן);

{יידן:} (דער) ישובניק [yəshúv-nik], דרומדיק: [yəshíf-nik] (ל″ר: -עס), ל″נ: ישובניצע [yəshúv-nitsə], דרומדיק: [yəshíf-nitsə] (ל″ר: -ס);

(ניט⸗יידן:} (דער) פּויער (ל″ר: פּויערים [póyərəm], דרומדיק: [pó:(u)ərəm], טייל ד″מ: [púərəm]).

 

countryman

לאַנדסמאַן [lánts-màn] (ל″ר: לאַנדסלײַט [lánts-làyt]).

 

(couple (n.) (two people living together as partners

אַ פּאָרל (ל″ר: -עך).

 

(couple: a couple (a few

אַ פּאָר; עטלעכע

 

(couple: a couple of bucks (in any currency

{אינטים:} אַ פּאָר רובל; אַ פּאָר טאָלער;

אַ ביסל געלט; אַ ביסל מזומן [məzúmən], דרומדיק: [məzímən].

 

courage

(דער) מוט; (די) באַהאַרצטקײַט; (די) גבורה [gvúrə]; (דער) קוראַזש; (די) בראַווקײַט.

{ניט⸗פאָרמעל, טיילמאָל שפּאַסיק, בײַ טראַדיציאָנעלע קרײַזן פאַררעכנט וואולגאַר:} בצים [béytsəm].

 

courageous

מוטיקבאַהאַרצטגבורהדיק [gvúrədik]; קוראַזשפול; (די) בראַוו.

{ניט⸗פאָרמעל, טיילמאָל שפּאַסיק, אין טראַדיציאָנעלע קרײַזן פאַררעכנט וואולגאַר:} (וואָס) האָט בצים [béytsəm], דרומדיק: [báytsəm].

 

courier

(דער) קוריער (ל″ר: -ן); (דער) שליח מיוחד [shlìyəkh-m(ə)yúkhəd], דרומדיק: [shlìyəkh-m(ə)yí:khət].

 

courier service

(די) קוריער דינסט {ל″ר: -ן).

 

(course (of study

(דער) קורס (ל″ר: -ן); 

{וועגן דעם עצם געגנשטאַנד:} (דער) לימוד [líməd] (ל″ר: לימודים [ləmúdəm], דרומדיק: [ləmí:dəm]);

{אין פאַל ווען עס גייט די רייד וועגן דעם פולן, אַלגעמיינעם לערן⸗פּלאַן, ניט וועגן אַן איינצלנעם קאָמפּאָנענט זײַנעם:} (די) לערן⸗פּראָגראַם (ל″ר: -ען).

 

course: as a matter of course

ווי ס′פירט זיך [vìs-fírtsakh] צי [vìs-fírdzakh]; ווי ס′איז במילא דער גאַנג [bəméylə], דרומדיק: [bəmáylə].

 

course: give a course

געבן אַ קורס; האַלטן אַ קורס; לערנען דעם קורס;

{ליטעראַריש, צום טייל אַרכעאיש:} לייענען אַ קורס.

 

course: in due course

מיט דער צײַט; אין פּאַסיקן מאָמענט; בײַ אַ פּאַסיקער געלעגנהײַט; אַז ס′וועט זיך מאַכן.

 

course: in the course of

אין משך פון [méshəkh], דרומדיק: [méyshəkh]; אין גאַנג פון; {בײַ טייל אַרכעאיש:} אין פאַרלויף פון.

 

course: of course

פאַרשטייט זיך [farshtéytsakh] צי [farshtéydzakh], דרומדיק: [farshtáytsakh] צי [farshtáydzakh];

אויף געוויס; אויף זיכער [àv-zíkhər], דרומדיק: [(òv-zí:khə(r].

 

!course: Of course

אַוודאי! [avádə]; וואָס פאַראַ פראַגע!; פאַרשטייט זיך!; געוויס!; זיכער!;

{אינטעראָגאַטיוון:} וואָדען?; אַ פראַגע?; אַ שאלה? [asháylə], דרומדיק: [ashá:lə]; אַ ספק? [asófək], דרומדיק: [asúfik];

{פראַזעס:} זיכער ווי גאָלד!; ווי איך בין אַ ייד!; ווי ס′איז דאָ אַ גאָט אויף דער וועלט.

 

course: online course

(דער) אינטערנעטישער קורס (ל″ר: -ן); (דער) ווירטועלער קורס (ל″ר: -ן).

 

course: take a course

זיך פאַרשרײַבן אויף אַ (\אויפן) קורס (ל″ע: זיך פאַרשריבן…); נעמען אַ קורס; זיך אויסקלײַבן אַ (\דעם) קורס.

 

coursework

(די) קורסן⸗אַרבעט.

 

(court (of law

{פון די מלוכהשע אַמטן:} (דער\די\דאָס) געריכט (ל″ר: -ן);

{בײַ יידן — אַ רבנישער געריכט:} (דער) בית⸗דין [bézdn], אויך: [bézn], מער פאָרמעל: [béz-din] (ל″ר: -ס; מער לומדיש: בתי⸗דין [bòtə-dín], דרומדיק: [bù:tə-dín]);

 

([court of a king (or Hasidic grandrabbi [rebbe

(דער) הויף (ל″ר: -ן); („דעם מלכס הויף“; „דעם רבינס הויף“).

 

(.court (v

זיך שדכענען צו [shát-khənən]; אוכאַזשעווען נאָך; פּרואוון אין ליבע מיט; פאַרנעמען זיך אין ליבע מיט.

 

courteous

איידל; העפלעך; ריטעריש; בתרבותדיק [bətárbəz-dik];

{לומדיש:} בנימוסדיק [bəníməz-dik].

 

courtyard

(דער) הויף (ל″ר: -ן).

 

courtyard of the synagogue

(דער) שול⸗הויף [shúl-hòyf], דרומדיק: [shí:l-hòyf], צפונדיק: [shúl-hèyf];

{מער אינטים:} [shúləf], דרומדיק: [shí:ləf];

  {הערה א: מ′נוצט די פּרעפּאָזיציע „אויף“: „אויפן שולהויף“};

  {הערה ב: וויל מען בכתב איבערגעבן די אינטימע פאָרמע, איז עס: „אויפן שולעף“ [afn-shúləf], דרומדיק: [ofn-shí:ləf]}.

 

cousin

(דער\די) שוועסטערקינד [shvestərkínd]; (דער) קוזין [kuzín] אָדער [kúzn], ל″נ: (די) קוזינע [kuzínə];

{ווען אָפּגערוקט אין אַ דור אָדער דורות:} גליד שוועסטערקינד = צווייטער קוזין, גליד⸗גליד שווערסטערקינד = דריטער קוזין, וכו′; {„גליד געשוועסטערקינד“ און ווײַטער נוצט מען אויף צו באַצייכענען „די ווײַטערע קרובים“ בכלל; {וועגן אַן אָפּגערוקטן אין אַ צווייטן אָדער דריטן דור:} שני בשני [shéynə|bəshéynə], דרומדיק: [sháynə|bəsháynə] (′אַ צווייטער מיט אַ צווייטן′); שני בשלישי [shéynə|bəshlíshə] (′אַ צווייטער מיט אַ דריטן′) וכו′.

{פראַזעס:} די גרינע קוזינע {וועגן קרובים פון אַנדערע לעדנער, בפרט מזרח אייראָפּע, אָנגעפאָרענע אויף באַזעצן זיך}.

 

(.cover (n

(דאָס\דער) דעקל (ל″ר: -עך); (דער) צודעק (ל″ר: -ן) (דער) דעקצו.

 

(cover (n.) (deceptive ruse

אַ דיווערסיע (ל″ר: -ס); אַן אָפּווענדונגס⸗טאַקטיק.

 

(.cover (v

צודעקן; פאַרמאַכן.

 

cover-up

(די) פאַרדעקונגס⸗מאַכאַרײַקע (ל″ר: -ס); (די) פאַרדעקונגס⸗קאָנספּיראַציע (ל″ר: -ס).

 

covid 19 →coronavirus

 

cow

(די) בהמה [b(ə)héymə], דרומדיק: [b(ə)háymə]; (ל″ר: בהמות);

{הערה: „בהמה“ באַנוצט וועגן אַ מענטשן איז אַ זידלוואָרט וועגן אַ ניט⸗קלוגן, ניט⸗אינטעליגענטן פּאַרשוין, סײַ אויף אַ מאַנסביל סײַ אויף אַ פרוי; טאָמער אַ מאַנסביל: אָדער מען מײַדט אויסעט קאָנסטרוקציעס מיטן באַשטימטן אַרטיקל,  אָדער מען נוצט בפירוש: „דער בהמה“};

(די) קו (ל″ר: קי);

{הערה: אין דרומדיקע דיאַלעקטן אַוואו [:ki] שטעלט מיט זיך פאָר סײַ יחיד סײַ רבים, זײַנען אויסגעוואַקסן פאַרשיידענע רבימס, דער עיקר: „קיען“ און „קיעס“}.

 

cow: heavier, fatter cow

אַ בהמה גסה [ab(ə)hèymə-gásə], דרומדיק: [ab(ə)hàymə-gásə] (ל″ר: בהמות גסות) {אויך ווי אַ באַליידיקונג אויף אַ מענטשן};

  {הערה: בײַ טייל גילט דאָס ניט, ווײַל „בהמה גסה“ ווערט מער פּינקטלעך באַטראַכט ווי די קאַטעגאָריע פון אַ קו אָדער  אַן אָקס, להיפּוך צו אַ „בהמה דקה“ אויף אַ שעפּס אָדער ציג}.

 

coward

{מיט שטאַרקן ביטול:} (דער) טרוס; {מער נייטראַל:} (דער) פּחדן [pághdn], ל″ר: פּחדנים [paghdónəm], דרומדיק: [paghdú:nəm]; ל″נ: פּחדנטע [pághdntə], ל″ר: פּחדנטעס.

 

cowardly

טרוסעוואַטע; פּחדניש [paghdónish], דרומדיק: [paghdú:nish]; פּחדנותדיק [paghdónəz-dik], דרומדיק: [paghdú:nəz-dik]; קליינמוטיק; שוואַכמוטיק;

{לומדיש און בשעת מעשה לס″נ:} רך⸗לבעדיק [ràkh-lévədik]`

{סלענגיש וואולגאַריש:} בצימלאָז [béytsəm-lòz], דרומדיק: [báytsəm-lòz]; אָנבצימדיק [òn-béytsəm-dik], דרומדיק: [ù:(ə)n-báytsəm-dik].

 

(.crack (n

(דער) שפּאַלט (ל″ר: -ן).

 

cracker

(דער) ביסקוויט (ל″ר: -ן).

 

 (cracklings (Jewish variant of the dish

גריבענעס (ל″ר) {שטיקלעך פון טיף געבראָטענער צי אָפּגעפּרעגלטער גענדזענער (אָדער הינערשער) הױט מיט שמאַלץ און ציבעלעס; אויך:} גריווענעסגריוון.

 

(.Cracow (n

קראָקע [krókə] {ל″נ}; {בײַ קראָקעווער גופא}: [krúkə]}.

 

(.Cracow (adj

קראָקעווער [króəvər] (בײַ קראָקעווער גופא: [krúkəvər]); {אומבייגעוודיק}.

 

cranberry

(די) ברוסניצע [brúsnitsə] (ל″ר: -ס); (די) ברוסלינע [brəslínə] (ל″ר: -ס);

{דיאַלעקטיש, אַרכעאיש:} (די) זשורעכלינע [zhurəkhlínə] (ל″ר: -ס).

 

cranky: be cranky

בורטשען; בולבען; באָלבען; זיך קוועטשן.

 

crayon

(די) •פאַרב⸗פּענע (ל″ר: -ס); (דאָס\די\דער) •פאַרביקע קרײַדל (ל″ר: -עך).

 

crazy

משוגע [m(ə)shúgə], אין די דרומדיקע דיאַלעקטן [m(ə)shígə]. {אין דער אַדיעקטיווישער קאָנסטרוקציע באַווײַזט זיך דער פאַרבינד⸗נון וואָרט⸗אויס, למשל:} „אַ משוגענער מאַן“, „די משוגענע געדאַנקען“ וכו′;

דולצעדולטבאַנומען; פאַרריקטוואַנזיניקמטורפדיק [m(ə)túrev-dik]; חסר⸗דעה [khòsər-déyə], דרומדיק: [khù:sə(r)-déyə]; מבוהל [m(ə)vú(h)əl], דרומדיק: [m(ə)ví:(h)əl];

{פראַזעס:} אַראָפ פון זינען; אַראָפּ פון די רעלסן; פריש און געזונט און משוגע; משוגע אויפן גאַנצן קאָפּ.

 

crazy idea

{דער עיקר אין טאָגטעגלעכן לעבן:} אַ משוגעת [am(ə)shùgás], דרומדיק: [am(ə)shìgá:(ə)s]; אַ משוגענער אײַנפאַל [məshúgənər], דרומדיק: [məshígənər]; אַ ווילדער אײַנפאַל

{פאַראיידלט:} אַ משונהדיקער אײַנפאַל [məshúnə-dikər], דרומדיק: [(məshínə-dikə(r];

{אין פאַלן פון אַ ריכטיק משוגענעם געדאַנק:} אַ שגעון [ashigóən], דרומדיק [ashigú:ən], צפונדיק: [ashigó(y)ən]; אַ טירוף! [atírəf]; אַ וואַנזין; אַ וואַנזיניקײַט.

 

crazy person

(אַ\דער) משוגענער [m(ə)shúgənər], אין די דרומדיקע דיאַעלקטן [m(ə)shígənər]; ל″נ (די) משוגענע [m(ə)shúgənə], {דרומדיק:} [m(ə)shígənər]. (דער) מטורף [m(ə)túrəf], ל″נ: (די) מטורפטע [m(ə)túrəftə], מטורפת [m(ə)turéfəs], {עמפאַטיש:}מטורפתטע [m(ə)turéfəstə]; (דער) צעדרייטער, ל″נ (די) צעדרייטע.

 

(crazy: drive crazy (annoy or badger

פאַרדייען אַ קאָפּ; פאַרדרייען דעם קאָפּ (צפונדיק: …די קאָפּ); האַקן (עמעצן) אַ טשײַניקאָנלייגן זיך (אויף); פאַרפּלאָנטערן; האַקן אין קאָפּ אַרײַן; זיך אָנזעצן (אויף); ווערן אַ נודניק (בײַ);

{אין ענגליש ריידנדיקע לענדער אויך:} מאַכן משוגע [məshúgə], דרומדיק: [məshígə].

 

(cream (n.) (for skin

(דער) קרעם (ל″ר: -ען); (דער) זאַלב (ל″ר: -ן); {דיאַלעקטיש:} (די) מאַסט; (אויך) מאַסץ.

 

(cream (n.) (dairy product

(די) סמעטענע;

{טאָמער דווקא זיסע:} (דער) שמאַנט.

 

cream of

(די) סמעטענע פון.

 

cream off

אַראָפּנעמען די (גאַנצע) סמעטענע.

 

(.crease (n

(דער) קנייטש (ל″ר: -ן);

{טאָמער אין פּנים אויך:} (דער) רונצל (ל″ר: -ען).

 

(.crease (v

צעקנייטשן.

 

creased

צעקנייטשט;

{טאָמער אין פּנים אויך:} צערונצלט.

 

(.create (v. intrans

שאַפן;

{פראַזעס:} פאַרנעמען זיך מיט יצירה [yətsírə]; זײַן אַ בעל⸗יצירה [bal-yətsírə]; אָפּגעבן זיך מיט שעפערישקײַט (\ שאַפונג).

 

(.create (v. trans

באַשאַפן;

{לומדיש:} יוצר זײַן [yóytsər]; צפונדיק: [yéytsər];

{קאַבאַליסטיש:} שאַפן יש⸗מאין [yesh-m(ə)áyin] ′שאַפן אַ יש אויס גאָרנישניט′

 

creative industries

שעפערישע אונטערנעמונגען (ל″ר).

 

creation

(די) באַשאַפונג (ל″ר: -ען); (דער) באַשאַף (ל″ר: -ן);

{ליטעראַריש, מיט גרויס אַכטונג:} (די) יצירה [yətsírə];

{לומדיש קאַבאַליסטיש:} אַ יש⸗מאין [ayèsh-məáyən] (′אַוואָס⸗ניט⸗איז פון גאָרנישטניט′).

 

(Creation of the World (/Universe

{אוניווערסאַל:}

(דער) וועלט⸗באַשאַף;

{בײַ יידן:}

בריאת העולם [brìyəs-ho-óyləm], דרומדיק: [brìyəs-hu:-óyləm], צפונדיק: [brìyəs-ho-éylom]; יצירת העולם [yətsìyəs-ho-óyləm], דרומדיק: [yətsìyrəs-hu:-óyləm], צפונדיק: [yətsìyrəs-ho-éylom]; די יצירה [diy(ə)tsíyrə];

{קאַבאַליסטיש:} מעשה בראשית [màysə|bréyshəs], דרומדיק: [mà:sə|bráyshəs].

 

credit (n.)

(דער) קרעדיט (ל″ר: -ן).

 

credit (v.)

אָפּגעבן (עמעצן) דעם פאַרדינטן קרעדיט;

{אין מער אַ פאָרמעלן קאָנטעקסט:} אַקרעדיטירן.

 

credit rating

די שאַצונג פון קרעדיטווערטיקײַט.

 

credit: on credit

אויף קרעדיט [af-kredít], דרומדיק: [of-kredít]; אויף באָרג;

{לומדיש; סוחריש:} בהקפה [bə(h)akófə], דרומדיק: [bə(h)akúfə].

 

credits (at end of film etc)

די קרעדיטן (ל″ר); די רשימה אָנטיילנעמער [rəshímə] (ל″ר).

 

crescent moon

דער מולד [móyləd], צפונדיק: [méylət]; אַ נאָגל לבנה [ləvónə], דרומדיק: [ləvú:nə]; די נײַע לבנה

{פראַזע:} אַרויסרופן דעם מולד (אין שול, פאַר ראש חודש — מודיע זײַן דעם עולם דעט טאָג, שעה, מינוט און סעקונדע פונעם מולד).

 

crib

(די) וויג (ל″ר: -ן); (דאָס\די) וויגל (ל″ר: -עך); (דאָס\די) וויגעלע (ל″ר: -ך); (דאָס\די) בעטעלע (ל″ר: -ך).

 

(.criminal (n

(דער) פאַרברעכער (ל″ר: ø, אין פּוריסטישע קרײַזן: -ס), ל″נ: פאַרברעכערין; {טאָמער מיט איראָניע:} פאַרברעכערקע (ל″ר בײַ די ביידע: -ס);

{אין מזרח; אין מערב אָפט אָנגעווענדט מיט הומאָר צי מיט היימישער רוגזא לגבי אַ נאָענטן:} (דער) באַנדיט (ל″ר: -ן), ל″נ: (די) באַנדיטקע (ל″ר: -ס);

{פאָרמעל, זשורנאַליסטיש:} (דער) קרימינאַל (ל″ר: -ן).

 

(.criminal (adj

פאַרברעכעריש; קרימינאַל(יש).

 

(crime (in general

(די) פאַרברעכערישקײַט; (די) קרימינאַליטעט.

 

(crime (specific instance

(דער) פאַרברעכן (ל″ר: -ס).

 

crime: partner in crime

אַן אונוערוועלט⸗חבר [anúntərvelt-khàvər] (ל″ר: אונטערוועלט⸗חברים [úntərvelt-khavéyrəm], דרומדיק: [íntərvelt-khaváyrəm]; ; אַ שותף צו די פאַרברעכנס [shútəf], דרומדיק: [shítəf].

 

crime rate

דער פּראָצענט פאַרברעכערישקײַט.

 

crisis

(דער) קריזיס [krízəs] (ל″ר: -ן; פאַרעלטערט: -ער);

{בײַ אַ יחיד צי יחידים; טאָמער וועגן אַ מלוכה קער זײַן איראָניש:} אַן עת⸗צרה [anèys-tsórə], דרומדיק: [anàys-tsú:rə] (ל″ר: -ס);

{לומדיש:} (דער) שעת הדחק [shàs-(h)atkhák].

 

crisis: national crisis

אַ נאַציאָנאַלער קריזיס (ל″ר: -ן; פאַרעלטערט: -ער); אַ לאַנד⸗בראָך;

אַ מכת מדינה [amàkəs-mədínə].

 

critic

(דער) קריטיקער (ל″ר: -ø, אין פּוריסטישע קרײַזן: -ס); ל″נ: (די) קריטיקערין [krítikərn];

 

critical condition

(די) קריטישע לאַגע;(די) סכנהדיקע סיטואַציע [sakònədikə-situátsyə], דרומדיק: [sakú:nədikə-situátsyə].

 

critical mass

(די) קריטישע מאַסע (ל″ר: -ס).

 

critical thinking

(דער) קריטישער באַנעם; (דער) קריטישער אופן טראַכטן [óyfm], צפונדיק: [éyfm];

{לומדיש:} (די) קריטישע שיטה [krítishə|shítə];

{אָפּלאַכעריש, אין חרדישע קרײַזן:} (דער) „קריטיקל טינקינג“.

 

criticism

(די) קריטיק [kritík];

{אינעם זין פון אַן עקספּערטס אַן אָפּשאַצונג, אַרויסהייבנדיק מעלות און חסרונות:} (די)מבינות [m(ə)vínəs];

{טאָמער ניט פאָרמעל, וועגן דער אַרויסברענגונג פון (אמתע צי כלומרשטע) חסרונות בײַ יענעם:} (די) אַרײַנזאָגעניש (ל″ר: -ן); 

{אָפּלאַכעריש וועגן פּרימיטיווער קריטיק וואָס איז בעצם זידלערײַ, מיט איראָנישער אינטאָנאַציע און מיט אַ הייב טאָן די אויגן:} (די) קריטיקע [krítikə].

 

criticize

קריטיקירן;

{געבן אַ דעה געבויט אויף ערנסטע קענטענישן, אַרויסהייבנדיק מעלות און חסרונות:} זאָגן מבינות [m(ə)vínəs];

{טאָמער ניט פאָרמעל’ פראַזעס:} נעמען אויפן צימבלנעמען אויפן פאַרהער;

 

(.critique (n

(די) קריטיק⸗אַרבעט (ל″ר: -ן); (די) קריטישע עסיי (ל″ר: -ען);

{אין אַלגעמיין:} די הויך⸗קריטיק.

 

(crop (n.) (harvest

(דער) שניט (ל″ר: -ן); (די) גערעטעניש [gərétə-nish] (ל″ר: -ן).

 

(.crop (v

{וועגן פאָטאַגראַפיעס:} אַרומשנײַדן;

{אַ קוסט אָדער אַנדער יש, מיט אַ שער:} אַרומשערן.

 

(.cross (n

(דער) צלם [tséyləm], דרומדיק: [tsáyləm], טייל פון צפונדיקן ד″מ: [tsóyləm] (ל″ר: צלמים [tslóməm], דרומדיק: [tslú:məm]);

{טאָמער דווקא פון אַ ניט⸗יידישן, אַלוועלטלעכן שטאַנדפּונקט:} (דער) קרייץ [kráyts] צי [kréyts] (ל″ר: -ן).

 

cross oneself

איבערצלמען זיך [íbər-tsèyləmən], דרומדיק: [íbər-tsàyləmən].

 

(cross (intersect 

איבערשנײַדן; דורכקרייצן.

 

(cross (go over the space of

{צופוס:} איבערגיין; אַריבערגיין;

{מיט אַ מאַשין:} דורכפאָרן;

{מיט אַן עראָפּלאַן:} איבערפליען.

 

(cross (offend someone

אין כעס מאַכן [ká(ə)s]; אָנרירן; אָנטשעפּענען;

{לומדיש:} פּוגע בכבוד זײַן [pəgèyə-bəkóvəd-zayn], דרומדיק: [pəgàyə-bəkúvəd-zayn].

 

 cross: be cross at

זײַן אין כעס מיט (\אויף) [ká(ə)s]; זײַן ברוגז מיט (\אויף) [b(ə)róygəz], צפונדיק: [b(ə)réygəz]; זײַן בייז מיט (\אויף).

 

(crosstown (Manhattan

מזרח⸗מערב [mìzrəkh-máyrəv], דרומדיק: [mìzrəkh-má:rif]; צווישן די טײַכן; {שפּאַסיק:} בין הנהרים [bèynan(əh)ór(ə)m], דרומדיק [bàynan(əh)ú:r(ə)m]; ארם נהריים [arám|naharáyəm];

{לאָקאַטיוו:} אַריבערצוצואין דער קווער; {←אַראָפּצוצואַרויפצוצו).

 

crouton

(די) סוכאַרקע (-ס).

 

crowbar

(דער) לאָם (ל″ר: -עס; -ען); (דער) שאַבער (ל″ר: -ס; {הומאָריסטיש:} שאַבאָרים); (דער) שטא‏ַבע⸗אײַזן [shtàb(ə)-áyzn] (ל″ר: -ס).

 

(crowd (n.) (audience

(דער) עולם [óyləm], צפונדיק: [éylom] (ל″ר: -ס).

 

(crowd (n.) (gathering of people

(דער) אָנגעלאַף (אויך: אָנגעלויף); (דער\די\דאָס) געזעמל (ל″ר: -עך); (די) אָנזאַמלעניש (ל″ר: -ן);

{טאָמער ניט זייער גרויס:} אַ רעדל (ל″ר: -עך).

 

crowd: our crowd

אונדזערע חברה [khévrə]; די אונדזעריקע;

{לומדיש:} אנשי שלומינו [ànshə-shleméynu], דרומדיק: [:ànshə-shlemáyni].

 

(crowd (v.) (impinge on someone’s space

עגג מאַכן [éyng], דרומדיק: [éynk]; צוענגען [tsú-èyngn], דרומדיק: [tsí:-èyngn];

{סלענגיש, בײַ טייל וואולגאַריש:} אַרײַנקריכן בײַ יענעם אין די בצים [béytsəm], דרומדיק: [báytsəm];

{לומדיש:} אַרײַנקריכן אין יענעמס ד′ אמות [dàləd-áməs].

 

crowded

ענג [éyng], דרומדיק: [éynk]; געפּאַקט; פול געפּאַקט;

{טאָמער זייט שטאַרק געפּאַקט:} אָנגעשטאָפּט.

 

crowding

 (די) אָנגעפּאַקטקײַט; (די) געענגעניש;

{טאָמער בנוגע אַ געזעמל מענטשן:} (די) אָנשטופּעניש.

 

(.crown (n

(די) קרוין (ל″ר: -ען);

{לומדיש:} (דער) כתר מלכות [kèsər-málkhəs], דרומדיק: [kèysər-málkhəs];

{טאָמער פאַר קינדער, אַשטייגער פּורים:}

(דאָס\די) קריינדל (ל″ר: -עך);

{מיניאַטור, אויף אַ ספר תורה:}

(דער) כתר [késər], דרומדיק: [kéysər] (ל″ר: [ksórəm], דרומדיק: [ksú:rəm]);

{דענטיסטיש, צו אַ צאָן:}

(די) קאָראָנע (ל″ר: -ס); (דאָס\די) קריינדל (צום צאָן).

 

(.crown (v

באַקריינעןבאַקרוינען.

{הערה: סײַ בײַם ריידן, סײַ בײַם שרײַבן, האָבן יידישע סטיליסטן שטאַרק האָלט „באַקריינען“ מיטן דור⸗דורותדיקן [ey] אינעם צפון און [ay] אין גרויסע שטחים פונעם דרום. שוין איבער הונדערט יאָר אָבער וואָס די אייבערדיאַלעקטישע פאָרם „באַקרוינען“ („דײַטשמעריש“ אין די אויגן פון טייל פּוריסטן) געוועלטיקט בײַם שרײַבן און בײַ גאָר אַ סך אויך בײַם ריידן. זײַנען די ביידע שרײַבונגען — כשר וישר}.

 

(crown prince (heir to the throne

(דער) יורש עצר [yòyrəsh-étsər], דרומדיק: [(yòyrəsh-éytsə(r], צפונדיק: [yèyrəsh-étsər];

(דער) קרוין⸗יורש [króyn-yòyrəsh], צפונדיק: [kréyn-yèyrəsh] (ל″ר: ⸗יורשים [yórshəm]);

{אין מזרח אויך:} (דער) נאַסלעדניק (ל″ר: -עס).

 

crucial

עיקרדיק [íkər-dik]; זייער וויכטיק; צענטראַַל;

{פראַזע:} סאַמע חשיבותדיק [kh-shívəz-dik].

 

crucifix

(דער) יויזל; (דער) קרוסיפיקס;

{כאָטש לכתחילה ביטולדיק, ווערט „יויזל“ אויך באַנוצט נייטראַל בײַ אַ טייל; נאָר וואָס, אינעם רבים מערקט זיך צומאָל אַ חילוק צווישן מער נייטראַלן „יויזלען“ און מער פּעיאָראַטיוון „יויזלעך“}.

 

cruel

אכזריותדיק [aghzór(y)əzdik]; מוטשערישאומברחמנותדיק [umb(ə)ràkhmónəzdik];

ברוטאַלסדוֹמיש [zdó(y)mish].

 

cruel and unusual punishment

משונה⸗אכזריותדיקע [m(ə)shùnə-aghzór(y)əzdike] באַשטראָפונג.

 

cruelty

(די) אכזריות [aghzór(y)əs]; (די) מוטשערײַ; (די) אומברחמנותדיקײַט[umb(ə)ràkhmónəzdikayt]; (די) ברוטאַלקײַט

{מיט אַן אָפטער אָנצוהערעניש אויף אַנטיסעמיטישער מאָטיווירונג:} (די\דאָס) רשעות[ríshəs], אויך רשעותדיקײַט.

 

crumble

זיך קרישלען;

{טאָמער אין אַ גרויסער מאָס צי אינגאַנצן:} זיך צעקרישלען.

 

crumbled

צעקרישלט.

 

crumpled

צעקנאָדערט; אויך: צעקנוידערט.

 

cry

וויינען;

{דיאַלעקטיש, ליטעראַריש:} פּלאַנכענען;

{פראַזע:} גיסן טרערן.

 

cry out

אויסרופן; אויסשרײַען.

{טאָמער מיט גרויס עמאָציע:} אַרויסל